Het strategische dilemma dat centraal staat in de strijd van Iran

Er blijven tegenstrijdige berichten en geruchten binnenstromen over de ‘aanstaande’ aanval van Trump op Iran. De opbouw zou de grootste zijn sinds de oorlog in Irak, waarbij verschillende figuren, zoals voormalig CIA-agent John Kiriakou, hun interpretatie geven van ‘insiderinformatie’ dat Trump het noodlottige besluit al heeft genomen en klaar is om binnen 48 uur hard op te treden. Iraanse functionarissen lijken daarentegen aan te geven dat de gesprekken tot volgend weekend zullen worden voortgezet, en er zijn uiteenlopende berichten over deals die aan kracht winnen.

Het is duidelijk dat Trump twijfelt vanwege grote bedenkingen over een langdurig conflict. Meerdere berichten wijzen erop dat hij neigt naar een ‘compromis’ van beperkte aanvallen om Iran tot een akkoord te dwingen, in plaats van een totaal conflict te riskeren dat in een vernedering zou kunnen eindigen, schrijft Simplicius.

Voordat we op de details ingaan, moet één ding worden gezegd. De meeste mensen hebben de neiging om bij het doen van voorspellingen altijd meteen naar uitersten te springen: ofwel zal Iran de Amerikaanse strijdkrachten volledig vernederen en vernietigen en alle vliegdekschepen tot zinken brengen, ofwel zal de VS Iran volledig met de grond gelijk maken, de hele leiding afslachten en een Irak-achtig heerschappij over het hele land vestigen.

In werkelijkheid zien we bij analyse van historische precedenten dat geen van beide scenario’s vaak voorkomt. Meestal is het zo dat geen van beide partijen zich volledig inzet en dat er veel rommelige, dubbelzinnige schade wordt aangericht, waarna beide partijen zichzelf tot winnaar uitroepen. Trump geeft de voorkeur aan “gemakkelijke” oplossingen en zal zich waarschijnlijk terugtrekken uit elk kinetisch conflict zodra hij dat ene glanzende PR-motief kan grijpen dat hem zijn overwinningslaurieren oplevert. Als hij er bijvoorbeeld in slaagt de ayatollah of andere hoge leiders uit te schakelen, zou hij onmiddellijk de overwinning kunnen uitroepen en de vijandelijkheden kunnen beëindigen.

Dit is waarschijnlijk de belangrijkste reden waarom Trump weigert zelfs maar doelstellingen voor het dreigende conflict te noemen: er zijn geen echte vooraf vastgestelde doelstellingen, hij is vastbesloten om alles te bereiken wat maar enigszins op succes lijkt, zodat hij het achteraf kan bestempelen als de doelstelling die hij altijd al had. Zo kan hij zichzelf opnieuw tot “genie” uitroepen omdat hij heeft bereikt wat hij wilde. Mocht het te moeilijk blijken om de Iraanse leiders uit te roeien, dan kan Trump gewoon wachten tot de VS andere interessante militaire doelen raakt die op tv op glamoureuze wijze kunnen worden benadrukt, en dan die doelen als de oorspronkelijke doelstellingen presenteren, opnieuw de overwinning verkondigen en zeggen dat “het nucleaire potentieel van Iran is vernietigd”.

We weten dat Trumps echte motivatie voor de aanvallen op Iran niet de eigen inlichtingen van de VS over een niet-bestaand Iraans potentieel zijn, maar eerder de druk van Israël. Dat betekent dat het belangrijkste operationele doel voor Trump is om op de een of andere manier zijn Israëlische superieuren tevreden te stellen en de druk te verlichten, in plaats van een bepaald militair doel te bereiken. Zolang hij maar een goede “poging” kan doen en zijn loyaliteit kan bewijzen door Iran een pak slaag te geven, kan hij zijn schuld als afgelost beschouwen en de stekker eruit trekken. Israël zal natuurlijk nooit volledig tevreden zijn totdat Iran volledig is vernietigd, maar zo werkt het spel nu eenmaal: Trump verlicht de druk door Iran aan te vallen, ook al stelt dat Netanyahu niet helemaal tevreden. Na wat kinetische fanfare blijft Israël achter met minder geloofwaardige invloed, vooral wanneer Trump de krantenkoppen kan verdraaien om te ‘bewijzen’ hoe ver zijn ‘verwoestende’ aanvallen Iran hebben teruggedrongen, wat Israël dan niet op geloofwaardige wijze zou kunnen tegenspreken zonder zijn narratief rechtstreeks aan te vechten.

Er moet ook worden opgemerkt dat sommigen ervan overtuigd zijn dat Tucker Carlson in zijn eentje Iran van de ondergang heeft gered door de ware plannen van Israël te onthullen in zijn interview met de ultra-zionist Mike Huckabee, de Amerikaanse ambassadeur in Israël. Bedenk dat Carlson op nogal onvriendelijke wijze in Israël werd vastgehouden, omdat hij intern als een soort staatsvijand werd beschouwd omdat hij de propaganda van Israël aan de kaak had gesteld:

In het interview liet Huckabee Carlson doorschemeren dat hij van mening is dat Israël het recht heeft om het hele Midden-Oosten te veroveren, overeenkomstig zijn Bijbelse status.

Dit leidde tot een storm van verontwaardiging in het hele Midden-Oosten, waarbij de ministeries van alle grote landen een ‘open brief’ met protest schreven:

Velen zijn nu van mening dat deze verontwaardiging ertoe zou kunnen hebben geleid dat Trump een langdurige militaire campagne tegen Iran heeft heroverwogen – een gok, zeker, maar een redelijk rationele gedachte, gezien het feit dat Carlson nu ‘licht heeft geworpen’ op de ware bedoelingen achter de anti-Iraanse campagne van Israël en de VS, met als einddoel de oprichting van Groot-Israël. Bedenk dat denktanks hebben aangedrongen op de totale balkanisering van Iran in kleinere staatjes na de nederlaag van de ayatollah:

Bedenk ook mijn al lang bestaande stelling dat deze mogelijke aanstaande aanval Israëls laatste kans tegen Iran is, omdat Trump na de tussentijdse verkiezingen, waarin hij de controle over het hele Congres zou kunnen verliezen, misschien nooit meer het politieke kapitaal zal terugkrijgen om dergelijke grootschalige unilaterale acties te ondernemen. Dit is nu bevestigd door de meest fanatieke psychopaten van het regime, die openlijk toegeven dat dit hun laatste kans is om Iran te pakken:

Sommigen hebben geloofwaardig volgehouden dat het geen verschil zou maken: Trump handelt eenzijdig, met of zonder het Congres, dus waarom zou het uitmaken of de Democraten na de tussentijdse verkiezingen de controle hebben? Er is geen exact mechanisme dat de Democraten “plotseling” zouden kunnen gebruiken om Trump te stoppen. Het is gewoon zo dat de enorme hoeveelheid politieke druk en invloed die zij vanaf dat moment op hem zouden uitoefenen, zijn presidentschap volledig zou kunnen lamleggen, waardoor hij zou worden gedegradeerd tot een lame duck die gedwongen is om uitsluitend vanuit een achterstand te vechten; dit omvat natuurlijk ook een mogelijke afzetting en vele andere dingen. De simpele kritische massa aan druk tegen hem zou verhinderen dat dergelijke grote unilaterale acties ooit nog gemakkelijk kunnen worden uitgevoerd.

Het strategische dilemma

Er is een fenomeen dat al sinds mensenheugenis bestaat. Je hebt het zelf gezien: een gewapende militant leidt een rij gevangenen die ter dood veroordeeld zijn naar hun executie. Als ze allemaal samen verzet zouden bieden, zouden ze een kans hebben om de schutter te overmeesteren. Maar in plaats daarvan marcheren ze gedwee naar hun dood. Er is iets psychologisch dat mensen verlamt om in dergelijke omstandigheden te handelen, ondanks het feit dat niets doen een nog zekerdere dood tot gevolg heeft, terwijl handelen op zijn minst een kleine kans op succes biedt.

In verband met dit fenomeen zijn er veel bekende speltheoretische dilemma’s die mensen ertoe brengen veilige keuzes te maken wanneer ze moeten kiezen tussen risico’s en onzekerheden, zelfs als die veilige keuzes de mogelijkheid openen voor veel grotere risico’s op de lange termijn. Degenen die bekend zijn met de sciencefictionroman The Traitor Baru Cormorant herinneren zich misschien nog wel het “Traitor’s Dilemma”. Daarin wordt een groep gouverneurs beschreven die een despotische autocratie die over hen heerst, willen omverwerpen, maar niet in staat zijn om actie te ondernemen omdat ze met deze strategische paradox worden geconfronteerd: als ze allemaal gecoördineerd optreden, kunnen ze het ‘rijk’ gemakkelijk omverwerpen, maar als een van hen alleen voorbarig actie onderneemt in de verwachting dat anderen zich bij hem zullen aansluiten, loopt hij het risico de enige te zijn die actie heeft ondernomen, waardoor hij als verrader wordt bestempeld, met alle gevolgen van dien. Het is een strategisch dilemma dat tot verlamming leidt, omdat je nooit zeker kunt zijn dat anderen zich bij je zullen aansluiten.

Veel landen in het Mondiale Zuiden worden geconfronteerd met soortgelijke dilemma’s wanneer ze te maken hebben met de voortdurende agressie van het Imperium. In het geval van Rusland klagen velen al lang over het feit dat Poetin “terugkrabbelt” en “op veilig speelt” omdat hij gelooft dat het niet al te veel verstoren van de status quo zal leiden tot behoud van de status quo en uiteindelijk tot overwinning, terwijl veel daadkrachtiger maar riskanter optreden in eerste instantie het totale initiatief van de agressor zou kunnen heroveren. De veiligere keuze leidt tot een soort langzame verstikking van Rusland, wat vanuit speltheoretisch oogpunt als een veiliger spel wordt beschouwd dan explosief doortastende maatregelen die het spel weliswaar meteen zouden kunnen winnen, maar even snel tot verwoestende gevolgen zouden kunnen leiden. Het beste voorbeeld hiervan is het idee dat Rusland rechtstreeks Amerikaanse luchtmachtmiddelen aanvalt – zoals surveillancedrones in de Zwarte Zee, enz. – als een definitieve “rode lijn”. Dit zou ertoe kunnen leiden dat de VS al zijn ISR-middelen terugtrekt, waardoor Rusland voortaan veel gemakkelijker de overwinning kan behalen; of het zou kunnen leiden tot een flashpoint waarbij de VS ervoor kiest om kinetisch te reageren tegen een verzwakt, kwetsbaar Rusland dat zijn handen vol heeft. De keuze om ‘op veilig te spelen’ en de ISR-middelen van de VS Oekraïne ogen en oren te laten zijn, lijkt voorzichtig pragmatisch, maar brengt grote langetermijnrisico’s met zich mee voor Rusland, waaronder een geleidelijke ‘mission creep’ van Amerikaanse militaire brutaliteit die zal toenemen om de Russische grenzen en limieten op steeds gevaarlijkere manieren te testen.

Geconfronteerd met onzekere gevolgen, neigen wereldleiders ertoe zich neer te leggen bij de veiligste beschikbare actie, ondanks dat dit een steeds slechter wordend langetermijnperspectief met zich meebrengt. Denk aan deze tweet:

We zagen dit zelfs onlangs in de oorlogsspelletjes van het tijdschrift Welt, waarbij veel westerse experts optraden als oorlogsleiders van zowel het “rode team” (Rusland) als het “blauwe team” (Duitsland). In de spellen waren de Duitse ‘leiders’ verlamd door de dreiging van onmiddellijke militaire actie tegen Rusland en kozen ze consequent voor veiligere de-escalerende acties om geen brandhaard te creëren, waardoor Rusland door de Suwalki-kloof kon rollen en in feite het zuiden van Litouwen kon veroveren.

Dit brengt ons bij Iran en het grote strategische dilemma waarmee het land wordt geconfronteerd: Iran moet toekijken hoe de VS een van zijn grootste aanvalsoperaties ooit voorbereidt. Als Iran er absoluut zeker van was dat de VS ervoor heeft gekozen om het land echt van de kaart te vegen, zou het duidelijk in het existentiële belang van Iran zijn om als eerste en hard toe te slaan, om de agressor meteen zoveel mogelijk wind uit de zeilen te nemen.

Hoe langer Iran aarzelt, hoe meer de VS in staat is om zich in een perfecte aanvalspositie te manoeuvreren om maximale schade aan te richten. Iran wordt gedwongen een enorme, riskante gok te wagen op de mogelijkheid dat ofwel: 1. er een soort akkoord wordt bereikt en de VS de aanval afblaast, ofwel 2. de VS kiest voor een zeer ‘beperkte’ aanval om ‘wat stoom af te blazen’, zoals periodiek nodig lijkt voor het Amerikaanse militaire-industriële complex.

Hetzelfde geldt voor de Amerikaanse marine: de tweede Amerikaanse vliegdekschip-groep – die van de USS Gerald R. Ford – is nog onderweg, en er is momenteel slechts één vliegdekschip – de USS Lincoln – in het gebied bij Iran. Iran zou alles op alles kunnen zetten en de enige kwetsbare vliegdekschip-groep zonder back-up in de buurt kunnen aanvallen, maar loopt dan het risico een grootschalige Amerikaanse oorlog uit te lokken die Iran mogelijk zou vernietigen. Omgekeerd zou Iran op ‘veilig’ kunnen spelen en wachten tot de tweede vliegdekschipgroep arriveert, in de hoop dat de onderhandelingen slagen, maar dit brengt uiteraard het risico met zich mee dat de VS later al zijn gecombineerde maritieme middelen veilig op hun plaats heeft om Iran aan te vallen.

In de ogen van velen is de keuze van Iran om de tweede vliegdekschipgroep langzaam naar zijn positie te laten varen niet anders dan een groep gijzelaars die zich zonder verzet door een enkele schutter naar hun executie laat leiden. In beide gevallen is het risico de dood, maar er is iets in de menselijke psychologie dat de voorkeur geeft aan een meer afgelegen dood, ook al is die niet minder zeker. Waarschijnlijk komt dat omdat mensen hoopvolle wezens zijn en liever denken aan een ‘goddelijke interventie’ op het laatste moment die hen redt, in plaats van hun lot op dat moment in eigen handen te nemen.

Maar deze discussie over strategische dilemma’s is niet bedoeld om te beweren dat de beslissing van Iran – of die van Rusland in het vorige voorbeeld – definitief verkeerd is. Er is geen echt goed of fout in dergelijke systemen met onzekere uitkomsten en een veelheid aan variabelen. Er zijn alleen speltheoretische modellen en veronderstelde meningen over wat al dan niet de optimale handelswijze is.

De meeste mensen – met name anonieme online commentatoren – laten zich leiden door pure reflexmatige emoties en zullen altijd luidkeels voor de onmiddellijke risicovolle reactie kiezen. Maar als ze zelf ooit in die positie zouden komen, waarin alles – inclusief hun leven – op het spel staat, zouden ze waarschijnlijk moeite hebben om ‘de trekker over te halen’. Ook zij zouden waarschijnlijk volgzaam worden tegenover hun ontvoerders en zich zonder verzet rustig naar de galg laten leiden – omdat het voor mensen altijd makkelijker is om te hopen op meer tijd dan om de onzekere gevolgen van hun eigen directe acties onder ogen te zien.

In het geval van Iran zijn er veel andere variabelen die het aanmatigend maken om de ‘passiviteit’ van Iran als laf of misplaatst te bestempelen. We kennen bijvoorbeeld niet de omvang en de strekking van de verschillende achterkamertjesonderhandelingen die Iran uniek inzicht zouden kunnen geven in de ware bedoelingen van de VS, waar wij geen weet van hebben. Iran zou zijn beslissing kunnen baseren op hints over geheime deals die de meeste internetcommentatoren simpelweg niet in hun risico-rendementsvergelijkingen zouden meenemen.

Aan de andere kant nemen veel landen in het Mondiale Zuiden die het slachtoffer zijn geweest van de agressie van het Imperium vaak een mentaliteit aan van rechtvaardig slachtofferschap, een soort ‘keer de andere wang toe’-goeddoenerij als tegenhanger van de vermeende ‘schurkenrol’ van het Imperium. Hierdoor belichamen zij het archetype van de ‘goede kerel’ en internaliseren zij de waargenomen eigenschappen die hiermee worden geassocieerd, zoals het idee dat het aanvallen van een agressor alleen is toegestaan uit pure zelfverdediging, omdat dat ‘moreel’ juist is. Op dezelfde manier kan Iran het gevoel hebben dat als eerste aanvallen gewoonweg in strijd is met het eigen, zorgvuldig opgebouwde mondiale imago van ‘moreel rechtvaardige’ natie.

We zullen wellicht snel te weten komen welke keuze in dit speltheoretische model optimaal zou zijn geweest, maar persoonlijk neig ik nog steeds naar de mening dat Iran de juiste beslissing heeft genomen, simpelweg omdat er tekenen zijn dat Trump aan het wankelen is, en ik blijf sceptisch over de ‘maximalistische’ intenties van de VS, laat staan over hun capaciteiten. We zouden ook kunnen zeggen dat een beschaving die duizenden jaren heeft overleefd, waarschijnlijk het voordeel van de twijfel moet krijgen bij haar besluitvorming. Maar ik kan ongelijk hebben.

Deel uw mening: slaagt Iran er niet in om zijn strategische dilemma op de juiste manier aan te pakken? Of is de ‘strike first’-doctrine van enthousiaste internetcommando’s een gevaarlijk misplaatste strategie?

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Een oorlog met Iran, en mogelijk zelfs een Derde Wereldoorlog, staat voor de deur: bent u er klaar voor?

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: