De door de VS gestarte besprekingen in Abu Dhabi met Russische en Oekraïense vertegenwoordigers confronteren de EU eindelijk met de existentiële tegenstrijdigheid die zij niet langer kan uitstellen. De EU-constructie was altijd een Amerikaans concept met een bepaald doel.
Maar als de VS zich nu van hun vazal hebben afgekeerd, juist nu die vazal op de rand van een gewapende confrontatie met Rusland balanceert, wat is dan de strategie van de EU voor Oekraïne? Die heeft zij niet. Zal zij zich altijd simpelweg volledig achter de maximalistische standpunten van Zelensky scharen? schrijft Alastair Crooke.
De EU heeft geen enkele oplossing geboden, behalve erop aan te dringen dat Rusland zich terugtrekt en instemt met een staakt-het-vuren langs de contactlijn.
Het is een breekpunt omdat het disfunctioneren van de EU niet duidelijker kan zijn. Zelfs hun Amerikaanse “suikeroom” wanhoopt en Rusland is minachtend geworden, zoals minister van Buitenlandse Zaken Lavrov enkele dagen geleden duidelijk maakte:
“De onderhandelingen zijn, op voorstel van de Amerikaanse bemiddelaars, gericht op het bespreken van de parameters van de toekomstige veiligheidsarchitectuur voor Oekraïne, Rusland en onze hele regio. Of, zou men kunnen zeggen, voor de Europese veiligheid. Dit is een fundamenteel punt, omdat alles wat we nu uit Brussel en andere EU-hoofdsteden horen neerkomt op een eis tot een onmiddellijk staakt-het-vuren … Von der Leyen heeft gezegd dat er geen discussie over de parameters van een veiligheidsarchitectuur zal plaatsvinden totdat er een duurzaam bestand is. Het is opnieuw dezelfde oude logica. Zij vinden het absoluut noodzakelijk om “tijd te kopen” voor hun “cliënten”, het regime in Kiev, en die tijd te gebruiken om zijn leger weer op te bouwen. Wij zullen hier niet mee instemmen … [Zij] heeft gezegd dat er eerst een bestand moet komen en daarna een veiligheidsarchitectuur. Ondertussen heeft een andere vertegenwoordiger van de Brusselse bureaucratie gezegd dat de EU geen regeling zou toestaan die rekening houdt met de belangen van de Russische Federatie. Dat is in wezen alles wat er over dit onderwerp te zeggen valt.”
Het EU-project van een “verenigde Atlantische wereld” was nooit het millenaristische ideaal van een gedeelde westerse beschaving waarmee het werd omgeven; het was altijd geworteld in de realpolitik.
Een institutioneel EU-kader had een duidelijk doel voor de manoeuvres die Washington “achter de schermen” uitvoerde. Het doel was de Amerikaanse overheersing van de naoorlogse Europese ruimte in stand te houden; het politieke centrum als de blijvende Europese status quo te behouden; de Sovjets “buiten de deur” te houden; en ervoor te zorgen dat de Europese handelsoverschotten werden teruggesluisd om het Amerikaanse tekort te financieren. Met andere woorden, de Europese handelsoverschotten draaiden om het “recyclen van overschotten” naar het Amerikaanse financiële systeem en het handhaven van de dollarhegemonie.
Kortom, het was een puur mercantiel project, opgesmukt met de franjes van het liberalisme — een steunpilaar voor de Amerikaanse grootmachtsconcurrentie om zijn voorrang te behouden. De “financiële constructie” was eenvoudig: de heersende Europese elite en haar vrienden profiteerden van de zwendel die door het EU-kartel (de oorspronkelijke kern van ijzer en staal) werd gecreëerd, en van de goedbetaalde elitefuncties die daarmee gepaard gingen, onder de voorwaarde dat de begunstigden zich bleven schikken naar de VS en hun buitenlands beleid.
Maar het Amerikaanse defensieparadigma is onder de regering-Trump veranderd en de trilaterale onderhandelingen in Abu Dhabi deze week onderstrepen op scherpe wijze hoe overbodig de EU inmiddels is geworden voor de Amerikaanse belangen. Heeft de EU-leiding een strategie voor deze verschuiving in het Amerikaanse veiligheidsdenken naar een versterkt westelijk halfrond? Nee.
Maar de verschuiving in de Amerikaanse veiligheidsdoctrine omvat niet volledig de omvang van het keerpunt voor de EU. De EU nadert mogelijk haar breekpunt, of waarschijnlijker nog, het begin van het begin van haar uiteenvallen. Zij is niet langer een nuttige vazal. Integendeel, zij staat nu in de weg. De VS zijn (voornamelijk vanwege beperkingen op het gebied van munitie) overgestapt op een wereldbeeld waarin grootmachten met elkaar concurreren en de “middelgrote mogendheden” slechts “meelopers” zijn. Eigenlijk irrelevant.
Hoe zijn we in dit stadium terechtgekomen? Archiefonderzoek naar de regering-Bush (1990–1992) laat zien dat Amerikaanse functionarissen de uitbreiding naar het oosten omarmden als realpolitik om de Amerikaanse overheersing in stand te houden en uitdagers te onderdrukken, niet alleen de Sovjets, maar ook potentiële West-Europese uitdagers (d.w.z. een door Frankrijk en Duitsland aangestuurde Europese veiligheidspijler). In 1997 had de EU echter gecapituleerd en ermee ingestemd toetredingsonderhandelingen te openen met de eerste golf kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa.
Desondanks blijft het standaardverhaal dat de uitbreiding van de EU een technocratisch, door de Commissie geleid proces was waarvan de VS toevallig profiteerden. Wat ik destijds vanuit mijn positie als lid van het team van de hoge vertegenwoordiger van de EU, Javier Solana, zag, was dat Washington actief de politieke voordelen van de toetreding van Oost-Europese landen onderkende en bilaterale drukmiddelen gebruikte om die te versnellen. Als gevolg daarvan zag het apparaat voor het buitenlands beleid van de EU hoe zijn eigen relevantie werd ondermijnd door juist de uitbreiding die het geacht werd te beheren.
Een opmerking van de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld tegen een journalist in 2003 onderstreept de veranderende Amerikaanse denkwijze: “U denkt bij Europa aan Duitsland en Frankrijk. Ik niet. Ik denk dat dat het oude Europa is … Er is een nieuw Europa.” De context was destijds de weigering van president Chirac om in te stemmen met het streven van president Bush naar een oorlog in Irak.
Minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell waarschuwde expliciet dat Frankrijk “consequenties” zou ondervinden vanwege zijn verzet tegen de oorlog. In een latere diplomatieke context zou de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice tegen Franse functionarissen hebben gezegd: “Wij hebben voor onze overwinning betaald met ons bloed en onze rijkdom … wij hebben jullie niet nodig”, waarmee zij aanbiedingen van Franse samenwerking in Irak na de invasie afwees.
Frankrijk lijkt in 2004 te hebben toegegeven en president Chirac verzachtte expliciet zijn standpunt door het fait accompli van de invasie te erkennen en de verwijdering van Saddam Hoessein uit de macht te omschrijven als “een positieve stap”.
In wezen maakte dit “Irakoorlogmoment” van 2003 een effectief einde aan de EU als samenhangend politiek project — en de gebeurtenissen van de afgelopen week in Abu Dhabi, waarbij de Europeanen zich inspanden om onuitgenodigd de trilaterale top binnen te dringen, hebben de aanspraak van de EU om een serieuze geopolitieke speler te zijn tot een farce gemaakt. De “vruchten” van de crisis van 2003 worden vandaag geoogst.
De EU is niet langer een nuttige vazal (afgezien van het uitschrijven van cheques aan Zelensky).
Washington begint mogelijk te begrijpen dat de kwestie-Oekraïne niet kan worden opgelost zonder eerst de veiligheidsarchitectuur van Eurazië aan te pakken. Dit kan uiteindelijk alleen worden opgelost tussen de drie grootmachten — de VS, Rusland en China; de middelgrote mogendheden zullen zich moeten schikken.
Het vroegere pro-Atlantische model werkt simpelweg niet meer. De pogingen van Europa om zich van Trump te distantiëren wat Oekraïne betreft, door naar de pijpen te dansen van de oorlogszuchtige haviken in het Amerikaanse Congres en van de diepgewortelde russofobie onder de vermogende lagen van de bevolking, bevrijden Europa niet van Amerika. Integendeel, ze dienen de belangen van dat land. Want Europa draagt de kosten en politieke risico’s van het optreden als een wegwerpbare proxy om Rusland te verzwakken. Welk voordeel levert dat Europa op? De impliciete economische kosten zijn duidelijk genoeg. De voordelen niet.
Maar dit is niet het einde van de gevolgen van het feit dat de EU zich in 2003 door Amerikaanse bilaterale drukmiddelen heeft laten aftroeven. De EU werd destijds irrelevant gemaakt omdat de VS in Irak opereerden volgens een strategisch kader (gebaseerd op de richtlijnen van Netanyahu) dat de EU als geheel noch begreep, noch accepteerde.
Maar wat het project voor Europa betreft, opereerden de VS zowel volgens een strategisch economisch kader als volgens een geostrategisch kader — het Amerikaanse neoliberale technocratische model moest door Europa worden overgenomen. Dat model was in de eerste plaats een theorie over hoe de staat opnieuw moest worden ingericht om het succes van de markt en dat van haar belangrijkste deelnemers — moderne ondernemingen — te garanderen.
De theorie was dat een regering alleen maar de juiste omgeving hoefde te creëren (lage belastingen, weinig regelgeving) en dat de “ondernemersgeest” van ondernemers spontaan de rest zou doen, via de “onzichtbare hand” van de markt.
Het Westen verkeert vandaag in een crisis, hoewel niet op de manier waarop sommige mensen, waaronder de bureaucratische technocraten, denken. Het probleem is niet “extreemrechts”, noch populisme, noch polarisatie. De diepere onderliggende kwaal is structureel — de macht is zo verspreid en versnipperd dat geen enkele betekenisvolle hervorming mogelijk is.
Dit was al duidelijk toen de EU uit twaalf lidstaten bestond. Tijdens de top van de Europese Politieke Gemeenschap (EPG) vorige week in Dublin werden meer dan vijftig delegaties ontvangen, met ongeveer 500 deelnemers. Dit is duidelijk disfunctioneel. Elke lidstaat heeft een bepaalde macht, maar geen enkele staatsleider is in staat om de EU als geheel een samenhangende koers op te leggen.
De protesten, rellen en het uiteenvallen van het sociale weefsel in heel Europa weerspiegelen de crisis binnen het intellectuele paradigma van het mondiale liberalisme. De waanideeën van dit paradigma, samen met de bijbehorende oligarchische en autocratische bestuursstructuur, hebben duidelijk gemaakt dat het project geen kern heeft. “Pro-Brussel” zijn is een ideologische sekte geworden in plaats van een politiek project.
Wat maakt Brussel van dit alles? Helemaal niets. De technocratie van de EU is nog steeds in de ban van het Amerika van de Obama-jaren — een land van zachte macht, identiteitspolitiek en kosmopolitisch neoliberaal kapitalisme.
Heeft de EU-leiding antwoorden voor Oekraïne? Nee.
Heeft zij een betekenisvolle verdere strategie voor Oekraïne? Nee.
Heeft zij haar betrekkingen met de VS voor de toekomst heroverwogen? Nee.
Heeft zij een antwoord op de crisis binnen het intellectuele paradigma van het mondiale liberalisme? Nee.
Kan zij in haar huidige vorm overleven? Nee.
De sociale en politieke onrust en de pijn van de komende bezuinigingen zullen verandering afdwingen.
Onafhankelijke journalistiek is niet vanzelfsprekend. Zeker niet in een wereld waarin grote belangen steeds meer bepalen wat u wel en niet te horen krijgt. Frontnieuws weigert zich daaraan te onderwerpen. Geen adverteerders, geen sponsors, geen verborgen agenda’s. Alleen onze lezers maken het mogelijk dat wij onafhankelijk kunnen blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.
Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Oorlogseconomie op krediet: het militariseringsdictaat van Brussel vernietigt de Europese welvaart
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram
