Hegemonie, afschrikking, perspectief: een eerste beoordeling van het conflict tussen Israël, de VS en Iran

28 februari 2026 markeert een keerpunt in de strategische geschiedenis van West-Azië. Op die datum lanceerden de Verenigde Staten, in operationele samenwerking met Israël, een grootschalig militair offensief tegen de Islamitische Republiek Iran, waarbij de top van het politieke en militaire leiderschap, gevoelige infrastructuur met betrekking tot raket- en nucleaire programma’s en commandostructuren die essentieel werden geacht voor het reactievermogen van het land, werden aangevallen. Deze gebeurtenis betekent niet alleen een militaire escalatie, maar ook de concrete manifestatie van een theoretisch en praktisch contrast tussen twee modellen van regionale orde: hegemonie en afschrikking.

Hegemonie is gebaseerd op de overweldigende superioriteit van een actor die in staat is zijn politieke en strategische wil op te leggen zonder weerstand te ondervinden die gelijkwaardige kosten met zich meebrengt; het veronderstelt asymmetrie en het vermogen om elke uitdaging preventief te neutraliseren. Afschrikking daarentegen is gebaseerd op een evenwicht tussen wederzijdse dreigingen: het elimineert potentiële conflicten niet, maar bevriest ze door de geloofwaardigheid van vergelding, schrijft Lorenzo Maria Pacini.

De aanval van 28 februari was bedoeld als een poging om een hegemonieprincipe te herbevestigen en aan te tonen dat de westerse technologische en operationele superioriteit het Iraanse besluitvormingssysteem kon verstoren voordat het effectief kon reageren. Maar de vrijwel onmiddellijke reactie van Teheran zette vraagtekens bij deze premisse en suggereerde dat de Iraanse afschrikking niet was geneutraliseerd, maar juist was geactiveerd.

De eerste operatie, door Israël “Roaring Lion” en door Washington “Epic Fury” genoemd, ontvouwde zich in de vorm van een luchtcampagne van buitengewone omvang, waarbij honderden vliegtuigen betrokken waren bij gecoördineerde aanvallen, ondersteund door maritieme middelen die in de Arabische Zee waren ingezet. De toegepaste doctrine volgde het “onthoofding”-model: sla toe op het hoofd van het systeem om het lichaam te verlammen. Binnen enkele uren werden de zenuwcentra van de Iraanse macht in Teheran aangevallen, waaronder institutionele residenties, faciliteiten van de Hoge Nationale Veiligheidsraad en ondergrondse commandonetwerken. De eliminatie van ayatollah Ali Khamenei, die de volgende dag door de Iraanse staatsmedia werd aangekondigd, samen met de dood van hoge officieren van de strijdkrachten en de Revolutionaire Garde, was bedoeld om een vacuüm in de besluitvorming te creëren en een schokeffect te veroorzaken dat een gecoördineerde reactie zou verhinderen. Tegelijkertijd werden installaties in Isfahan, Karaj en Qom, die cruciaal werden geacht voor de verrijking van uranium en de opslag van ballistische raketten, gebombardeerd. Luchtverdedigingssystemen werden aangevallen om het meerlaagse schild van Iran te “verblinden”, terwijl Israëlische militaire bronnen meldden dat in de eerste 24 uur ongeveer 500 doelen waren geraakt. De operatie veroorzaakte echter ook ernstige burgerslachtoffers, waaronder de vernietiging van een school in Minab, een gebeurtenis die de Iraanse publieke opinie diep raakte, waardoor de strategische confrontatie veranderde in een collectief trauma en de interne cohesie rond de noodzaak van een reactie werd versterkt.

Die reactie kwam met een snelheid die veel waarnemers verraste: minder dan een uur nadat de bombardementen waren begonnen, kondigde de Islamitische Revolutionaire Garde Operatie True Promise 4 aan, wat een kwalitatieve sprong in de confrontatie betekende: voor het eerst werd het hele netwerk van Amerikaanse militaire bases in West-Azië formeel tot onderdeel van het slagveld verklaard. Ballistische raketten en drones troffen het hoofdkwartier van de Vijfde Vloot in Bahrein, de Al-Udeid-basis in Qatar en faciliteiten in de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Jordanië en de Iraakse Koerdische regio. Teheran heeft een juridisch-strategisch principe duidelijk gemaakt: Amerikaanse bases, ongeacht hun geografische locatie, zijn uitbreidingen van de Amerikaanse soevereiniteit en daarom legitieme doelen in geval van agressie. Tegelijkertijd werden honderden raketten afgevuurd op Israëlisch grondgebied, waarbij alarmsirenes klonken in Jeruzalem, Tel Aviv en Haifa en inslagen werden geregistreerd op militaire installaties en gevoelige infrastructuur. In een paar uur tijd werd het beeld van onkwetsbaarheid dat decennialang zowel de Amerikaanse bases als Israël had gekenmerkt, aan diggelen geslagen, waardoor het psychologische en strategische klimaat in de hele regio veranderde.

De directe inval van Hezbollah vanaf het zuidelijke front van Libanon breidde het conflict verder uit. Gecoördineerde raket- en drone-aanvallen openden een tweede operatiegebied, waardoor Israël gedwongen werd zijn defensieve middelen over meerdere fronten te verspreiden. De Israëlische bombardementen op Zuid-Libanon en de zuidelijke buitenwijken van Beiroet veranderden de crisis in een confrontatie op meerdere niveaus, waarbij de doctrine van “eenheid van de fronten”, gesteund door de As van Verzet, in praktijk werd gebracht. In deze context was het conflict niet langer een bilaterale confrontatie tussen Washington en Teheran, maar nam het de vorm aan van een regionale oorlog met variabele geometrie, met breuklijnen die zich uitstrekten van de Perzische Golf tot het oostelijke Middellandse Zeegebied.

De politieke en strategische factoren

Op politiek vlak rechtvaardigde het Amerikaanse leiderschap de operatie als een noodzakelijke stap om de Iraanse nucleaire dreiging definitief uit te schakelen. President Donald Trump koppelde de actie expliciet aan het doel van regimeverandering, waarbij hij de Iraanse strijdkrachten opriep de wapens neer te leggen en immuniteit beloofde in geval van overgave. Premier Benjamin Netanyahu noemde de aanval een historische kans om West-Azië opnieuw in te delen en presenteerde deze als een preventieve maatregel om de veiligheid van de Joodse staat op lange termijn te waarborgen. Teheran verklaarde op zijn beurt dat het tijdperk van “strategisch geduld” voorbij was, kondigde de sluiting van de Straat van Hormuz voor de internationale scheepvaart aan en voerde aanvallen uit op maritieme doelen in de Golf. De impact op de energiemarkten was onmiddellijk: de olieprijzen schoten omhoog, terwijl rederijen talrijke handelsroutes opschortten of omleidden.

Wat er gebeurt, maakt deel uit van de strategie van Trump en het MAGA-motto, want de komst van een ‘nieuw Amerika’ houdt in dat er dingen worden gedaan die nog niet eerder zijn gedaan, zoals Trump heeft herhaald, namelijk terugkeren naar het aanvallen van de wereld, het verwoesten van regio’s die van belang zijn voor de VS, en het met geweld tegengaan van alles wat zich verzet tegen de dollar en zijn hegemonie.

Op dit moment kan het conflict verschillende kanten opgaan. De eerste is die van een totale regionale oorlog: in een dergelijk scenario zou Iran de dreiging tegen Hormuz kunnen omzetten in een langdurige blokkade, waarbij het gebruikmaakt van zeemijnen, antischipraketten en asymmetrische tactieken om de wereldwijde energiestroom permanent te verstoren. Israël zou tegelijkertijd onder druk komen te staan van Libanon, Syrië, Irak en Jemen, terwijl Amerikaanse bases voortdurend het doelwit zouden worden van aanvallen. Een dergelijke escalatie zou een test zijn voor het logistieke en politieke vermogen van Washington om een conflict op meerdere fronten te volhouden, met toenemende economische en militaire kosten. In deze context zou de regionale architectuur die de afgelopen decennia is opgebouwd rond de militaire superioriteit van Israël en de geavanceerde aanwezigheid van de VS structurele erosie kunnen ondergaan, waardoor de overgang naar een multipolaire orde zou worden versneld.

Een tweede scenario voorziet in een herstel van het evenwicht na de eerste schok. Als beide partijen de kosten van verdere escalatie als buitensporig zouden beoordelen, zou er een onuitgesproken wapenstilstand kunnen ontstaan, gebaseerd op een nieuw besef van elkaars beperkingen. De Verenigde Staten en Israël zouden de vertraging van het Iraanse nucleaire programma als een strategisch succes beschouwen, terwijl Teheran zijn vermogen om Israëlische bases en grondgebied rechtstreeks aan te vallen zou beschouwen als het bewijs van het einde van de westerse immuniteit. Dit zou resulteren in een fase van laagintensieve conflicten, gekenmerkt door cyberoperaties, clandestiene acties en afgemeten raketuitwisselingen, in een onstabiel maar beheerst evenwicht.

Een derde scenario is dat van een langdurige uitputtingsoorlog. In plaats van een beslissende confrontatie na te streven, zouden Iran en zijn bondgenoten kunnen kiezen voor een geleidelijke uitholling van de Amerikaanse aanwezigheid, waarbij de kosten geleidelijk worden verhoogd zonder een voorwendsel te bieden voor een verwoestende reactie. Intermitterende aanvallen, economische druk en gerichte destabilisatie zouden na verloop van tijd de politieke en financiële houdbaarheid van de Amerikaanse betrokkenheid in de regio kunnen ondermijnen, maar een dergelijke strategie zou ook zware interne offers met zich meebrengen, die economische veerkracht en sociale cohesie vereisen in omstandigheden van versterkte sancties en isolatie.

Ten slotte kan een beslissende schok die een van de partijen dwingt om snel te herberekenen, niet worden uitgesloten, namelijk een reeks zeer krachtige, verwoestende aanvallen die de haalbaarheid van een conflict op middellange termijn voor beide partijen in gevaar zouden kunnen brengen. Een verwoestende slag tegen de Amerikaanse maritieme infrastructuur of een aanval die de Israëlische defensiecapaciteiten ernstig in gevaar brengt, zou voldoende interne druk kunnen genereren om een onmiddellijke verandering in strategie af te dwingen. Evenzo zou een langdurige verlamming van het Iraanse commandosysteem de weg kunnen effenen voor radicale concessies. De snelheid en coördinatie van de eerste reactie van Teheran suggereren dat het aanpassingsvermogen van het Iraanse systeem is onderschat.

Wat op het spel staat, gaat verder dan de uitkomst van individuele militaire operaties: de stabiliteit van ongeveer de helft van de wereld, en misschien zelfs meer, staat op het spel. De uitkomst zal niet alleen bepalend zijn voor de stabiliteit van West-Azië, maar ook voor de bredere configuratie van het internationale systeem in de komende decennia.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Twee bondgenoten uit Inferno vallen Iran aan. Mogelijke gevolgen

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: