Wanneer ‘dood genoeg’ een maatstaf wordt

De hartmonitor geeft een rechte lijn. De familie huilt. De artsen wachten precies 75 seconden en starten dan de procedure opnieuw. In de wereld van orgaantransplantaties is ‘dood genoeg’ een bewegend doelwit geworden.

De New York Times heeft zojuist iets gemeld waar de meeste mensen nog niet klaar voor zijn: in de haast om orgaantransplantaties uit te breiden, zijn wervingsploegen soms te vroeg begonnen. Niet na het overlijden, maar voordat dit volledig was vastgesteld, schrijft
Josh Stylman.

Dit is niet langer alleen onderzoeksjournalistiek, het is officieel. In juli publiceerde het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid en Human Services de resultaten van een federaal onderzoek naar het transplantatiesysteem. Hun woorden, niet de mijne: “Ziekenhuizen lieten het orgaanverkrijgingsproces beginnen wanneer patiënten tekenen van leven vertoonden, en dat is gruwelijk”, verklaarde HHS-minister Robert F. Kennedy, Jr. Uit het federale rapport bleek dat ten minste 28 patiënten mogelijk nog niet dood waren toen met het verwijderen van organen werd begonnen.

Dit gebeurt volgens een protocol dat ‘donatie na circulatoire dood’ (DCD) wordt genoemd. Dit verschilt fundamenteel van de meer gangbare praktijk van donatie na hersendood, waarbij patiënten onomkeerbaar alle hersenfuncties hebben verloren en alleen nog in leven worden gehouden om hun organen te behouden. DCD-patiënten hebben nog enige hersenactiviteit – ze zijn stervende, maar nog niet dood. Artsen stellen vast dat ze op sterven liggen en niet meer zullen herstellen, maar dat is een medische beoordeling, geen biologische zekerheid.

DCD was vroeger zeldzaam. Nu is het goed voor een groot en groeiend deel van de transplantaties. Elke dag sterven 13 mensen terwijl ze wachten op organen die nooit komen. Die urgentie is reëel en verklaart waarom het systeem onder druk staat om alle mogelijke wegen voor donatie te verkennen. Maar levens redden door ze mogelijk voortijdig te nemen is geen redding – het is een ander soort doodvonnis.

Dit is geen debat over de vraag of transplantaties levens redden – dat doen ze. Het gaat om iets fundamentelers: de grens tussen leven en dood wordt behandeld als een flexibele variabele in de planning.

De heilige drempel

De dood is altijd het grootste mysterie van de mensheid geweest – de ultieme scheiding tussen zijn en niet-zijn, bewustzijn en leegte. De moderne geneeskunde beloofde precisie: neurologische dood, hartstilstand, klinische criteria die het exacte moment konden aangeven waarop een persoon een lichaam wordt.

Maar wanneer de dood een protocol wordt in plaats van een ontologische realiteit, gaat er iets essentieels verloren. Zoals filosoof Ivan Illich betoogde, verliest een cultuur die elke grens – geboorte, dood, zelfs betekenis – medicaliseert, het vermogen om zonder institutionele toestemming met die verschillen om te gaan.

We hebben het over het moment waarop een mens ophoudt te bestaan als een bewust wezen en in de berekeningen van het systeem een verzameling oogstbare onderdelen wordt.

Het probleem gaat dieper dan protocollen. Zoals bio-ethicus Charles Camosy opmerkt, bevindt de hedendaagse geneeskunde zich in “een intellectueel gênante situatie: medici en anderen die niet goed over deze zaken hebben nagedacht en vrijwel geen opleiding in serieuze filosofie/theologie hebben genoten, verzinnen gaandeweg hun morele antropologie om het gewenste orgaanresultaat te bereiken.” Wanneer instellingen fundamentele principes gaan optimaliseren, verliezen ze elk coherent kader om te begrijpen wat ze eigenlijk doen.

Wanneer reflexen “zinloos” worden

Als de definitie van “dood genoeg” onderhandelbaar wordt, zijn we al de weg kwijt. De donorverklaring op uw rijbewijs is meer dan medische toestemming – het is een spiritueel contract over wat er gebeurt met het omhulsel dat uw bewustzijn door het leven heeft gedragen.

Een patiënt trok zijn knieën op naar zijn borst terwijl hij werd voorbereid op orgaanverwijdering, maar het medisch personeel deed dit af als “zinloze reflexen.” In Alabama werd Misty Hawkins naar de operatiekamer gereden nadat ze dood was verklaard, maar toen chirurgen hun eerste incisie maakten, ontdekten ze dat haar hart klopte en haar borstkas op en neer ging met ‘hijgende ademhalingen’. Ze sneden in haar terwijl ze nog leefde.

Zinloos voor wie? In dat gebaar – dat onwillekeurige naar binnen trekken, in dat te laat ontdekte kloppende hart – ligt de fundamentele vraag: wat als er nog iets essentieels in dat lichaam aanwezig is? Wat als de scheiding tussen leven en dood geen duidelijke grens is, maar een liminale ruimte waar we te snel doorheen rennen?

De stimuleringsmachine

Volg de prikkels, maar volg ook de metafysica. Wanneer ziekenhuizen worden beoordeeld op ‘conversiepercentages’ – een term die zowel een tweedehandsautoverkoper als een theoloog zou doen blozen – meten ze hoe efficiënt ze stervende mensen omzetten in reserveonderdelen. OPO’s hebben federale contracten die ze moeten nakomen en hun prestaties worden beoordeeld op basis van hun doorvoer.

De cijfers spreken voor zich: het aantal donaties na circulatoire dood is verdrievoudigd sinds het uitvoeringsbesluit van Trump in 2019. Bijna 20% van de organen komt nu helemaal niet meer op de officiële wachtlijst terecht, tegenover 3% in 2020. Vijfenvijftig medische hulpverleners in 19 staten zijn getuige geweest van verontrustende gevallen. Alleen al in Kentucky vonden federale onderzoekers 73 patiënten met “neurologische symptomen die onverenigbaar zijn met orgaandonatie” die nog steeds werden voorbereid op orgaanuitname.

Als je het systeem op die manier meet, wordt “meer en sneller” een wereldbeeld dat de grens tussen leven en dood herdefinieert omwille van operationele efficiëntie. Stimulansen die beginnen als levensreddend, veranderen al snel in productiequota.

De menselijke kosten

Zoals een operatietechnicus aan de New York Times vertelde nadat hij had gezien hoe een huilende, reagerende patiënt werd verdoofd en van de beademing werd gehaald: “Ik had het gevoel dat als ze meer tijd op de beademing had gekregen, ze het had kunnen halen. Ik voelde me alsof ik had meegewerkt aan de moord op iemand.” Ze nam daarna ontslag, getraumatiseerd door haar deelname aan wat voelde als institutionele moord vermomd als medisch protocol.

Het risico is niet hypothetisch, maar ontologisch. Eerst zegt het protocol twee minuten zonder hartslag. Dan is het 75 seconden. Dan is het “voldoende niet-reagerend.” Elke keer dat we seconden van de wachttijd afhalen, passen we niet alleen medische protocollen aan, maar herdefiniëren we wat het betekent om dood te zijn. We behandelen het mysterie van het bewustzijn alsof het een softwarefout is die moet worden geoptimaliseerd.

Dit is niet alleen een probleem bij transplantaties, het is het besturingssysteem van moderne instellingen. We zagen het tijdens Covid, toen de definities van ziekenhuisopnames sterk varieerden op basis van verschillende criteria, waardoor het aantal gevallen sterk uiteenliep, afhankelijk van de maatstaven die instellingen kozen om te benadrukken. We zagen het in verpleeghuizen, waar de betalingsregels van Medicare families dwingen te kiezen tussen deskundige verpleegkundige zorg en hospicezorg, waardoor beslissingen over leven en dood worden gedreven in de richting van de administratief meest gunstige uitkomst. We zien het bij de goedkeuring van geneesmiddelen, waar de versnelde goedkeuringsprocedure van de FDA onder vuur ligt omdat geneesmiddelen worden goedgekeurd op basis van surrogaateindpunten in plaats van bewezen klinische voordelen, waarbij bevestigende onderzoeken vaak worden uitgesteld en sommige geneesmiddelen later ondoeltreffend blijken te zijn.

Het afbrokkelen van vertrouwen

Vertrouwen wordt niet opgebouwd met persberichten. Het wordt opgebouwd door het diepgaande gewicht te erkennen van wat we van families vragen. Zodra het publiek gelooft dat deze kloof – deze grens tussen meetbare gegevens en betekenis – lichtzinnig wordt behandeld, zullen ze zich niet meer als donor aanmelden. In Arkansas hebben voorstanders van orgaandonatie al een rechtszaak aangespannen om een nieuwe wet te blokkeren die toestemming van de familie vereist, zelfs als iemand geregistreerd donor is – een teken dat het vertrouwen van het publiek al aan het afbrokkelen is.

Zonder vertrouwen in de heiligheid van het proces stort het systeem dat is ontworpen om levens te redden in onder het gewicht van zijn eigen utilitaire snelkoppelingen. Dat maakt iedereen slechter af: de mensen die die organen hadden kunnen krijgen, de artsen die de regels volgen, de families die onder omstandigheden die zowel de klinische als de metafysische dimensies van de dood respecteren, voor donatie hadden kunnen kiezen.

Wat dit onthult

Dit zijn geen problemen die binnen het huidige systeem kunnen worden opgelost, omdat het huidige systeem zelf het probleem is. Zodra je instellingen hebt gecreëerd die de “conversiepercentages” voor menselijke sterfte meten, heb je een grens overschreden die niet meer kan worden teruggedraaid door middel van regelgeving.

Een dergelijke eerbied kan niet door bureaucratie weer in ere worden hersteld. Je kunt geen protocollen schrijven die het mysterie van het bewustzijn herstellen of maatstaven creëren die het metafysische gewicht van de sterfelijkheid eren. De corruptie zit niet in de uitvoering, maar in het idee zelf dat deze scheiding kan worden gestandaardiseerd, geoptimaliseerd en beheerd door instellingen met prestatiedoelstellingen.

Wat we zien is niet een reeks medische fouten die moeten worden gecorrigeerd, maar het bewijs van een beschavingsverschuiving die al heeft plaatsgevonden. We zijn van een cultuur waarin we de sterfelijkheid met ontzag en onzekerheid benaderden, naar een cultuur gegaan waarin we het als een operationele uitdaging zien die efficiënt moet worden beheerd. Het aftellen is niet net begonnen – we zitten er al middenin.

Lichamelijke soevereiniteit als spirituele soevereiniteit

In wezen gaat het hier niet om transplantatiewetenschap. Het gaat om soevereiniteit over lichaam en ziel op het meest kwetsbare moment van ons leven. De legitimiteit van het transplantatieapparaat berust volledig op het geloof van het publiek dat de vaststelling van de dood zowel de biologische realiteit als het metafysische mysterie respecteert – dat het moment van de overgang met precisie, consistentie en zonder enig institutioneel eigenbelang wordt gemarkeerd.

Elke handtekening in een donorregister vertegenwoordigt een laatste daad van vertrouwen – dat de geneeskunde zowel het leven als de dood met evenveel eerbied zal behandelen, dat de grens tussen bestaan en niet-bestaan als onschendbaar zal worden beschouwd en niet als iets dat naar eigen goeddunken kan worden aangepast. Als dat vertrouwen wordt geschonden, zal geen enkele hervorming van de orgaanovername het tekort aan organen kunnen oplossen. Het probleem zal worden opgelost door lege registers en gesloten doodskisten.

Die legitimiteit is kwetsbaar omdat ze raakt aan iets dat dieper gaat dan gezondheidszorg – onze fundamentele overtuigingen over bewustzijn, identiteit en wat het betekent om mens te zijn. Ze kan niet worden gekocht met PR. Ze kan alleen worden verdiend door transparantie, verantwoordelijkheid en een onwankelbare toewijding aan het respecteren van het mysterie waarin we ons bevinden.

Als ‘dood genoeg’ een maatstaf wordt, is het aftellen begonnen – niet alleen voor de patiënt, maar ook voor ons collectieve geloof in het vermogen van de geneeskunde om iets hogers te dienen dan haar eigen efficiëntie. Want zodra we sterven accepteren als een managementbeslissing in plaats van een spirituele realiteit, optimaliseren we niet langer alleen een kader – we herprogrammeren de morele code van de beschaving zelf.

Beschavingen overleven niet lang als ze vergeten wat het belangrijkste is – en als ze dat doen, komt de oogst altijd. Eerst voor het lichaam, dan voor de ziel.

Wanneer het heilige ondergeschikt wordt gemaakt aan het schema, worden niet alleen lichamen geoogst.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Orgaandonatie: Kijk uit, moord!

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: