Voor Europa betekent niets leren een hoge prijs

In een dynamisch veranderende omgeving zal de Oekraïense president Volodymyr Zelensky binnen enkele dagen gedwongen worden om een standpunt in te nemen over het vredesplan van de regering-Trump, waardoor hij weinig ruimte heeft voor verbetering. De Amerikaanse president Donald Trump laat hem bijna geen andere keuze dan “het te accepteren of te weigeren”, en de Europese bondgenoten van Zelensky kunnen hem weinig steun bieden (1). Zelensky staat in wezen alleen.

De militaire situatie in Oekraïne verslechtert snel en vorige week kwam Zelensky ook onder druk te staan op het binnenlandse front, schrijft Ralph Bosshard.

Het tempo van de Russische opmars in Oost-Oekraïne is de afgelopen weken aanzienlijk toegenomen. De Russen rukken nu tot 5 km per dag op en veroveren nog grotere nederzettingen met een snelheid die nog niet eerder is vertoond. Over het geheel genomen hebben de Russen de afgelopen dagen in ten minste drie gebieden Oekraïense tegenaanvallen afgeslagen en op verschillende locaties zelf aanvallen uitgevoerd. Aangenomen mag worden dat de Russen de voorbereidingen van de Oekraïners voor een aanval hebben onderkend en zich in staat voelden om hun tegenaanvallen het hoofd te bieden zonder hun eigen aanvallen elders te moeten staken. Dit betekent dat zij de komende dagen – die wellicht beslissend zullen zijn – in staat zullen zijn om de militaire druk op Oekraïne op te voeren. Enkele duizenden Oekraïense soldaten zijn nu op verschillende locaties omsingeld. Ze worden geconfronteerd met de dood of gevangenneming. Het redden van deze Oekraïense soldaten in de omsingelingen is waarschijnlijk het belangrijkste onderhandelingsdoel van de Oekraïense regering op dit moment, naast het winnen van tijd.

Kaart: Situatie aan het front. Bron: Live UA Map, aanvullingen door auteur (2)

Het is de vraag of de Russische kant hiermee zal instemmen, aangezien deze aanpak bekend is uit het voorjaar van 2015, toen Oekraïense soldaten in Debaltsevo in brigadesterkte werden omsingeld en bondskanselier Merkel en president Hollande zich naar Minsk haastten om deze troepen te redden omdat ze nodig waren om de oorlog voort te zetten (3).

Weinig uitzicht op verbetering

Ook de oorlog met langeafstandswapens, waarin Oekraïne in het verleden een aantal successen heeft behaald, ontwikkelt zich ongunstig. De Russen hebben daarentegen hun gebruik van ballistische raketten geïntensiveerd en de stroomvoorziening naar grote delen van Oekraïne afgesloten. Tegelijkertijd is het onderscheppingspercentage van de Oekraïense luchtverdediging gedaald en bedraagt het momenteel naar verluidt slechts ongeveer 15 procent (4). Bovendien heeft het begrotingsconflict in de VS geleid tot een onderbreking van de wapenleveringen, die ook na de hervatting nog enige tijd gevolgen zal hebben (5).

Ondertussen heeft zich langs de frontlinie een strook land van maximaal 25 km breed ontwikkeld, waarin Russische drones niet alleen vrijwel naar believen voertuigen en grote wapensystemen aanvallen, maar ook letterlijk op individuele soldaten jagen. Eén type drone wordt blijkbaar bestuurd door kunstmatige intelligentie en valt zelfstandig gedetecteerde wapensystemen aan, terwijl andere via een kabel worden bestuurd, waardoor Oekraïense radiostoringen geen effect hebben (6). Russische berichten over het gebruik van laserkanonnen die drones kunnen neerschieten, moeten echter met de nodige voorzichtigheid worden benaderd, aangezien hiervoor heldere atmosferische omstandigheden nodig zijn, die zeker in het koude seizoen geenszins gegarandeerd zijn (7).

Talrijke video’s die gedwongen rekrutering door het rekruteringsbureau TZK tonen, suggereren dat het Oekraïense leger moeite heeft om nieuw personeel te rekruteren. Ook al zijn sommige van deze video’s ongetwijfeld nep, kan niet worden aangenomen dat ze allemaal nep zijn (8). Het probleem van massale desertie bij het Oekraïense leger is geloofwaardig gedocumenteerd. Het aantal deserteurs zou nu zijn opgelopen tot 40.000 per maand (9).

Het feit dat de regering-Zelensky zeven leeftijdsgroepen van jonge mannen heeft toegestaan Oekraïne te verlaten, wat voor velen een verrassing was, is alleen logisch als men ervan uitgaat dat zij de oorlog als verloren beschouwt en de jongere generatie in veiligheid wil brengen, zodat zij beschikbaar zijn voor de wederopbouw (10). Als deze jonge mannen echter uitzicht hebben op een nieuw leven in het Westen – misschien zelfs in Rusland – zullen ze niet willen terugkeren naar een verwoest land waar een nog steeds corrupte elite alleen kansen op vooruitgang biedt aan mensen met connecties.

Een oligarch keert terug

In eigen land kwam Zelensky onder druk te staan toen een groot corruptieschandaal rond zijn naaste omgeving aan het licht kwam. Zijn beste vriend en zakenpartner uit zijn komedie-tijd, Timur Myndich, wordt verdacht van verduistering van 100 miljoen dollar aan defensiegelden (11). De regering-Zelensky stond echter al lang onder verdenking van corruptie. De timing van de krantenkoppen is waarschijnlijk geen toeval, aangezien zijn regeringsteam zich onlangs in een nieuwe situatie bevond: Afgelopen juli veroordeelde een Britse rechtbank de Oekraïense oligarchen Igor Kolomoisky en Timur Mindych tot het betalen van maar liefst 3 miljard dollar voor het oplichten van PrivatBank (12). Kolomoisky werd vervolgens in Oekraïne in hechtenis genomen en Mindych zal waarschijnlijk een soortgelijk lot ondergaan. Een andere zakenpartner van Kolomoisky, Gennady Bogolyubov, kon afgelopen zomer Oekraïne verlaten (13). Mindych heeft deze verduistering waarschijnlijk niet alleen gepleegd; hij was misschien gewoon de kassier en organisator voor anderen, en de honderd miljoen is misschien maar een fractie van wat er daadwerkelijk is weggesluisd.

In 2019 steunde Igor Kolomoisky de verkiezingscampagne van Zelensky om wraak te nemen op Petro Poroshenko voor het op twijfelachtige wijze nationaliseren van zijn PrivatBank. Een tijdlang vroegen geldautomaten van PrivatBank klanten ook of ze bereid waren om te doneren aan Oekraïense vrijwilligersorganisaties, voornamelijk de twee particuliere bataljons die Kolomoisky had opgericht (14). Zelensky’s besluit om zijn beschermheer kort na zijn verkiezing tot president te verwijderen, leidde tot meedogenloze haat. Kolomoisky heeft al aangekondigd dat hij Zelensky in een kooi door Oekraïne zal rijden. Hij heeft gewoon een voorliefde voor theatrale uitspraken.

Gesmokkeld, niet gevlucht

Timur Mindych heeft Oekraïne een paar dagen geleden onder zeer veelzeggende omstandigheden verlaten: op 10 november, om 2 uur ’s nachts, enkele uren voordat een huiszoeking zou plaatsvinden, vertrok hij vanuit Oekraïne naar Polen – blijkbaar in een luxe taxi van een zakenman uit Lviv (15). Er is geen sprake van dat hij met vervalste papieren onder dekking van de nacht en mist via een afgelegen smokkelroute naar het buitenland is gevlucht; nee, hij is de grens overgestoken bij een bewaakte grensovergang. Oekraïense grensbeambten controleren mannen die het land verlaten zeer zorgvuldig, omdat het vertrek van mannen in de militaire dienstplichtige leeftijd koste wat kost moet worden voorkomen (16). In dit verband wordt speculatie dat het Oekraïense anticorruptieagentschap NABU hierbij betrokken was en de grensautoriteiten dienovereenkomstig instructies heeft gegeven, als volkomen aannemelijk beschouwd. Er werd al enige tijd gespeculeerd dat NABU ook zou kunnen dienen als instrument om vrijwel elke impopulaire politicus uit de Oekraïense politiek te verwijderen. Maar de tussenkomst van NABU alleen was waarschijnlijk niet voldoende, aangezien er nog steeds de grensovergang naar Polen was, waar de controles ook zeer grondig zijn. Aangenomen mag worden dat Mindych meer dan de toegestane 10.000 euro bij zich had toen hij Polen binnenkwam. Over het geheel genomen is de indruk dat er een kanaal voor het vertrek van Mindych was geopend. Concreet gezegd: hij is niet gevlucht, maar gesmokkeld. Dit maakt duidelijk dat invloedrijke kringen in Oekraïne en in het Westen Mindych hebben geholpen het land te verlaten.

Voor Zelensky is een nieuw front ontstaan: hij wordt nu niet alleen bedreigd door extreme nationalisten die iedereen aanvallen die over een staakt-het-vuren of vrede spreekt, maar ook door een oligarch die nog steeds veel invloed heeft. Voor veel mensen in de kring van Zelensky is het nu een kwestie van pure overleving, omdat zijn naaste medewerkers weten dat hij een paar offers zal moeten brengen om te voorkomen dat zijn West-Europese partners hem in de steek laten. Minister van Energie Svitlana Hrynchuk was zeker een van de potentiële zondebokken en nam ontslag voordat ze door het parlement werd ontslagen (17). In deze context zou de intensivering van de gecombineerde raket- en dronecampagne van de Russen een rol kunnen spelen, omdat hieruit bleek dat ook middelen die bestemd waren voor de bescherming van kritieke infrastructuur werden verduisterd (18). Ongeacht hoeveel smeergeld Hrynchuk heeft aangenomen, liep zij het risico de schuld te krijgen voor het feit dat de Russen letterlijk de elektriciteit van Oekraïne hebben afgesloten. Zij had het elektriciteitsnetwerk vrijwel weerbaar moeten maken.

West-Europa zonder alternatieven

Een paar dagen slechte publiciteit zullen waarschijnlijk niet voldoende zijn om Zelensky uit de wind te houden, omdat Mindych – en ook Kolomoisky – er alle belang bij hebben om de lastercampagne tegen Zelensky voort te zetten totdat West-Europeanen hem niet langer kunnen witwassen.

Het Westen betaalt momenteel de prijs voor het negeren van alle fouten en zwakheden van het Oekraïense leiderschap, vooral na de Russische aanval in februari 2022, voor het geven van onvoorwaardelijke steun aan Zelensky, voor het ontbreken van zelfkritiek en voor het nooit presenteren van een eigen vredesplan. Dit onthult op zijn beurt de aard van het buitenlands beleid van de EU en haar dilemma: zij moet onvoorwaardelijke steun blijven verlenen aan een regering waarvan het corrupte karakter overduidelijk is geworden. Zonder corruptie kan het de oorlog tegen Rusland niet voortzetten; met corruptie kan het die niet winnen.

Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan heeft de Amerikaanse president Trump Zelensky al in de steek gelaten en onderhandelt hij al enige tijd met Poetin over de voorwaarden van een vredesverdrag – mogelijk tijdens hun topontmoeting in Anchorage. Donald Trump kan momenteel koel toekijken hoe de elites in Oekraïne elkaar verscheuren, terwijl het leger in het oosten van het land in steeds sneller tempo terrein verliest. Hij weet dat Zelensky uiteindelijk zal moeten instemmen met de onderhandelde voorwaarden. Een van de strategieën van Sun Tzu is om te doden met het mes van iemand anders. Dat is precies wat Trump op dit moment doet.

Ook de grijze eminentie van Oekraïne, Andriy Yermak, loopt gevaar. Als hoofd van de presidentiële administratie had hij grotendeels de controle over de zaken van de Oekraïense regering en was hij niet erg populair. Als Zelensky niet buigt voor de vredesvoorwaarden van Trump, kan Trump hem dwingen om ook Yermak te ontslaan. Dat zou Zelensky nog verder verzwakken.

De binnenlandse politieke druk heeft echter ook zijn grenzen: een tweede “Maidan”, waar sommige Russische waarnemers over razen, is onwaarschijnlijk, omdat ongewapende demonstranten genadeloos zouden worden neergeslagen als verraders, zo niet door de politie, dan wel door nationalisten. Ze zouden de bescherming van het leger nodig hebben, net als elke Oekraïense politicus die zelfs maar met Rusland wil onderhandelen – het lot van Denis Kireev is niet vergeten (19). Zelensky kan nu alleen vrede sluiten als hij onmiddellijk na de ondertekening van een of andere overeenkomst in het buitenland blijft.

Nieuwe gezichten, nieuw beleid?

Er wordt al gespeculeerd over een mogelijke opvolger van Zelensky, waaronder voormalig stafchef Valerii Zaluzhnyi, die naar de ambassadeurspost in Londen werd overgeplaatst nadat hij kritiek had geuit op Zelensky’s oorlogsvoering (20). Het is echter de vraag of een verandering in het Oekraïense leiderschap überhaupt iets zal veranderen. Een nieuwe sterke man in Kiev wordt nog steeds geconfronteerd met het fanatisme van radicale nationalisten die de oorlog koste wat kost willen voortzetten, en met de verwachtingen van West-Europeanen, die ook een voortzetting van de oorlog tegen Rusland eisen. De middelen zijn in alle opzichten beperkt en nemen met de dag af. Een man als Zaluzhnyi zal zijn oorlogsvoering misschien iets minder baseren op de behoeften van de informatieoorlog en af en toe de militaire logica laten prevaleren, maar zelfs hij kan het tij niet keren. Hij kan hooguit de schade beperken. Zelensky van zijn kant zal nu wellicht afleiding zoeken van het corruptieschandaal en spectaculaire militaire acties lanceren, hoe zinloos en kostbaar die ook mogen zijn. En Zelensky weet wat het Westen wil horen: hij kan nu doen alsof hij onderhandelt en onder tranen een verbetering van de harde vredesvoorwaarden eisen.

Volodymyr Zelenskyy, die aantrad als de zelfbenoemde eerlijke leider die de oligarchie wilde uitbannen en vrede wilde brengen, had in de eerste fase van zijn ambtstermijn vóór februari 2022 weinig om het lijf, omdat hij zijn verkiezingsbeloften niet kon waarmaken (21). Zijn twee belangrijkste taken bleken complexer te zijn dan hij en zijn regeringsteam hadden verwacht.

Ondertussen kan zelfs een totaal fiasco van het buitenlands beleid van de EU op middellange termijn niet worden uitgesloten, wat zou kunnen leiden tot een renversement des alliances (omkering van de bondgenootschappen). De voormalige Oekraïense oppositiepoliticus en vertrouweling van Poetin, Viktor Medvechuk, sprak zich een paar dagen geleden opnieuw uit en verwees naar een kantwisseling van Oekraïne (22). West-Europa kan Oekraïne geen militaire hulp bieden en zal Oekraïne niet binnen een aanvaardbare termijn kunnen herbouwen. De westerse steun, die uiteindelijk niet effectief bleek, was echter niet gratis. Het afwijzen van westerse vorderingen tot terugbetaling en het nationaliseren van de reeds door het Westen opgekochte bedrijven zou een kans zijn, maar die kans kan alleen worden benut als Oekraïne kan worden beschermd tegen zijn voormalige bondgenoten. Dit is waarschijnlijk de achtergrond van de uitspraken van Medvedchuk. De Europeanen hebben sinds 2015 niets geleerd en zullen daar binnenkort wellicht een hoge prijs voor moeten betalen.

Voetnoten:

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: