Europa gaat het tijdperk van een ‘militair Schengen’ binnen: de orde op het continent staat op het punt te worden herschreven

De Europese Unie (EU), die lange tijd werd geassocieerd met vrij verkeer, douanevrije handel en een gemeenschappelijke markt, hertekent nu haar grenzen voor een heel ander doel: het naadloos passeren van tanks en legers.

Het door de Europese Commissie aangekondigde militaire mobiliteitspakket is letterlijk een stap die Europa in de meest ingrijpende transformatie van de militaire infrastructuur sinds het einde van de Koude Oorlog duwt, schrijft Erkin Oncan.

Wat is militaire mobiliteit?

Militaire mobiliteit betekent het snel verplaatsen van troepen, uitrusting en materiaal van de ene plaats naar de andere, ook in crisissituaties waarin burgers moeten worden geëvacueerd. Om dit te bereiken zijn een geschikte infrastructuur, voldoende transportcapaciteit en effectieve regels en procedures nodig. Het transport kan worden uitgevoerd door de strijdkrachten of door civiele vervoerders die door de militaire autoriteiten zijn gecontracteerd.

Het voorstel van de Commissie richt zich op drie hoofdpunten: vereenvoudiging van de regelgeving, versterking van kritieke infrastructuur, afstemming van capaciteiten en coördinatie met de NAVO.

Met de nieuwe verordening worden vooraf vastgestelde procedures, noodvrijstellingen en prioriteringsmechanismen ingevoerd voor het vervoer van militair personeel, voertuigen en materieel tussen de lidstaten.

Het plan benadrukt het belang van nauwe samenwerking met de NAVO; veel van de maatregelen zijn bedoeld om in overeenstemming te zijn met zowel de EU- als de NAVO-normen.

Europese veiligheidskringen stellen dat het huidige systeem “traag” werkt.

Bruggen die geen tanks van 60 ton kunnen dragen, tunnels die te smal zijn, verouderde spoorwegsystemen, start- en landingsbanen die geen zware vrachtvliegtuigen kunnen dragen, de huidige rusttijden voor chauffeurs, douaneprocedures en – het belangrijkste – vergunningsprocedures die tot 45 dagen kunnen duren.

Kortom, elke militaire macht die zich door Europa verplaatst, wordt wettelijk, structureel en praktisch gedwongen om langzaam te bewegen. Dit is precies wat de EU wil “veranderen”. Omdat de verwachte “grote oorlog” met Rusland structurele veranderingen in heel Europa vereist.

Hoewel Brussel talrijke documenten over het plan heeft gepubliceerd, kan het ook in eenvoudige bewoordingen worden uitgelegd: tanks zullen nu ook door “Schengen” rijden.

Vergunningstermijnen, verkeersregels

De huidige kennisgevingsplicht voor grensoverschrijdende militaire verplaatsingen in Europa bedraagt 45 dagen. Dit ligt ver achter op de procedure voor grensoverschrijding van drie dagen waartoe de EU-landen zich in 2024 hebben verbonden.

De hoge vertegenwoordiger van de EU voor buitenlands beleid, Kaja Kallas, vatte het “probleem” onomwonden samen: “Als een brug geen tank van 60 ton kan dragen, hebben we een probleem. Als een landingsbaan te kort is voor een vrachtvliegtuig, kunnen we ons personeel niet bevoorraden. Dat is onaanvaardbaar, elf jaar na de annexatie van de Krim door Rusland.”

Volgens de nieuwe verordening moeten militaire troepen die de grens oversteken binnen drie dagen doorgang worden verleend. In vergelijking met de huidige kennisgevingsregel van 45 dagen is dit een werkelijk “radicale” verandering.

Bovendien worden in geval van een “noodsituatie” de verplichte rusttijden voor chauffeurs en bepaalde verkeersregels opgeschort, worden douaneprocedures voor bijvoorbeeld voedsel dat naar militair personeel wordt verzonden, versneld en krijgen militaire voertuigen voorrang in het verkeer.

Dit betekent bijvoorbeeld dat een tankbrigade in zeer korte tijd van Duitsland naar Polen en van daaruit naar de Baltische corridors kan worden verplaatst.

Kritieke aanpassingen aan de infrastructuur

Er worden ook belangrijke veranderingen verwacht in de Europese infrastructuur voor het militaire Schengen.

De oorlog tussen Rusland en Oekraïne en de toegenomen bezorgdheid die deze in heel Europa heeft veroorzaakt, hebben de perceptie van veiligheid binnen de EU veranderd, waardoor de lidstaten infrastructuur en logistiek centraal zijn gaan stellen in hun defensieplanning.

In het huidige infrastructuursysteem van Europa heeft dit maar één betekenis: civiele domeinen worden omgevormd voor militaire doeleinden.

Het versterken van infrastructuur zoals bruggen, tunnels, havens en spoorwegen “om zware militaire voertuigen te ondersteunen” kan directe gevolgen hebben voor civiel gebruik, en bruggen of wegen die voor militaire doeleinden worden aangelegd of versterkt, kunnen de stadsplanning en het civiele vervoer ingrijpend veranderen.

Bovendien hebben de Europese landen – waarvan de meeste lid zijn van de NAVO – in juni toegezegd 5 % van het bbp aan defensie te besteden om de infrastructuur te beschermen en de defensieparaatheid te waarborgen, waarbij 1,5 % specifiek is gereserveerd voor kritieke infrastructuur. Brussel stelt dat het plan geen overlapping met de NAVO oplevert, maar juist de defensieplanning van het bondgenootschap versterkt.

EU-functionarissen hebben ook aangekondigd dat de lidstaten bestaande EU-infrastructuurfondsen zullen kunnen gebruiken voor vervoersnetwerken die zijn aangepast aan militaire behoeften en dat zij bovendien gebruik kunnen maken van een nieuw kredietprogramma voor defensie ter waarde van 150 miljard euro. Dit alles wijst erop dat de aanpassingen aan de infrastructuur zowel op budgettair als op sociaal vlak grote veranderingen met zich mee zullen brengen.

EU-functionarissen hebben een prioriteitenlijst opgesteld van 500 bruggen, tunnels, wegen, havens en luchthavens die moeten worden aangepast of versterkt om zwaar militair verkeer te kunnen weerstaan. De kosten van deze investeringen bedragen ongeveer 100 miljard euro. In de voorgestelde langetermijnbegroting van de EU voor 2028-2034 zullen de uitgaven voor militaire mobiliteit vertienvoudigd worden tot 17,6 miljard euro.

In feite heeft de EU haar beleid inzake militaire mobiliteit al in november 2017 gelanceerd. Het eerste gezamenlijke actieplan van 2018 was gericht op de verbetering van het trans-Europese vervoersnetwerk (TEN-T) voor dubbel gebruik, wat heeft geleid tot een speciaal budget van 1,7 miljard euro voor militaire mobiliteit in het kader van de Connecting Europe Facility (CEF) voor 2021-2027, ter ondersteuning van 95 vervoersprojecten voor dubbel gebruik in 21 lidstaten.

De Connecting Europe Facility (CEF) – omschreven als “een belangrijk EU-financieringsinstrument dat groei, werkgelegenheid en concurrentievermogen bevordert door middel van gerichte infrastructuurinvesteringen op Europees niveau” – zal nu worden gebruikt voor het vervoer van tanks.

Voltooide projecten

Er zijn al projecten voltooid die aansluiten bij de “nieuwe behoeften” van de EU. Deze projecten zijn essentieel voor de verwezenlijking van de visie van een militair Schengen:

Drie nieuwe viaducten op de Wojska Polskiego Avenue in Polen zijn aangepast voor de doorgang van extra grote militaire voertuigen langs de Baltisch-Adriatische corridor.

In Letland is in maart 2025 een nieuwe ijsbreker van klasse 1C in gebruik genomen, waardoor de civiele en militaire navigatie in winterse omstandigheden is verbeterd en de logistiek van de oostelijke flank van de NAVO wordt ondersteund.

In Portugal heeft WAM/ADS-B-luchtbewakingstechnologie de luchtverkeersleidingscapaciteiten van de luchtmacht verbeterd en een landelijk civiel-militair bewakingsnetwerk tot stand gebracht.

Twee bruggen op de snelweg A2 in Polen zijn aangepast om voertuigen van 130 ton te kunnen dragen.

In Italië werden de spoorlijnen en -systemen in Pontedera en Palmanova aangepast om treinen van 740 meter te kunnen verwerken.

Door aanpassingen aan het spoorwegknooppunt Oritkari in Finland werd de manoeuvreertijd verkort en werd het systeem versterkt om het vervoer van groot militair materieel mogelijk te maken.

Het Suwalki-gedeelte van de A5 Kaunas-snelweg in Litouwen werd verbeterd, waardoor de veiligheid werd vergroot en de militaire verbindingen werden versterkt.

Op de luchthaven Franjo Tuđman in Kroatië werden de taxibanen aangepast om militaire vliegtuigen te kunnen ontvangen en werd de verlichting verbeterd.

Op de luchthaven Chopin in Warschau, Polen, werden nieuwe digitale bewakingssystemen ontwikkeld, aangepast aan militaire operaties.

In de Verbrugge Zeeland Terminal in Nederland werden twee spoorlijnen uitgebreid om treinen van 740 meter te kunnen verwerken, waardoor de capaciteit met 30 % toenam en de laadtijden werden “versneld”.

Kritiek en bezwaren

Dit is het “officiële” project van de EU. Voorstanders beweren dat het Europa veiliger zal maken, maar critici hebben drie belangrijke argumenten:

Het versterken van een brug om een tank van 60 ton te kunnen dragen, kan natuurlijk voordelen hebben voor het civiele leven. Maar het betekent ook dat steden en transportnetwerken nu prioriteit zullen geven aan militaire vereisten.

Militaire konvooien maken in veel EU-landen geen deel uit van het dagelijks leven. Met dit plan zullen er op de Europese snelwegen en spoorwegen veel vaker militaire transporten plaatsvinden.

De vraag welke militaire eenheid welk land mag binnenkomen en hoe snel, is een uiterst politieke kwestie. Het versnellen van deze processen kan de toezichthoudende bevoegdheid van parlementen en lokale overheden verzwakken.

Kortom, het prioriteren van deze nieuwe militaire regeling zou, naarmate er “nieuwe noodzaak” ontstaat, kunnen leiden tot extra beperkingen op sociaal, economisch en politiek gebied.

Het gaat namelijk niet alleen om het gemakkelijk laten passeren van tanks over de grenzen, maar om de reorganisatie van grenzen, steden, havens, snelwegen en begrotingen volgens militaire logica.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Poetin onthult nieuwe inzichten over aantallen slachtoffers, terwijl het Russische infrastructuuroffensief Oekraïne teistert

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: