Het Covid-draaiboek keert terug: brandstofrantsoenering en de politiek van crisisbeheersing

Deze recente kop uit Nieuw-Zeeland zou je op zich al koude rillingen moeten bezorgen…

“Regering maakt details bekend van rantsoeneringsplan voor brandstofcrisis – en wie voorrang krijgt.”

Telkens wanneer de machthebbers mogen beslissen wie iets wel en wie iets niet krijgt, moet je beseffen dat je op het punt staat keihard genaaid te worden, schrijft Chris MacIntosh.

De ongemakkelijke parallellen tussen de Covid-respons en het voorgestelde brandstofrantsoeneringsplan kunnen niet worden genegeerd.

Op het eerste gezicht lijkt het brandstofresponsplan gematigder dan dat voor Covid. Het is stapsgewijs, laat in de vroege fasen de markt haar gang gaan en beschouwt escalatie expliciet als een laatste redmiddel. Ambtenaren doen hun uiterste best om te zeggen dat fase 3 en 4 onwaarschijnlijk zijn. Maar ja, we zagen dezelfde onzin bij de Covid-zwendel. Dit is een bewuste positionering.

De opzet van dit plan komt opvallend bekend voor…

De structurele parallellen

Escalerende bevoegdheden worden vermomd als voorzichtige planning.

Covid begon met “twee weken om de curve af te vlakken.” Het brandstofplan begint met “monitoren en informeren.” In beide gevallen is het kader ontworpen om het bestaan van buitengewone bevoegdheden te normaliseren voordat ze worden gebruikt.

Fase 3 en 4 – rantsoenering, aankooplimieten, gerichte distributie – worden juridisch en politiek vooraf gelegitimeerd door hun opname in een gepubliceerd plan. Het plan bereidt niet alleen voor op een crisis; het bereidt het publiek voor op het accepteren van een ingreep waarover hen nog niet is gevraagd. Het meest opvallend is dat er geen raadplegingsmechanisme is.

Dit is pure top-down centrale planning. De illusie van democratie zou wel eens definitief aan diggelen kunnen worden geslagen. Helaas vermoed ik dat de schapen er weer in zullen trappen…

Ministeriële discretionaire bevoegdheid is het werkingsmechanisme. De Ministeriële Toezichtsgroep voor Brandstofzekerheid beslist wanneer er van fase wordt gewisseld, op basis van zes criteria – waarvan geen enkele een automatische trigger is. Ministers “zullen een breed scala aan informatie in overweging nemen” en “het volledige plaatje beoordelen”.

Dit is identiek aan het Covid-alarmniveausysteem, waarbij Ashley Bloomfield en Jacinda Ardern in feite ongecontroleerde discretionaire bevoegdheid hadden over het verkeer in het land. De criteria bieden politieke dekking, geen echte beperking. Het was een rookgordijn, en dat is dit ook.

Overlegtheater. Fasen 3 en 4 worden aangeduid als “in overleg” – maar overleg met wie, volgens welk tijdschema, met welk vetorecht?

De “raadpleging” van Covid met bedrijfsgroepen en regionale autoriteiten was grotendeels voor de show. Er is geen reden om te verwachten dat dit anders zal zijn.

Waar het eigenlijk nog erger is

De prioriteitsgroepen zijn sociaal explosief.

Groep A tot en met E creëren een formele hiërarchie van burgers. Zeer ondemocratisch, natuurlijk – maar hé, wie stelt er vragen? Het is een crisis, verdomme.

Hulpdiensten en defensie krijgen onbeperkte bevoorrading. Consumenten in de algemene detailhandel komen als laatste aan de beurt. Dit is verdedigbaar in een noodsituatie — maar het betekent ook dat bij een langdurige verstoring gewone mensen die hun schoolritten en woon-werkverkeer moeten beperken, de ononderbroken werking van de overheid en defensie subsidiëren.

Tijdens Covid werd de economische pijn in ieder geval in theorie gedeeld. Hier wordt deze expliciet gestratificeerd bij decreet.

“Economisch belangrijke diensten” is een breed begrip. Band B omvat “kritieke vervoersdiensten” en “voedselvoorziening en primaire productie tijdens tijdkritieke periodes.” Wie bepaalt wat tijdkritiek is? Wie beslist welke vracht kritiek is? Als ik een kleine ondernemer ben die voedsel van groothandels naar lokale delicatessenwinkels distribueert, krijg ik dan voorrang? Ik betwijfel het ten zeerste. Nee — het zal net als bij Covid zijn. Een select groepje.

Dit is dezelfde domme bureaucratische discretionaire bevoegdheid die tijdens Covid zou zijn gebruikt om grote gevestigde bedrijven – supermarktketens, grote logistieke operators – te bevoordelen, terwijl kleine ondernemers vochten om de kruimels. Niets in dit document voorkomt dat.

Geen exit-criteria. Het plan zegt dat maatregelen “zullen worden opgeheven zodra de omstandigheden dat toelaten”. Covid zei hetzelfde.

Nieuw-Zeeland handhaafde bijna twee jaar lang een van de meest restrictieve grensbeleidsmaatregelen in de ontwikkelde wereld. “Zodra de omstandigheden het toelaten” betekent zodra ministers besluiten dat de omstandigheden het toelaten – wat helemaal geen beperking is.

Waar het echt beter is

Eerlijk gezegd is het enige dat ik in dit plan enigszins positief vond, dat er (nog) geen poging wordt gedaan om sociale solidariteit te creëren door middel van emotionele oproepen. Ik vermoed dat dat zal veranderen, samen met de onvermijdelijke propaganda.

Het kernprobleem

De fundamentele les die niet is geleerd van Covid is deze: noodkaders zijn, eenmaal opgebouwd, moeilijk af te breken en gemakkelijk uit te breiden.

Het Covid-apparaat van Nieuw-Zeeland – de wetgeving, de handhavingscultuur, de autoriteit van de volksgezondheidsbureaucratie – hield 12–18 maanden langer stand dan elke redelijke noodsituatie, en liet blijvende schade achter aan de normen voor burgerlijke vrijheden, de levensvatbaarheid van kleine bedrijven en het vertrouwen in instellingen.

Dit brandstofplan creëert een soortgelijk apparaat. De ministeriële groep, de prioriteitsgroepen, de bevoegdheden voor gerichte distributie – deze verdwijnen niet wanneer de crisis voorbij is. Ze worden de basisinfrastructuur voor de volgende noodsituatie, wat die ook moge zijn.

Nu wil ik iets aanstippen dat hiermee verband houdt: de gestage opmars van het fascisme die we wereldwijd hebben gezien. Covid was een belangrijke duw in die richting, en ik zie de potentiële ideeën die momenteel door de ‘pointy shoes’ worden geopperd als nog een stap in die beerput.

De kadervraag

De meeste commentaren zullen dit plan omschrijven als pragmatisch noodbeheer. Die framing moet onmiddellijk worden verworpen.

Noodkaders zijn niet politiek neutraal. Ze coderen aannames over wie de middelen bezit, wie ze toewijst, wie beschermd wordt en wie de kosten draagt.

Wanneer je de architectuur van het brandstofplan eerlijk afzet tegen economische modellen, is het resultaat ongemakkelijk.

Economisch fascisme is het model

Economisch fascisme, ontdaan van zijn oorlogsesthetiek, is een specifiek en coherent systeem: privé-eigendom blijft in vorm behouden, maar de staat stuurt de toewijzing van middelen, stelt prioriteiten en bepaalt winnaars en verliezers.

De grote particuliere onderneming en het staatsapparaat worden functioneel niet meer van elkaar te onderscheiden. Eigendomsrechten bestaan op papier, maar operationele autonomie niet.

Laten we dat afzetten tegen het voorgestelde brandstofplan… Dit is geen markt. Het is gestuurd particulier ondernemerschap — wat de operationele definitie is van economisch fascisme.

• Brandstofbedrijven behouden het eigendom van hun infrastructuur en voorraden — maar de overheid bepaalt aan wie ze leveren, in welke volgorde en onder welke voorwaarden.
• “Coördinatie” binnen de sector is het mechanisme, wat betekent dat grote gevestigde bedrijven met banden met de overheid aan tafel zitten; kleine exploitanten niet.
• Vriendjeskapitalisme wordt naar een nieuw niveau getild.
• De prioriteitsbanden – Band A tot en met E – zijn geen marktresultaten. Het is door de staat gestuurde toewijzing, verpakt in ambtelijk jargon.

Het mechanisme voor de vernietiging van de middenklasse

Herinner je je de Covid-maatregelen nog? De middenklasse is verkracht – de meesten weten het nog niet eens… ze beseffen alleen dat ze armer zijn dan voorheen.

De “prioriteitsbanden” zeggen alles. Laten we ze eens doornemen: De middenklasse – eigenaren van kleine bedrijven, zelfstandige ondernemers, ambachtslieden, plattelandsproducenten buiten “tijdkritieke” periodes – krijgt wat er overblijft nadat de staat en zijn grote zakelijke partners hun buik en portemonnee hebben gevuld. Dit is geen toeval in het ontwerp. Het is het ontwerp.

Band A: Overheid, defensie, rechtbanken, gevangeniswezen, ziekenhuizen. De staat zelf, volledig beschermd. Wat een verrassing.

Categorie B: Grote logistieke bedrijven, toeleveringsketens van supermarkten, internationale luchtvaart. Dit zijn geen kleine bedrijven. Dit zijn grote ondernemingen met bestaande relaties met de overheid. Bedenk dat Air New Zealand tijdens de coronacrisis gedeeltelijk werd genationaliseerd. Dat het sindsdien elk jaar verlies heeft geleden, is geen verrassing en wordt volledig genegeerd. Ik verwacht dat we in deze aanstaande crisis meer staatsbezit zullen zien. Publiek-private partnerschappen is hoe het aan de gewone man zal worden verkocht.

Categorie C: Openbaar vervoer, essentiële infrastructuur. Ook hier gaat het grotendeels om entiteiten die in staatseigendom zijn of door de staat worden gecontracteerd.

Categorie D: “Alle andere commerciële en zakelijke brandstoftoepassingen.” Hier bevinden zich de kleine ondernemer, de vakman, de zelfstandige koerier en de aannemer op het platteland. Zij staan op de vierde plaats, achter de staat en zijn voorkeurspartners uit het bedrijfsleven.Categorie E: Algemene detailhandel. De gewone burger. Als laatste.

De ideologische witwasoperatie

Wat dit systeem bijzonder effectief maakt, is dat het volledig opereert binnen de taal van de liberale democratie. Er is geen ogenschijnlijk zichtbare onteigening. Er is geen nationalisatie. Eigendomsrechten lijken formeel te worden gerespecteerd. De taal is technocratisch — “beoordelingscriteria”, “ministerieel toezicht”, “faseovergangen”.

Maar het functionele resultaat – door de staat gestuurde toewijzing van middelen ten gunste van grote bedrijven en overheidsinstanties, met de kleine ondernemer en de individuele burger achteraan in de rij – is niet te onderscheiden van wat je zou ontwerpen als je opzettelijk zou proberen de economische middenklasse uit te hollen.

De conclusie die niemand zal publiceren

Het brandstofplan is geen fascistisch document. Het is zelfs geen bijzonder radicaal document naar hedendaagse maatstaven. Dat is precies wat het de moeite waard maakt om zorgvuldig onder de loep te nemen.

Het is de nieuwste versie van een bestuursmodel dat zich al decennia lang stilletjes heeft geconsolideerd: de staat en het grootkapitaal als medebeheerders van de economie, waarbij kleine bedrijven en de individuele burger worden gepositioneerd als restclaimanten op de middelen die overblijven nadat de primaire begunstigden zijn bediend.

Noem het economisch fascisme, corporatistisch statisme of vriendjeskapitalisme – het label doet er minder toe dan het mechanisme. En dat mechanisme gaat, eens te meer, schuil in het volle zicht, in een document dat wordt omschreven als noodplanning.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Blindvliegen: De EU raakt zonder brandstof – en niemand weet hoeveel we er nog hebben!

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: