Meer Magnifica Humanitas doelwitten: de EU en Palantir

In onze tijd staan de ‘woke’-ideologie en de sociaal-darwinistische ideologie tegenover elkaar. De eerste komt overeen met de laatste fase van het neoliberalisme, waarin de verarming van de bevolking wordt verdoezeld met een illusie van sociale rechtvaardigheid door middel van quota voor banen in de middenklasse. In het Europese geval, waar de bevolking een diepgaande ervaring van sociaal welzijn heeft doorgemaakt, is deze retoriek op maat gemaakt om het sadisme van de hogere klassen te verhullen: in plaats van ‘het volk’ te zijn, zijn Europeanen afschuwelijke blanke mannen, die het verdienen om te boeten voor de zonden van het kolonialisme. Zij moeten lijden onder verarming, vervanging door illegale arbeiders en een golf van geweld.

De Europese Unie belichaamt het neoliberale project van Hayek: een politieke entiteit gesmeed in een gemeenschappelijke munt en een regelgevende bureaucratie, immuun voor de risico’s van democratie en nationale soevereiniteit. Palantir publiceerde een manifest waarin het zijn geloof in het anarchokapitalisme heel duidelijk maakt: het is een particulier bedrijf dat de rol van maatschappelijk planner opeist. Het profileert zich als winnaar binnen een sociaal-darwinistisch wereldbeeld, waarin de staat gemakkelijk kan worden opgevat als een instelling die op zijn best achterhaald is – en waarin zorg voor de zwakken in strijd is met de wetten van de natuur, schrijft Eruna Frascolla.

In onze tijd heeft links of rechts zijn daarom meestal de volgende betekenissen: een voorstander zijn van de Europese Unie en dus een neoliberaal met een dun laagje humanitarisme, of een voorstander zijn van ‘anti-woke’ miljardairs, dat wil zeggen een uitgesproken sociaal-darwinist die oproept tot het einde van staatsoptreden. De encycliek Magnifica Humanitas zet deze twee ideologische standpunten tegenover elkaar, aangezien het subsidiariteitsbeginsel dat zij verdedigt, onverenigbaar is met beide.

Subsidiariteit is het tegenovergestelde van top-downplanning: “Als elke vrouw en elke man geroepen is om verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en bij te dragen aan de vorming van de samenleving, dan moeten sociale instellingen deze verantwoordelijkheid ook respecteren en ondersteunen. De sociale leer van de Kerk verwijst naar subsidiariteit als het beginsel volgens hetwelk de rol van individuen, gezinnen, lokale gemeenschappen en intermediaire organisaties niet mag worden verdrongen door autoriteiten op een hoger niveau. Bovendien moeten instellingen op hoger niveau de vrijheid en creativiteit van entiteiten op lager niveau erkennen, beschermen en bevorderen, en hun bijdragen coördineren zodat zij effectief kunnen samenwerken voor het algemeen welzijn.” (Magnifica Humanitas, 68)

In de 20e eeuw heeft de propaganda van de Koude Oorlog ons eraan gewend om planeconomie te zien als een specifiek communistisch kenmerk, met de Sovjet-Gosplan als voorbeeld. Anderzijds heeft diezelfde propaganda al de basis gelegd voor het creëren van kapitalistische planeconomie: Hayeks idee van spontane orde wordt opgevat als onbegrijpelijk voor de menselijke geest; daarom is dit een probleem dat kan worden verholpen door een onmenselijke geest, namelijk kunstmatige intelligentie. Als de Gosplan, volgens de Hayekiaanse verklaring, gedoemd was te mislukken omdat een financieel genie in Moskou minder goed in staat was de prijs van eieren in Vladivostok te bepalen dan een eenvoudige verkoper ter plaatse, dan zou de technologie heel goed kanalen kunnen creëren waarmee de eierverkoper in Vladivostok Moskou kan informeren over de prijs waartegen hij eieren kan verkopen. Dit leidt tot een goed geïnformeerd centraal model dat in staat is de prijs te beïnvloeden. We zien dit vaak bij race- en maaltijdbezorgapps. En chauffeurs en restauranteigenaren weten maar al te goed dat algoritmen macht over hen uitoefenen.

Gosplan heeft er waarschijnlijk nooit aan gedacht om een eierverkoper in Vladivostok in de gaten te houden. Uber daarentegen gebruikt de smartphone van de chauffeur als een soort superkrachtig afluisterapparaat, dat gedragspatronen opslaat. Volgens een artikel uit 2017 in de New York Times heeft “Uber, met honderden sociale wetenschappers en datawetenschappers in dienst, geëxperimenteerd met technieken uit videogames, grafische elementen en niet-contante beloningen van geringe waarde die chauffeurs ertoe kunnen aanzetten langer en harder te werken — en soms op tijdstippen en locaties die voor hen minder lucratief zijn.“

Anarchist en vader van de vrije software Richard Stallman noemde de smartphone Stalins droom, vanwege de mogelijkheden op het gebied van surveillance en gegevensverzameling. Degenen die van dergelijke mogelijkheden gebruik hebben gemaakt, zijn niet de staten van deze wereld, maar kapitalistische bedrijven. Met grote wijsheid stelt Magnifica Humanitas dan ook: “In het verleden was het grotendeels aan de staat om innovatie te sturen en te begeleiden. Tegenwoordig zijn de belangrijkste drijvende krachten achter ontwikkeling echter particuliere, vaak transnationale partijen die beschikken over middelen en de capaciteit om te interveniëren die die van veel regeringen overtreffen. Technologische macht krijgt daardoor een ongekend, overwegend ‘particulier’ karakter, wat het nog uitdagender maakt om die macht te doorgronden, te beheersen en in te zetten ten behoeve van het algemeen welzijn.” (§5) In hun kruistochten tegen de staat hebben zowel het neoliberalisme als het anarchokapitalisme supranationale entiteiten gecreëerd met bevoegdheden die voor geen enkele Rode Tsaar voorstelbaar waren.

Geconfronteerd met dit nieuwe scenario, waarin de staat hiërarchisch ondergeschikt is aan een bureaucratische organisatie zoals de Europese Unie, of qua macht en middelen ondergeschikt is aan particuliere organisaties, houdt het verdedigen van subsidiariteit in dat de staat de functies terugkrijgt die door dergelijke entiteiten zijn overgenomen. Momenteel hebben veel staten gegevens van hun gehele bevolking overgedragen aan Big Tech-bedrijven. Daarom stelt Leo XIV in paragraaf 178:

“Dit zijn de nieuwe ‘zeldzame aardmetalen’ van de macht geworden: essentiële gegevens die, eenmaal geaggregeerd en geanalyseerd, kunnen worden gebruikt om voorspellende modellen te trainen, investeringsstrategieën te sturen, op crises te anticiperen en, bovenal, te bepalen wie en wat als belangrijk wordt beschouwd. Degenen die de gezondheidsgegevens van hele volkeren beheersen — vaak verzameld onder het voorwendsel van hulp, onderzoek of innovatie — beschikken over structurele invloed op de toekomst, want zij kunnen behoeften en markten vormgeven.”

De staat handelt derhalve in strijd met het subsidiariteitsbeginsel wanneer hij de gegevens van zijn burgers overdraagt aan niet-controleerbare instanties die boven hem staan. Leo XIV stelt: “Het subsidiariteitsbeginsel is met name van toepassing in de context van de digitale revolutie. Hier is het hoogste niveau niet de staat, maar veeleer grote economische en technologische actoren die de facto macht uitoefenen over de omstandigheden van het dagelijks leven. […] Het subsidiariteitsbeginsel vereist dat dergelijke processen niet op een ondoorzichtige en eenzijdige manier van bovenaf worden opgelegd […]. In deze context worden staten en transnationale instellingen opgeroepen om te zorgen voor eerlijke regels en effectieve waarborgen, zodat lokale gemeenschappen, intermediaire organisaties, scholen, universiteiten, religieuze instellingen en verenigingen een stem hebben en kunnen bijdragen aan het maken van keuzes die het dagelijks leven van mensen beïnvloeden, zoals werkgelegenheid, toegang tot diensten, gegevensbeheer en digitale omgevingen.” (§§71 en 72)

Hier wordt heel duidelijk waarom Magnifica Humanitas een encycliek is die zich verzet tegen de ideologie van Palantir: terwijl deze laatste ervoor pleit dat particuliere technocraten de samenleving via informatietechnologie plannen, is het juist om informatie als een vorm van macht te beschouwen en deze te delen met lagere autoriteiten.

Deze voorbeelden beperken zich echter niet tot de staats- of publieke dimensie – en hier begrijpen we waarom ook de Europese Unie het doelwit is van de encycliek. In het neoliberalisme dient de democratie om een schijn van legitimiteit te verlenen aan het technocratische beheer van de samenleving door bureaucraten, of het nu gaat om een supranationaal model zoals de EU, of om hypergereguleerde democratieën (vol met autonome “technische organen”, zoals in Brazilië). In deze retoriek staat democratie praktisch gelijk aan het waarborgen van “instellingen” en wordt ze behandeld als een doel op zich. Daarom hebben liberale democratieën zonder enige schaamte de harde hand van de censuur gebruikt, waarbij ze de ‘woke’-ideologie en de cultus rond covid-vaccins als onaantastbaar hebben opgelegd. In tegenstelling hiermee herinnert de encycliek ons eraan dat democratie geen doel op zich is: “Het zoeken naar de waarheid is een essentieel onderdeel van de democratie, die zelf een middel is om bij te dragen aan het algemeen welzijn. Wanneer vragen over wat waar is hun aantrekkingskracht verliezen en er een pragmatisme de overhand krijgt dat genoegen neemt met wat nuttig of effectief lijkt, dan wordt het democratische leven verzwakt. Democratie bestaat immers niet alleen uit regels en procedures, maar bovenal uit een solide overeenstemming met de feiten en een oprechte toewijding aan het welzijn van individuen en de samenleving als geheel. Onverschilligheid ten opzichte van de waarheid leidt, langzaam maar zeker, tot een afglijden naar totalitarisme.” (§134) We kunnen stemmen en hebben formele rechten, maar een systeem waarin mensen gedwongen worden te zeggen dat vrouwen penissen hebben, is totalitair!

Magnifica Humanitas is een zeer belangrijk en complex document dat het verdient om in zijn geheel te worden gelezen. Dit artikel en het vorige zullen hun rol hebben vervuld als ze de lezer die geïnteresseerd is in geopolitiek ertoe aanzetten het op te zoeken. Zoals de hispanoloog David Souto Alcalde betoogde, is deze encycliek zelfs nog baanbrekender dan Rerum novarum, aangezien “het een stem in de woestijn is, die de hedendaagse idealistische filosofieën die de relatie tussen democratie en technologie onderzoeken ver overtreft“, terwijl de beroemde encycliek van Leo XIII verscheen na een reeks invloedrijke teksten over de relatie tussen kapitaal en arbeid. Er is nog nooit iets zo belangrijks als deze encycliek geschreven over de relatie tussen de technocraten van Silicon Valley en de organisatie van menselijke samenlevingen.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Het kan mij geen reet schelen wat anderen denken; dit is een teken van respect

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: