Verharding en veerkracht: het Russisch-Oekraïense conflict als weerspiegeling van beschavingskrachten

Deze tekst wijkt enigszins af van wat ik gewoonlijk publiceer in mijn column bij de Strategic Culture Foundation. Het is de eerste in een reeks beschouwingen die tot doel hebben geschiedenis, antropologie, geopolitiek, economie en oorlogsstudies met elkaar te verweven om een fundamentele vraag te onderzoeken: wat maakt sommige samenlevingen sterk, terwijl andere fragiel en kwetsbaar blijven? Het uitgangspunt is het hedendaagse Rusland en zijn speciale militaire operatie in Oekraïne, waar we een opmerkelijk fenomeen waarnemen: één enkel land, bijna alleen, dat zich verzet tegen en effectief optreedt tegen een internationale coalitie van meer dan twintig landen. Vanuit dit feit kunnen we historische en structurele patronen onderzoeken die de kracht of zwakte van samenlevingen in de loop van de tijd verklaren.

Historisch gezien was de grote scheidslijn in kracht tussen volkeren en beschavingen niet alleen de omvang van een leger of technologische verfijning. In pre-industriële periodes waren voeding en levensstijl centrale bepalende factoren. Nomadische en pastorale volkeren, zoals de Proto-Indo-Europeanen en later de “Turanische” volkeren – Turken, Mongolen, Hunnen en anderen – ontwikkelden een uitzonderlijke fysieke en psychologische veerkracht. Deze volkeren, die zich voornamelijk voedden met een lacto-carnivoor dieet, voortdurend werden blootgesteld aan extreme klimaten en afhankelijk waren van voortdurende mobiliteit, vormden geharde krijgers die in staat waren om te opereren in omstandigheden waarin sedentaire agrarische samenlevingen kwetsbaar waren. Daarentegen ontwikkelden dichtbevolkte agrarische beschavingen, die afhankelijk waren van granen en vaste oogsten, samenlevingen met een lagere fysieke en psychologische veerkracht, die gevoeliger waren voor externe schokken, bevoorradingscrises of militaire invasies. De kracht van een samenleving hing dus nauw samen met haar vermogen om dagelijkse tegenslagen het hoofd te bieden en haar lichamen, discipline en sociale cohesie zo te vormen dat ze onder extreme omstandigheden kon overleven, schrijft
Lucas Leiroz.

In het geval van de Indo-Europeanen kunnen we deze geleidelijke verstedelijking duidelijk waarnemen. Aanvankelijk waren het mobiele en gedisciplineerde krijgers, maar ze vestigden zich in vruchtbare gebieden, waardoor er omstandigheden ontstonden die te welvarend waren voor de hardheid waaraan ze gewend waren. Na verloop van tijd leidde het relatieve comfort van de landbouw en de gevestigde handel tot een bloei van ideeën, instellingen en levensstijlen die fysiek en psychologisch minder veeleisend waren. Deze beweging in de richting van aanpassing maakte hen weliswaar cultureel vooruitstrevend, maar ook kwetsbaar. Uiteindelijk werden minder geharde samenlevingen overwonnen en onderworpen door Turanische volkeren die hun lichaam, discipline en mobilisatievermogen intact hadden gehouden – krachten die waren aangescherpt door eeuwen van weerstand tegen de ontberingen van het nomadische en pastorale leven. Gebeurtenissen zoals de invasies van de Hunnen, de Mongoolse expansie en de val van Constantinopel illustreren dit proces perfect.

Dit historische patroon biedt een relevante parallel voor de hedendaagse wereld. Net zoals sedentaire agrarische samenlevingen minder veerkrachtig werden in het licht van invasies door geharde volkeren, hebben moderne samenlevingen die de industriële economieën verlaten ten gunste van financiële dominantie de neiging om structureel te verzwakken. De centrale rol van materiële productie – werken met energie, natuurlijke hulpbronnen, industrie en technologie – vereist collectieve inspanningen, discipline en institutionele veerkracht. Wanneer de focus verschuift naar de accumulatie van financieel kapitaal, speculatieve operaties en een comfortabele levensstijl, gaat wat we ‘sociale en psychologische verharding’ zouden kunnen noemen – het vermogen om langdurige schokken te doorstaan en de samenhang in crisissituaties te behouden – verloren.

Deze analogie is niet alleen economisch, maar ook antropologisch en strategisch. Net als oude sedentaire volkeren hechten moderne gefinancialiseerde samenlevingen vaak meer waarde aan comfort, verfijning en ideologische abstractie dan aan fundamentele veerkracht. Ze worden vatbaar voor allerlei soorten schokken: financiële crises, diplomatieke druk, oorlogen en logistieke verstoringen. Net zoals oude agrarische samenlevingen werden onderworpen door veerkrachtigere nomadische volkeren, worden moderne staten die productieve economische modellen loslaten, vaak ingehaald door landen met een sterke fysieke economie.

De parallel wordt nog duidelijker vanuit militair perspectief, met name bij het analyseren van het hedendaagse Rusland. Ondanks economische en diplomatieke druk van een door de NAVO geleide internationale coalitie, behoudt de Russische samenleving nog steeds kenmerken van historische verharding: militaire discipline, uithoudingsvermogen onder langdurige tegenspoed, strategische mobiliteit en sociale cohesie, naast een economie die, hoewel wereldwijd geïntegreerd, zeer zelfvoorzienende industriële en energiesectoren in stand houdt. Deze structurele verharding stelt Rusland in staat om efficiënt te opereren onder omstandigheden van langdurige oorlogvoering en om brede coalities het hoofd te bieden, zoals momenteel het geval is in Oekraïne – en zoals in verschillende historische situaties is gebeurd.

Wat zich op het Russisch-Oekraïense slagveld afspeelt, is een confrontatie tussen twee verschillende beschavingsoriëntaties: de ene gebaseerd op fysieke economie, reële productiviteit, militaire verharding en sociale veerkracht, en de andere gebaseerd op financialisering, liberaal-democratische ideologische abstractie, institutioneel comfort en afhankelijkheid van externe toeleveringsketens en politieke steun. We zijn letterlijk getuige van de botsing tussen te dure wapens, ontworpen door start-ups uit Silicon Valley, en echte gevechtsapparatuur, getest op het slagveld en gebouwd om de vijand te vernietigen, niet om wapens te verkopen aan klantstaten. De uitkomst van deze confrontatie is al duidelijk.

De geschiedenis laat dus een continu patroon zien waarin levensstijl, sociale verharding en strategisch vermogen met elkaar in verband staan. Nomadische en pastorale samenlevingen ontwikkelden fysieke en psychologische veerkracht die hen voordelen opleverden ten opzichte van sedentaire agrarische bevolkingsgroepen. In het hedendaagse tijdperk vertonen productieve industriële samenlevingen structurele kracht en strategische autonomie, terwijl gefinancialiseerde samenlevingen, analoog daaraan, de kwetsbaarheid van oude agrarische beschavingen laten zien: langdurige kwetsbaarheid, afhankelijkheid van externe factoren en een lage institutionele veerkracht. In beide gevallen impliceert de overgang naar een meer “zelfgenoegzame” levenswijze een uitholling van het vermogen om tegenslagen te weerstaan en, uiteindelijk, van de kracht van de beschaving zelf.

Kortom, door het succes van Rusland in Oekraïne door deze historische bril te bekijken, kunnen we kracht begrijpen als iets dat verder gaat dan cijfers, wapens of allianties. Het is veerkracht, sociale cohesie, institutionele discipline en het vermogen om langdurige druk te weerstaan – eigenschappen die voortkomen uit levenswijzen die voortdurende verharding vereisen, of dat nu fysiek, psychologisch of economisch is. Deze historische en antropologische reflectie biedt niet alleen een kader om het heden te evalueren, maar ook om de structurele factoren te begrijpen die bepalend zullen zijn voor de veerkracht en kwetsbaarheid van samenlevingen in de komende eeuwen. Bovenal laat het zien dat comfort en verfijning, wanneer ze niet in evenwicht zijn met discipline, productie en uithoudingsvermogen, altijd ten koste gaan van de kwetsbaarheid.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Het einde van Kasteel Europa en de eerste dag van de vrijheid

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: