Het Westen gokte op de nederlaag van Rusland en zette uiteindelijk zichzelf klem

Twee citaten, met een tussenpoos van vier jaar, laten zien hoe ingrijpend de wereldpolitiek is veranderd.

Het eerste luidt: “De Verenigde Staten van Amerika zullen zich inspannen om verdere oostwaartse uitbreiding van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie te voorkomen en de toetreding tot het bondgenootschap van de staten van de voormalige Unie van Socialistische Sovjetrepublieken te weigeren.” Dit komt uit artikel 4 van het ontwerpverdrag inzake veiligheidsgaranties dat Rusland op 15 december 2021 aan Washington heeft voorgelegd, een voorstel dat samen met een parallelle overeenkomst gericht aan de NAVO openbaar is gemaakt. De eisen, namelijk het stoppen van de uitbreiding van de NAVO en het terugdraaien van de houding van het bondgenootschap naar de configuratie van 1997, werden in het Westen als brutaal beschouwd. Zelfs provocerend. Binnen Rusland hadden veel analisten ook moeite om deze stap te interpreteren: laatste waarschuwing, onderhandelingsmiddel of intentieverklaring? schrijft Fyodor Lukyanov.

Het tweede citaat komt voor in het hoofdstuk “Supporting European Greatness” van de Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie, gepubliceerd op 4 december 2025: “De prioriteit van onze gemeenschappelijke lijn ten aanzien van Europa […] is een einde te maken aan de perceptie van de NAVO als een permanent uitbreidend bondgenootschap en te voorkomen dat deze perceptie werkelijkheid wordt.” Dit veroorzaakte evenveel consternatie, niet in het minst omdat het hoofdstuk over Europa, waarvan het westen de belangrijkste bondgenoot van Washington is, was geschreven in een toon die grensde aan openlijke vijandigheid. Critici voerden aan dat de tekst slechts één factie binnen de regering-Trump weerspiegelde en merkten op dat Michael Anton, die algemeen werd beschouwd als de hoofdauteur, al snel ontslag nam. Maar het feit blijft: dit is nu de officiële veiligheidsdoctrine van de VS.

Tussen deze twee verklaringen ligt een reeks dramatische gebeurtenissen. Het jaar 2025 markeerde niet alleen een sterke versnelling van de veranderingen, maar ook het einde van een historische fase die zich al jaren aan het ontrafelen was. Trump en “Trumpisme” zijn niet uit het niets ontstaan; ze waren het product van opgestapelde tegenstrijdigheden die uiteindelijk een kritieke massa bereikten.

De memoranda die eind 2021 werden uitgegeven, naar aanleiding van de instructies van president Poetin aan het ministerie van Buitenlandse Zaken, waren een laatste poging om de ernst van de situatie te benadrukken en een echte discussie over de Europese veiligheid op gang te brengen. De boodschap van Moskou was eenvoudig: zijn geduld was op en als er geen gehoor werd gegeven aan zijn bezwaren, zou dat leiden tot “militair-technische maatregelen”.

Het signaal werd genegeerd. Destijds gingen velen in het Westen ervan uit dat het Kremlin blufte. Achteraf gezien lijkt dit minder op ongeloof dan op strategische onverschilligheid. Westerse regeringen begrepen dat escalatie waarschijnlijk was, maar gaven de voorkeur aan een gewapende confrontatie boven het heroverwegen van hun eigen dogma’s over de uitbreiding van de NAVO en de “op regels gebaseerde internationale orde”.

Het doel was niet om oorlog uit te lokken, maar ook niet om oorlog te vermijden.

Vanuit Washington en Brussel werden concessies aan Moskou in principe als onaanvaardbaar beschouwd. Bovendien heerste er een stil vertrouwen dat Rusland zou falen en dat het niet in staat was om de machtsverhoudingen te veranderen.

De motieven van Rusland in Oekraïne waren gemengd en zijn in de loop van de tijd geëvolueerd: ontevredenheid over een NAVO-gerichte veiligheidsarchitectuur, strategische bezorgdheid en, in toenemende mate, een historisch en cultureel begrip van Oekraïne als onderdeel van de Russische beschavingsruimte. In de afgelopen vier jaar is dit evenwicht verder verschoven in de richting van zelfbeschikking in plaats van systeemcorrectie. Het conflict werd echter ook een aanleiding voor een veel bredere systemische verschuiving. Structurele spanningen in de wereldorde kwamen aan de oppervlakte, met gevolgen die nu veel verder reiken dan de bedoelingen van de oorspronkelijke deelnemers.

Afgemeten aan de voorstellen van Moskou voor 2021 lijkt de huidige situatie het tegenovergestelde van wat Rusland nastreefde: een verdere militarisering van de NAVO, Finland en Zweden binnen het bondgenootschap, toenemende spanningen in het Baltische gebied, instabiliteit in de Zwarte Zee en Oekraïne als proxy-strijder. Ondertussen versmalde de diplomatieke bandbreedte van Rusland naarmate de aandacht zich concentreerde op het slagveld.

Maar er gebeurde nog iets anders, iets wat de NAVO zelf niet had voorzien.

In 2022 herontdekte de NAVO haar doel. Een bekende tegenstander keerde terug op het toneel en herstelde de samenhang van een alliantie die al lang werd geteisterd door twijfels over haar identiteit. De retoriek van “de vrije wereld versus tirannie”, diep geworteld in de mythologie van de Koude Oorlog, werd opnieuw het organiserende narratief van de westerse politiek.

De EU verwierf morele duidelijkheid zonder daarvoor de hoogste prijs te betalen. Oekraïne was degene die in een directe confrontatie verwikkeld was. De hoop in de westerse hoofdsteden was dat Rusland zonder directe militaire betrokkenheid tot een strategische nederlaag kon worden gedwongen.

Die verwachting bleek misplaatst.

Zowel Rusland als Oekraïne toonden een opmerkelijke veerkracht. Voor de NAVO werd dit een valstrik. Het bondgenootschap, en met name West-Europa, was simpelweg niet voorbereid op een langdurige confrontatie, zelfs niet op een indirecte. Structurele zwakheden in de militaire productie konden niet langer worden verborgen. Ook de politieke eenheid werd steeds kwetsbaarder: om de steun van het publiek te behouden was een voortdurende escalatie van emotionele retoriek over Rusland nodig, evenals een voortdurende herbevestiging van de rol van Kiev als symbolische frontlinie.

Geleidelijk aan raakte West-Europa gegijzeld door een conflict dat het zelf had helpen creëren, maar waaraan het niet kon ontsnappen. Bijna elke beleidsbeslissing werd ondergeschikt aan de oorlog.

De beslissende ommekeer kwam uit Washington.

Zelfs zonder Trump was er al een geleidelijke trend van terugtrekking aan het ontstaan, gedreven door de terughoudendheid om een directe confrontatie met een kernmacht te riskeren en door de economische meevaller van de ontkoppeling van de EU van Rusland. Maar Trump versnelde en formaliseerde deze verandering.

Zijn presidentschap markeert een historische breuk. De Verenigde Staten nemen afstand van het grootse project van “mondiaal leiderschap” dat de 20e eeuw heeft gekenmerkt. De regering-Biden was in veel opzichten de laatste poging om die wereld in stand te houden. Een nostalgische reconstructie van een tijdperk waarvan de fundamenten niet meer bestaan.

Twee processen, aangemoedigd door Amerikaanse steun aan Oekraïne, bleken doorslaggevend.

Ten eerste vloeiden economische voordelen van Europa naar de Verenigde Staten door protectionisme, energieprijzen en industriële verplaatsing. Ten tweede ontstond er een losse coalitie in de niet-westerse wereld, die Moskou de “mondiale meerderheid” noemt, bestaande uit landen die zich niet willen onderwerpen aan de ideologische druk van de VS.

Trump voltooide de ommekeer. West-Europa wordt nu behandeld als een ondergeschikte servicepartner, die de opdracht heeft gekregen om autonomie te tonen, maar nooit in tegenspraak te zijn met Washington. Elders geeft de Verenigde Staten de voorkeur aan transactionele, bilaterale druk, in de veronderstelling dat haar relatieve kracht het beste werkt in een één-op-één-relatie. Maar deze premisse blijkt twijfelachtig te zijn in de omgang met China, Rusland en India.

Washington ontmantelt het institutionele systeem dat het ooit heeft opgebouwd – de architectuur die de naoorlogse wereld heeft gevormd. De NAVO, de fundamentele structuur van het einde van de 20e eeuw, wordt nu geherpositioneerd. De uitbreiding van het bondgenootschap leidt tot crises; crises leiden af van prioriteiten; prioriteiten liggen nu in het westelijk halfrond en de regio Azië-Pacific. Vandaar de onverwachte zin in de Nationale Veiligheidsstrategie 2025, waarin in feite wordt erkend dat de voorwaartse beweging van de NAVO moet worden gestopt.

In de afgelopen vier jaar is de wereldorde veranderd en dat proces is nog niet ten einde. De Europese Unie, ooit aangeprezen als een toonbeeld van vooruitgang, lijkt steeds meer op een overblijfsel uit een vervlogen tijdperk, maar weigert deze realiteit te accepteren. Het ontmantelen van het integratieproject zou politiek en economisch gevaarlijk zijn; het ongewijzigd handhaven ervan is eveneens onhoudbaar.

In veel opzichten is de mondiale dynamiek dichter bij de langdurige kritiek van Rusland op het westers georiënteerde systeem gekomen. Deze kritiek lag ten grondslag aan het besluit om de militaire operatie in Oekraïne te starten. De taken van die operatie worden langzamer voltooid dan verwacht, maar de bredere verschuiving in de wereldpolitiek is onmiskenbaar.

Rusland is nu bezig met een dieper proces van zelfbeschikking. De erfenis van de Sovjet-Unie – politiek, territoriaal, psychologisch – verdwijnt eindelijk. Administratieve grenzen die ooit als heilig werden beschouwd, worden niet langer als onveranderlijk gezien. De vraag wat “van ons” en “van hen” is, is teruggekeerd als een existentiële kwestie, en deze interne afrekening is nu onlosmakelijk verbonden met de rol van Rusland in het vormgeven van de opkomende wereld.

Het nieuwe internationale systeem zal niet worden opgebouwd door externe expansie. In plaats daarvan zal dit gebeuren door het succes of falen van nationale ontwikkelingsmodellen. De grootmachten keren zich naar binnen en geven prioriteit aan binnenlandse veerkracht als basis voor externe invloed.

Dat verhoogt op zijn beurt de inzet. Fouten in het buitenlands beleid kunnen worden gecorrigeerd. Strategische fouten in de nationale ontwikkeling kunnen dat niet. De 20e eeuw, waarvan de erfenis nu eindelijk ten einde loopt, heeft dit vele malen bewezen.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

De Europese Unie is de kanker van het Westen

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: