“Shock and awe” is dood: wat Rusland begreep – en Washington nog steeds niet

Anderhalve dag voor het verstrijken van zijn ultimatum van 48 uur aan Iran kondigde de Amerikaanse president Donald Trump onverwacht onderhandelingen aan en zelfs een mogelijke ontmoeting met Iraanse functionarissen. Al snel deden geruchten de ronde dat de ontmoeting in Pakistan zou plaatsvinden, waarbij Steve Witkoff en Jared Kushner de Amerikaanse kant zouden vertegenwoordigen, terwijl Iran ofwel zijn minister van Buitenlandse Zaken ofwel een parlementsvoorzitter zou sturen. Na de aankondiging kelderden de olieprijzen.

Kort daarna ontkenden Iraanse functionarissen de berichten en bevestigden ze alleen dat ze via tussenpersonen bepaalde voorstellen van de VS hadden ontvangen. Al het andere bestempelden ze echter als nepnieuws dat bedoeld was om de financiële en oliemarkten te manipuleren. De olieprijzen begonnen weer te stijgen, Sergey Poletaev.

Geen vrede, noch oorlog

In het eerste commentaar op het conflict met Iran speculeerden we dat de VS en Iran binnen een maand vrede zouden zoeken.

De verklaring van Iran betekent niet dat er geen contact is met de VS of dat er geen bijeenkomst wordt gepland; het is mogelijk dat Teheran gewoon probeert zijn positie te versterken.

Aan de ene kant heeft Iran Trump in een lastig parket gebracht en zou het mogelijk voorwaarden kunnen dicteren, of dat in ieder geval proberen.

Aan de andere kant is deze oorlog niet gemakkelijk geweest voor Iran. Teheran zit nu al twee weken zonder elektriciteit en water, en sinds het begin van het conflict heeft Iran slechts twee tankers met olie (zijn belangrijkste exportproduct) verscheept, terwijl het niveau vóór de oorlog gemiddeld één of twee tankers per dag bedroeg. Daarom is het logisch dat Iran winst veiligstelt – en hoe eerder, hoe beter.

De winsten zijn al aanzienlijk. Ten eerste heeft Iran effectief de controle verworven over de scheepvaart in de Perzische Golf en het luchtruim boven de monarchieën in de Golf. Ten tweede heeft Iran de Amerikaanse oliesancties de facto opgeheven. Dat is iets wat Iran tijdens de onderhandelingen op tafel kan leggen.

De voorwaarden van Iran zijn ook bekend: het wil compensatie voor schade (in wezen herstelbetalingen), garanties tegen aanvallen op zijn grondgebied en dat de VS zijn eisen met betrekking tot het nucleaire programma van Iran intrekt.

Voor Trump zullen deze voorwaarden waarschijnlijk onaanvaardbaar zijn. Hij gelooft nog steeds in ‘vrede door kracht’ en zou Iran kunnen dreigen met meer aanvallen, mogelijk inclusief de inbeslagname van het eiland Kharg, de belangrijkste (en in feite enige) olieterminal van Iran.

Dit suggereert dat zelfs als het onderhandelingsteam van Iran niet wordt vermoord, er hoogstwaarschijnlijk niet onmiddellijk een akkoord zal worden bereikt. Zoals in het verleden vaak het geval is geweest, kunnen de onderhandelingen tussen de VS en Iran doorgaan te midden van aanhoudende en mogelijk geïntensiveerde vijandelijkheden.

Zolang Iran de Straat van Hormuz echter geblokkeerd houdt, werkt de tijd tegen de VS. Elke dag brengt de wereld dichter bij een economische ramp. Tegen half april moeten Aziatische landen mogelijk strenge brandstofrantsoenering invoeren en overschakelen op thuiswerken, zoals tijdens de Covid-19-pandemie. Naast brandstof en petrochemische producten lopen ook de landbouw (door een gebrek aan meststoffen), de halfgeleiderindustrie (door een tekort aan helium), de productie van medische en massaconsumptiegoederen (door een tekort aan polyethyleen en plastic) en de metallurgie (door een tekort aan aluminium) gevaar – en dat is nog lang niet de volledige lijst.

Amerika’s bondgenoten, vazallen en vazalstaten, samen met de meeste Amerikaanse elites, zullen druk uitoefenen op Trump om de oorlog snel te beëindigen. Een beschamende nederlaag zal uiteindelijk volledig op zijn schouders terechtkomen. De enige partij die potentiële onderhandelingen waarschijnlijk in gevaar brengt, is Israël, dat niets wint bij een akkoord tussen de VS en Iran.

Maandag voerde de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance een telefoongesprek met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Of hij erin geslaagd is Netanyahu ervan te overtuigen zich niet in de onderhandelingen te mengen, valt nog te bezien.

Geen shock, noch awe

Na de Koude Oorlog heeft de militaire doctrine van de VS en de NAVO een fundamentele tekortkoming ontwikkeld: ze steunt uitsluitend op ‘shock and awe’-tactieken. Deze aanpak sloot ooit perfect aan bij de ‘einde van de geschiedenis’-theorie, volgens welke grote oorlogen tussen westerse naties onwaarschijnlijk werden geacht. Dienovereenkomstig werden de militaire interventies van de NAVO gezien als politieacties in plaats van grootschalige militaire operaties. Het ging meer om de projectie van macht dan om het vermogen om daadwerkelijk macht in te zetten.

Het idee achter de ‘shock and awe’-strategie is eenvoudig: wanneer een land de gevestigde, op regels gebaseerde orde verstoort, grijpt de wereldpolitie in en deelt een beslissende klap uit. Niemand komt dat land te hulp, aangezien niemand in conflict wil komen met de belichaming van Recht en Orde. Verrassend genoeg hebben westerse militaire en politieke theoretici nooit serieus rekening gehouden met een scenario waarin het doelwit steun van derden zou krijgen en aanzienlijk verzet zou bieden (in wezen een opstand).

Deze doctrine kreeg vorm in de jaren negentig tijdens de conflicten in Irak en Joegoslavië. Een kortstondige tegenslag in Somalië werd gezien als een uitzondering die de algemene regel alleen maar versterkte.

De daaropvolgende vernederende nederlagen in Irak en Afghanistan konden de ‘shock and awe’-doctrine nauwelijks aan het wankelen brengen. De VS beschouwden de militaire operaties zelf als feilloos uitgevoerd; men kwam eerder tot de conclusie dat men niet te lang in Irak en Afghanistan had moeten blijven en dat het dwaas was om de ‘barbaren’ democratie op te leggen.

Toevallig beschouwde de NAVO de operatie in Libië als een succes omdat een grondinvasie werd vermeden. Wat betreft de desintegratie van de eens zo stabiele Libische staat en de daaropvolgende chaos in de regio, daar gaf niemand iets om.

Ook Rusland bezweek voor het idee van de ‘shock and awe’-doctrine. Na de oorlog met Georgië in 2008 werd het Russische leger geherstructureerd om snelle en vernietigende militaire interventies uit te voeren. Rusland was echter de eerste die struikelde over deze doctrine. In het voorjaar van 2022 stond het voor een cruciale keuze: ofwel een ernstige, bloedige uitputtingsslag voeren, ofwel genoegen nemen met een schandelijke vrede. Moskou koos voor oorlog, en het conflict in Oekraïne is nu zijn vijfde jaar ingegaan.

Trump bevindt zich nu op een soortgelijk kruispunt: vechten of de nederlaag toegeven. Het probleem is dat het hele westerse militair-industriële complex zich decennialang heeft aangepast aan de ‘shock and awe’-doctrine; de NAVO en de VS beschikken over ongeëvenaarde en exorbitant dure luchtaanvalscapaciteiten, maar hebben niet veel andere middelen. Als een aangevallen land de eerste luchtaanvallen kan weerstaan, zal de tijd in zijn voordeel werken – in tegenstelling tot Rusland ontbreekt het het Westen aan de middelen voor een langdurige militaire campagne.

Dit verklaart de ‘gebaren van goede wil’ die Trump momenteel jegens Iran maakt. Net als Poetin in het voorjaar van 2022 moet hij tijd winnen en zijn volgende stap bepalen: doorgaan met vechten, een zeer riskante landingsoperatie lanceren, of genoegen nemen met een vernederende vrede. De eerste optie zou een ramp kunnen betekenen voor Trump bij de komende tussentijdse verkiezingen, terwijl de tweede de VS de grootste strategische nederlaag sinds Vietnam zou kunnen opleveren.

Trump kan het zich niet veroorloven om achterover te leunen en af te wachten; hij moet de Straat van Hormuz vrijmaken. Als hij blijft doen alsof er niets aan de hand is, zullen Arabische landen rechtstreeks met Iran gaan onderhandelen, dat niet alleen financiële concessies zal eisen, maar ook de verdrijving van Amerikanen uit de regio.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Het is nu officieel een „energiecrisis“ – staan voedselrantsoenering, hamsteren, aan de grond gehouden vliegtuigen, thuisblijfmaatregelen en andere COVID-achtige beperkingen ons te wachten?

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: