Anatomie van een debacle

Het schrijven van dit stuk heeft weken geduurd, in afwachting van een conclusie. Nu die er is, vormt dit lange artikel een autopsie van de ramp die we de afgelopen maanden hebben zien ontvouwen.

Eergisteren kondigde Trump de deal aan waarvan hij wekenlang had volgehouden dat hij die niet nodig had, schrijft Andrew Fox.

Het Witte Huis noemt het een vredesakkoord. In dit stadium is het een memorandum van overeenstemming, dat vrijdag in Zwitserland formeel moet worden ondertekend. De tekst blijft onduidelijk: we kennen de definitieve voorwaarden nog niet. De hoofdlijnen zijn echter duidelijk genoeg om de politieke betekenis te begrijpen. Washington lijkt tijd te hebben gewonnen. De Straat van Hormuz wordt heropend. De zeeblokkade wordt opgeheven. Iran krijgt een combinatie van olievrijstellingen, vrijgave van activa, sanctieverlichting of economische ademruimte. Het nucleaire dossier gaat een onderhandelingsperiode van 60 dagen in. Trump krijgt een staakt-het-vuren en lagere olieprijzen. Teheran krijgt overleving, liquiditeit en tijd

Dat is het eindpunt van het debacle, althans voorlopig. Een oorlog die werd begonnen met maximalistische veronderstellingen heeft geleid tot een voorlopig akkoord waarbij het regime aan de macht blijft, Hezbollah in het veld blijft, de Iraanse raketarchitectuur het centrale gegeven van de regionale veiligheid blijft en de nucleaire kwestie op de lange baan wordt geschoven. Wat Washington tot handelen dwong, was de olieklok. Noodreserves, omleidingsplannen, maritieme noodoplossingen, tankerverzekeringen, de inkrimping van de Aziatische vraag en het politieke geduld raakten allemaal tegelijk op. Trump haastte zich naar een akkoord omdat het alternatief een wereldwijde olieschok was die de Amerikaanse benzinestations precies op tijd voor de binnenlandse verkiezingscampagne zou treffen.

De oorlog had moeten aantonen dat de Amerikaanse en Israëlische macht de regio opnieuw konden ordenen. In plaats daarvan liet hij zien hoe snel tactische dominantie kan omslaan in strategische afhankelijkheid. Washington kon doelen in Iran vernietigen, maar het kon Teheran niet dwingen zijn politieke positie op te geven. Het kon de Straat van Hormuz niet met militaire middelen tegen aanvaardbare kosten openen. Het kon Saoedi-Arabië niet tot oorlog dwingen. Het kon de Golfstaten geen normalisatie met Israël opleggen. Het kon Europa er niet toe bewegen zich bij de campagne aan te sluiten. Het kon China niet overtuigen om afstand te nemen van Iran. Het kon de Golfstaten er niet van weerhouden achter de schermen afspraken te maken met Teheran om zelf van de Iraanse doelwitlijst te blijven. Het kon bondgenoten niet beschermen tegen goedkopere Iraanse raketten zonder dure westerse onderscheppingsraketten te verspillen in een tempo dat alle andere conflictgebieden nerveus maakte.

Het wereldwijde imago van de Amerikaanse macht is aanzienlijk aangetast. De Verenigde Staten blijven in staat tot buitengewone vernietiging. De oorlog heeft nog iets anders even duidelijk gemaakt: vernietiging is niet hetzelfde als controle. De grenzen van de Amerikaanse harde macht zijn op brute wijze blootgelegd.

De fantasie in de Situation Room

Elk militair debacle bereikt een punt waarop fantasie in het planningsproces verhardt tot strategie. De operatie tegen Iran lijkt verschillende van dergelijke momenten te hebben gekend, hoewel het beslissende moment kwam toen Benjamin Netanyahu de aanvankelijke steun van Donald Trump wist te verkrijgen voor een oorlogsplan dat was gericht op de val van het regime. Volgens lekken naar de NY Times en Ynet was de presentatie bewust filmisch opgezet (hoewel geloofwaardig gezien de daaropvolgende gebeurtenissen, moeten we op onze hoede zijn voor lekken die duidelijk afkomstig zijn uit het kamp van JD Vance, waardoor hij zijn handen in onschuld kon wassen wat betreft het besluit om oorlog te voeren). Naar verluidt arriveerde Netanyahu in het Witte Huis met Mossad-directeur David Barnea op het scherm, Israëlische militaire functionarissen achter hem opgesteld, en een overwinningsstrategie op maat voor een president die houdt van durf, snelheid en historisch drama.

Het uitgangspunt was eenvoudig genoeg: de leiders uitschakelen, de raketinfrastructuur vernietigen, de machtsorganen lamleggen, onrust op straat zaaien, een Koerdisch front vanuit Irak openen, een alternatief leiderschap presenteren en de Islamitische Republiek laten instorten onder het gewicht van haar eigen impopulariteit. Voor Netanyahu was dit het hoogtepunt van een project dat zijn hele carrière had beslagen. Voor de Mossad was het een zeldzame operatie waarin tactische infiltratie, psychologische oorlogsvoering, gerichte moorden en politieke manipulatie konden worden samengesmolten tot één beslissende slag. Voor Trump bood het iets dat nog gevaarlijker was: een snelle oorlog met de sfeer van geschiedenis.

Amerikaanse functionarissen beweren dat ze de zwakke plek vrijwel onmiddellijk zagen. De CIA-beoordeling zou de Israëlische presentatie in vier onderdelen hebben opgesplitst: onthoofding, militaire verzwakking, volksopstand en regimeverandering. De eerste twee waren haalbaar met Amerikaanse en Israëlische middelen. De laatste twee werden als fantasie beschouwd. John Ratcliffe zou het scenario van een regimewisseling belachelijk hebben genoemd. Generaal Dan Caine waarschuwde dat de Israëli’s de zaken te rooskleurig voorstelden. Zelfs Rubio, bepaald geen vredesduif als het om Iran gaat, begreep dat het vernietigen van raketten en het tot stand brengen van een nieuw regime twee verschillende projecten waren. Hoewel een of meer van deze functionarissen dit wellicht hebben gelekt om zichzelf vrij te pleiten van de daaropvolgende puinhoop, heeft het het tegenovergestelde effect: het zegt iets over de ruggengraatloosheid en de ja-knikcultuur die Trump in zijn regering heeft gecreëerd.

Hoe dan ook, het lijkt erop dat de Verenigde Staten en Israël een campagne zijn begonnen waarvan het politieke succes afhing van aannames die hun eigen inlichtingendiensten al hadden afgezwakt. Binnen enkele dagen na de eerste aanvallen werd een regimewisseling behandeld als een welkome mogelijkheid in plaats van een daadwerkelijke operationele noodzaak, ook al was de oorspronkelijke logica van de campagne er nog steeds op gebaseerd. De luchtoorlog kon de Iraanse staat schade toebrengen, mensen doden, gebouwen vernietigen, depots uitschakelen, radars verblinden en commandostructuren doorsnijden. Niets daarvan leidde tot een regeringscoalitie. Niets daarvan zorgde ervoor dat angstige Iraniërs de gebombardeerde straten opgingen. Niets daarvan zette Koerdische milities, Israëlische beïnvloedingsoperaties, royalistische nostalgie en Amerikaanse luchtmacht om in een geloofwaardige nationale overgang.

Dit is een bekend patroon. Buitenlandse mogendheden zijn vaak bedreven in het identificeren van de zwakke punten van een vijandig regime. Ze zijn veel slechter in het begrijpen van de bronnen van diens voortbestaan. De Islamitische Republiek is corrupt, wreed, door miljoenen mensen verafschuwd en economisch incompetent. Ze is ook zeer bedreven in onderdrukking. Ze heeft oorlog, sancties, moordaanslagen, protestgolven, factiestrijd onder de elite en decennia van externe druk overleefd. Haar veiligheidsorganen bestaan en zijn ontworpen voor momenten als deze. De Basij en de Revolutionaire Garde hoeven alleen maar gevreesd, bewapend en organisatorisch intact genoeg te zijn om een opstand kostbaar te maken.

Het regime zou nooit volgens schema ten val komen

Vanuit het buitenland opgelegde regimewisselingen hebben een slechte staat van dienst als het gaat om het tot stand brengen van stabiele, vriendschappelijke en duurzame politieke ordeningen. Interveniërende mogendheden kunnen heersers afzetten en instellingen ontwrichten. Legitimiteit kan niet vanuit de lucht worden gedropt. Het dwangapparaat lost niet op omdat een buitenlandse inlichtingendienst een vervanger heeft aangewezen. Burgers worden niet de infanterie in andermans oorlog omdat een buitenlandse president hen vertelt dat er hulp onderweg is.

Het Iraanse volk maakte de enige rationele keuze die voor velen van hen beschikbaar was. Ze bleven in leven. Vanuit Washington of Tel Aviv is het gemakkelijk voor te stellen dat een bevolking in opstand komt zodra de tiran gewond is. Het is moeilijker om een ouder in Teheran te overtuigen om ongewapend de straat op te gaan, terwijl er van bovenaf bommen vallen en schutters van het regime beneden op de loer liggen. De haat tegen het regime is reëel. De angst om als collaborateur te worden neergeschoten is ook reëel. Angst wint meestal in de beginfase van een oorlog waarvan de uitkomst onzeker blijft.

De Koerdische component bracht de tweede grote mislukking aan het licht. Er was destijds voldoende indirect bewijs om recente mediaberichten te staven dat het plan een grondinvasie vanuit Iraaks Koerdistan vereiste. Koerdische, Baluchi- en Ahwazi-eenheden moesten het regime onder druk zetten en de schijn van interne desintegratie wekken. Israëlische vliegtuigen waren begonnen met het vrijmaken van een corridor. De troepenmacht zou naar verluidt nog maar enkele uren verwijderd zijn van de oversteek. Toen belde Recep Tayyip Erdogan Trump.

Trump gaf toe.

Vanuit het perspectief van Ankara was de interventie volkomen logisch. Erdogan had er geen belang bij dat Koerdische strijdkrachten de heldhaftige voorhoede zouden worden van een zegevierende regionale oorlog. Een succesvolle Koerdische opmars naar Iran zou weerklank hebben gevonden in Turkije, Irak en Iran. Het zou separatistische angsten hebben aangewakkerd en Erdogans aanspraak op regionale hegemonie hebben bedreigd. Het zou Israël ook een spectaculaire politieke overwinning hebben opgeleverd op een terrein waar Turkije invloed nastreeft. Erdogan zag de kwetsbaarheid van het plan en zette daarop in.

Het schandalige is dat die kwetsbaarheid überhaupt bestond. Een plan voor regimeverandering dat afhankelijk was van een Koerdisch grondfront vereiste een serieus antwoord op het Turkse veto. Blijkbaar was er geen. Trump keurde de oorlog goed, nam de Israëlische theorie van de overwinning over, en haalde vervolgens binnen enkele dagen nadat de eerste bommen waren gevallen een van de centrale pijlers ervan weg onder druk van Ankara. Vanaf dat moment nam de Israëlische invloed op de gebeurtenissen af en ontstond er een duidelijke divergentie in belangen tussen de twee bondgenoten. De Verenigde Staten werden zowel onmisbaar als onbetrouwbaar. De campagne ging door, terwijl de interne logica ervan ineenstortte.

Zo ontstaan debacles. De oorspronkelijke fantasie stuit op de eerste serieuze politieke beperking, en het plan wordt aangepast om de beweging in stand te houden terwijl de samenhang wordt vernietigd.

Hormuz besliste de oorlog

De Straat van Hormuz was de derde en belangrijkste mislukking. Elke campagne tegen Iran had daar moeten beginnen. Het is de hefboom die Teheran altijd in handen heeft gehad. Iran hoefde de Amerikaanse marine niet te verslaan; het hoefde alleen maar de scheepvaart te bedreigen, het water te mijnen, tankers lastig te vallen, verzekeringskosten op te drijven, onzekerheid te zaaien en markten te dwingen rekening te houden met de mogelijkheid van langdurige verstoring. Iran kon in de Straat ernstige schade toebrengen, zelfs als het een conventionele strijd zou verliezen. Het kanaal is smal. Het verkeer is druk. De wereldeconomie is uiterst gevoelig voor verstoringen daar.

Trump lijkt ervan uitgegaan te zijn dat het regime zou instorten voordat het die hefboom kon gebruiken. Die aanname verdient een ereplaats in de militaire opleidingen. Ze onthult een hele strategische cultuur: ongeduldig, theatraal, minachtend ten opzichte van logistiek, onverschillig tegenover escalatie, en ervan overtuigd dat tegenstanders zich zullen schikken naar een Amerikaans tijdschema.

Het niet veiligstellen van Hormuz vóór het uitbreken van deze oorlog was een planningsfout van de eerste orde. Door het te behandelen als een beheersbare noodsituatie werd de mislukking alleen maar erger. Het regime viel niet. De Straat werd afgesloten. De oliemarkten begonnen de politieke realiteit in de prijzen te verwerken in plaats van het vertrouwen van het Witte Huis.

De waarschuwing van Neil Chapman, directeur bij Exxon Mobil, dat de olieprijs zou kunnen oplopen tot 150 tot 160 dollar per vat, geeft een concreet cijfer voor de binnenlandse gevolgen als Trump er niet in was geslaagd de Straat van Hormuz in de komende week of zo te heropenen. Een vat bevat 42 gallon. Bij 150 dollar per vat kost ruwe olie alleen al ongeveer 3,57 dollar per gallon. Bij 160 dollar is dat ongeveer 3,81 dollar per gallon. En dan zijn raffinage, transport, federale belastingen, staatsbelastingen, marges van detailhandelaren en regionale beperkingen nog niet eens meegerekend. In praktische Amerikaanse termen betekent dit dat de benzineprijs landelijk ruim boven de 5 dollar zou uitkomen, waarbij 6 of 7 dollar aannemelijk is in dure staten en onder druk staande lokale markten. Diesel zou de schok doorgeven via het vrachtvervoer, de landbouw, de voedingssector, de bouw en de detailhandel. Verwarming, petrochemie, luchtvaart, kunstmest en vrachtvervoer zouden allemaal de klap opvangen.

Een oorlog die wordt verkocht als een strategische meesterzet, zou in het Amerikaanse leven neerkomen op een hogere prijs aan de pomp.

Het mechanisme van de olieschok is welbekend. Energieschokken drukken de inkomens van huishoudens, jagen de inflatie op, verstoren de consumptie en kunnen zwakke economieën in een recessie storten. Benzine heeft een extra politieke dimensie: kiezers zien de prijs elke dag. Ze hoeven de krantenkoppen niet te zien. Ze hebben alleen het getal op het bord buiten het tankstation nodig.

Daarom was Trump wanhopig op zoek naar een akkoord. Hij kon de oorlog voortzetten en de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de olieschok, de munitieverspilling, het risico op verdere escalatie en de mogelijkheid dat Iran het toch zou overleven. Of hij kon streven naar een memorandum van overeenstemming (MOU) en toegeven dat het regime dat hij probeerde te breken, de onderhandelingspartner bleef. Als hij zou escaleren, zouden de kosten op Amerika neerkomen. Als hij zich terugtrok in de diplomatie, zou het resultaat eruitzien als een reddingsoperatie voor zijn eigen verkeerde inschatting. Hij koos voor het laatste.

De aankondiging van eergisteren kan het best in dat licht worden begrepen. We kennen de definitieve voorwaarden nog niet. De huidige berichtgeving wijst op een voorlopig akkoord, een formele ondertekening in Zwitserland op vrijdag, de heropening van de Straat van Hormuz, de opheffing van de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens, een of andere vorm van verlichting van de olie- of sancties, en een periode van 60 dagen waarin de nucleaire kwestie wordt uitgesteld tot verdere onderhandelingen. Dat is een staakt-het-vuren met economische verlichting, maar het is ook een bekentenis dat de oorlog op basis van de oorspronkelijke strategische theorie niet vol te houden was.

De raketles van Iran

Er is nog een reden waarom Washington een uitweg nodig had. De raketprestaties van Iran hebben het debat veranderd. Het geverifieerde beeld blijft ernstig en verklaart waarom Washington het zich niet kon veroorloven terug te keren naar een totale oorlog. Iran richtte zich herhaaldelijk op de infrastructuur waarvan de Amerikaanse luchtmacht afhankelijk is: radars, communicatieknooppunten, tankvliegtuigen en vliegtuigen voor gevechtsleiding. Iraanse aanvallen beschadigden meerdere KC-135-luchttankvliegtuigen en een E-3 Sentry, waarbij de E-3 waarschijnlijk niet meer rendabel te repareren is. Radarinstallaties in de Golf en de bredere regio werden geraakt of uitgeschakeld. Koeweit meldde schade aan de luchthavenradar na een Iraanse aanval. Eerder bewijs wijst op schade aan radar- en radome-infrastructuur in Bahrein.

De omvang is een strategisch feit. Halverwege april waren er sinds het begin van de oorlog meer dan tweeduizend Iraanse ballistische raketten afgevuurd. Dat is ruwweg vergelijkbaar met de gezamenlijke voorraad ballistische raketten voor de korte en middellange afstand die het Pentagon in zijn rapport voor 2024 aan China toeschreef. Hoe men de vergelijking ook bekijkt, Iran dwong de Verenigde Staten om in realtime de operationele logica te ervaren die doorgaans in Taiwan-scenario’s wordt besproken: raketten kunnen luchtmachtbases onbruikbaar maken, radars uitschakelen, tankers bedreigen, het uitvoeren van vluchten bemoeilijken en de verdediger dwingen dure onderscheppingsraketten in te zetten tegen goedkopere aanvalssystemen.

De beste systemen van Iran presteerden ver boven de eerdere aannames over Iraanse raketten. Sommige effecten lijken consistent te zijn met een nauwkeurigheid van minder dan tien meter. De politieke conclusie staat al vast: Iran is een serieuze raketmacht, en dat heeft het laten zien.

Dat feit legt de Verenigde Staten en hun partners een ongunstige ruilverhouding op. Iraanse raketten zijn goedkoper te produceren dan de onderscheppingsraketten die nodig zijn om ze tegen te houden. Zelfs als het Iraanse vermogen sterk is aangetast, zou Iran genoeg raketten kunnen afvuren om munitieverbruik te forceren, kwetsbaarheden bloot te leggen en operationele verlamming te veroorzaken, zelfs wanneer de meeste inkomende raketten worden onderschept. De Verenigde Staten en Israël kunnen vele afzonderlijke gevechten winnen en toch de economische balans van de campagne verliezen. Elke Patriot, THAAD, Arrow, David’s Sling, SM-3 of SM-6 die in het Midden-Oosten wordt afgevuurd, is er één minder beschikbaar voor Europa, Taiwan, Japan of de volgende noodsituatie in de Golf, totdat de industriële basis de achterstand heeft ingehaald. De industriële basis is nog lang niet zover.

Het wapenarsenaalprobleem reikt nu tot in Europa en Taiwan

De uitgeputte raketinterceptoren vormen de kern van het probleem. Een oorlog met Iran verbruikt dezelfde schaarse hoogwaardige munitie, interceptoren, luchtverdedigingssystemen en precisiewapens die ook Europa en Taiwan nodig hebben. Wanneer de leveringen aan Europa en Taiwan worden stopgezet of vertraagd omdat Washington zijn reserves in het Midden-Oosten heeft opgebruikt, is de boodschap meedogenloos: Amerikaanse wapens zijn uitstekend, totdat iedereen ze tegelijk nodig heeft.

Taiwan zal het merken. Europa zal het merken. Toekomstige kopers van Amerikaanse wapens zullen het merken. Een wapenleverancier wiens productiecapaciteit gelijke tred niet kan houden met gelijktijdige crises, verkoopt met elk wapenplatform onzekerheid. Landen die hun plannen hebben gebaseerd op Amerikaanse wapenvoorraden, zullen nu gaan diversifiëren, hun leveranciers spreiden, de binnenlandse productie uitbreiden en zich afvragen of Amerikaanse uitrusting een onzichtbaar voorbehoud met zich meebrengt: alleen beschikbaar als Washington niet al overbelast is.

Het probleem van de zeldzame aardmetalen maakt dit nog erger. Het weer op gang brengen van de productie van geavanceerde wapens gaat verder dan alleen kredieten van het Congres. Het hangt af van industriële capaciteit, toeleveringsketens, kritieke mineralen, geschoolde arbeidskrachten en verwerkingsnetwerken. Permanente magneten van zeldzame aardmetalen en aanverwante materialen zijn een integraal onderdeel van de industriële basis van moderne macht, inclusief defensiegerelateerde technologieën. De positie van China in deze toeleveringsketens geeft Peking invloed op precies het moment dat Washington moet herbouwen.

Dit is de strategische ironie. Een oorlog die is begonnen om de Amerikaanse en Israëlische dominantie te tonen, zou wel eens kunnen uitmonden in het onder de aandacht brengen van de Chinese invloed op de materiële fundamenten van de Amerikaanse macht. Peking hoeft zich alleen maar geduldig, solvabel, voorspelbaar en nuttig te tonen, terwijl Washington impulsief, uitgeput en in de val lijkt te zitten. Terwijl Iran zich herstelt, zal China er zijn, met energievraag, infrastructuurfinanciering, diplomatieke ruimte en het stille zelfvertrouwen van een macht die haar raketvoorraden niet heeft uitgegeven om een theorie over ineenstorting te bewijzen die mislukt is.

De Golfstaten hebben de juiste les getrokken

Terwijl het geld van Dubai naar Teheran stroomt, legt de opkomende toenadering tussen de Verenigde Arabische Emiraten en Iran nog een tekortkoming bloot in de aannames die ten grondslag liggen aan de campagne. Gedurende een groot deel van het afgelopen jaar leken Israëlische beleidsmakers te geloven dat de oorlog de regionale alliantie tegen Teheran zou versnellen, de Abraham-akkoorden zou verdiepen en de Golfstaten zou aanmoedigen om dichter bij Israël te komen staan. Het tegenovergestelde is nu duidelijk. In een groot deel van de Golf groeit de frustratie dat zij werden meegesleept in een confrontatie die economische en veiligheidsgerelateerde kosten met zich meebracht, terwijl deze weinig tastbare voordelen opleverde. De aanvallen op Qatar, de bedreigingen aan het adres van de energie-infrastructuur en de kwetsbaarheid van Amerikaanse bases in de regio hebben een les versterkt die de hoofdsteden in de Golf niet zullen vergeten: escalatie kan elders worden geïnitieerd, terwijl de rekening aan hen wordt gepresenteerd.

De Golfstaten zijn niet naïef als het om Iran gaat. Ze blijven zich terdege bewust van het vermogen van Teheran tot subversie, dwang, raketaanvallen en regionale inmenging. Hun afweging is simpelweg pragmatischer. Hun politieke economieën zijn afhankelijk van kapitaalinstroom, luchtvaartknooppunten, energie-export, de inzet van staatsfondsen, toerisme, logistiek en de perceptie dat hun grondgebied gevrijwaard blijft van de ergste onrust in de regio. Als de keuze gaat tussen symbolische aansluiting bij Israël en een werkbaar kanaal naar Teheran dat het risico op raketten boven Doha, Abu Dhabi, Manama of Riyad vermindert, zal de Golf voor het achterkanaal kiezen. Jeruzalem noemt dat misschien verzoening, maar de heersers van de Golf noemen het behoud en welvaart.

Bijgevolg is het vooruitzicht op grote nieuwe normalisatieovereenkomsten vervaagd. Zonder betekenisvolle vooruitgang in de Palestijnse kwestie hebben de leiders van de Golfstaten weinig politieke prikkel om de banden met Israël aan te halen. Belangrijker nog is dat zij tot een nuchtere inschatting van Iran zelf zijn gekomen. Welke schade het regime ook is toegebracht, het blijft de dominante macht aan de noordkust van de Golf en zal een vast onderdeel van het regionale landschap blijven. Pogingen om Teheran volledig te isoleren of tot instorting te dwingen, lijken niet langer realistisch.

De fantasie van de ‘Abraham-akkoorden 2.0’ is daarom voor de nabije toekomst begraven. Trump probeerde een akkoord met Iran te koppelen aan grootschalige normalisatie met Israël. De leiders van de Golfstaten keken naar het strijdtoneel, de olieschok, de Amerikaanse haast om een memorandum van overeenstemming (MOU) veilig te stellen, en het onvermogen van Israël om de campagne zonder Amerikaanse steun vol te houden. Zij trokken de voor de hand liggende conclusie. Waarom zouden Arabische staten de politieke kosten moeten dragen van een openlijke alliantie met Israël tegen Iran, als Washington zelf met Teheran onderhandelt en de bewegingsvrijheid van Israël beperkt? Waarom zouden ze breken met de bredere Arabische consensus als de beschermheer zelf al op twee stoelen zit?

De logica kan ook omgekeerd werken. De landen die al deel uitmaken van de Abraham-akkoorden zullen opnieuw beoordelen wat ze terugkrijgen in ruil voor strategische afstand tot hun Arabische partners. Als de voordelen van het binnen het kader blijven afnemen terwijl de kosten stijgen, wordt het rationeel om er nog eens goed over na te denken. Wapens, investeringen, technologie en toegang zijn waardevol. Veiligheid tegen Iran is nog waardevoller. Als de Verenigde Staten die veiligheid niet kunnen garanderen zonder met Teheran te onderhandelen, verandert de structuur van de prikkels.

Saoedi-Arabië lijkt in het gelijk gesteld. Riyad weigerde zich in het conflict te laten meeslepen. Het weerstond de druk om de betrekkingen met Israël te normaliseren in ruil voor veiligheid. Het verzette zich tegen pogingen van meer havikachtige regionale actoren om een Arabisch-Israëlisch front voor de oorlog te vormen. Het verdiepte de samenwerking met Pakistan en Turkije op het gebied van toeleveringsketens, routes en regionale de-escalatie. Het behield voldoende ruimte om achter de schermen afspraken te maken met Iran. Het Saoedische beleid werd door sommigen als passief beschimpt, maar komt nu over als gedisciplineerde zelfbehoud.

Israël heeft zich overschat

Israël heeft zich overschat en gefaald. Het slaagde erin de Verenigde Staten te overtuigen om oorlog te voeren tegen Iran, een opmerkelijke prestatie. Het slaagde er echter niet in de strategische doelen te bereiken die dat risico hadden moeten rechtvaardigen. Geen regimewisseling. Geen Arabisch-Israëlische coalitie. Geen beslissende oplossing voor het raketprobleem. Geen blijvende verdrijving van Hezbollah van de noordgrens. Geen dividend uit regionale normalisatie. In plaats daarvan is Netanyahu na de aanval op Beiroet van vorige week publiekelijk berispt door Trump, gedwongen tot een akkoord waar hij fel tegen was, en wordt Israël geconfronteerd met een Amerikaans publiek debat waarin Tel Aviv in toenemende mate de schuld zal krijgen van het meesleuren van Washington in een onnodige oorlog.

De gevolgen voor de Amerikaans-Israëlische relatie zouden generaties lang kunnen voortduren. Israël kan bepaalde operaties weliswaar alleen uitvoeren, maar het kan een grote regionale oorlog niet lang volhouden zonder Amerikaanse munitie, aanvulling van de luchtverdediging, reserveonderdelen, financiering, inlichtingenondersteuning, vooruitgeschoven systemen en diplomatieke dekking. De oorlog heeft die afhankelijkheid op het slechtst mogelijke moment blootgelegd. Ook is hierdoor duidelijk geworden welke politieke kosten Washington moet dragen voor het ondersteunen van het Israëlische maximalisme, wanneer het resultaat hogere brandstofprijzen, uitgeputte raketvoorraden, boze bondgenoten en een akkoord met Iran is dat er toch wel komt.

Israël bevindt zich nu in een onmogelijke positie. Het kan de voortdurende aanwezigheid van Hezbollah aan zijn noordgrens accepteren, met alle strategische vernedering die volgt op maanden van oorlog, of het kan breken met Washington door een campagne voort te zetten die het Witte Huis beëindigd wil zien. Daarom is de Libanon-clausule in de opkomende overeenkomst zo gevaarlijk voor Netanyahu. Hezbollah blijft bestaan als gewapende speler. Iran heeft het Libanese front gekoppeld aan de bredere staakt-het-vuren-structuur. Washington heeft er nu belang bij Israël in toom te houden om het memorandum van overeenstemming met Iran te behouden. Israël kan die uitkomst afkeuren, maar afkeuring lost de totale afhankelijkheid van en ondergeschiktheid aan Washington niet op die Netanyahu sinds de verkiezing van Trump in de Israëlische strategie heeft ingebed. Het verwijdert Hezbollah niet uit de heuvels, dorpen en netwerken die het noordelijke front kenmerken. Israël kan dit laatste punt niet accepteren, dus dreigt er een breuk met Washington.

Turkije en Pakistan springen in het gat

De positie van Erdogan is verbeterd. Israël probeerde de oorlog met Iran te gebruiken om een wig te drijven tussen Ankara en Washington, maar het tegenovergestelde gebeurde. Erdogan blokkeerde de Koerdische grondtroepen, handhaafde de Turkse rode lijnen en kwam naar voren als een van de onmisbare spelers in de diplomatieke nasleep. Trump heeft zijn persoonlijke vriendschap met Erdogan benadrukt, hem publiekelijk bedankt voor zijn hulp bij het tot stand brengen van de overeenkomst, en zijn geloof in Turkije als stabiliserende kracht gesignaleerd door figuren in zijn omgeving te bevorderen die veel meer sympathie voor Ankara koesteren dan de Israëli’s zouden willen.

De uitgebreide regionale rol van Tom Barrack past in die verschuiving. Israëli’s hebben om goede redenen een hekel aan zijn partijdigheid en positieve kijk op Ankara. Personeelskeuzes onthullen de hiërarchie. Als Washington op Turkije leunt om Syrië, Libanon en de bredere de-escalatiestructuur rond Iran te beheren, wordt de ruimte voor Israël om eenzijdig op te treden kleiner. De boodschap van Ankara na de oorlog is eenvoudig: elke supermacht die regionale stabiliteit nastreeft, moet via Turkije gaan. Erdogan zegt dit al jaren. Het debacle rond Iran heeft hem gelijk gegeven.

Ook Pakistan komt sterker uit de strijd. Het Islamabad-kanaal, de rol van Shehbaz Sharif en de prominente positie van de Pakistaanse militaire leiding op de achtergrond wijzen allemaal op een regionale orde waarin Washington niet zomaar voorwaarden kan dicteren via traditionele partners in de Golf en Israël. Pakistan heeft belangen op energiegebied, banden met China, connecties met de Golf, een eigen nucleaire status en een veiligheidsrelatie met Saoedi-Arabië die niet kan worden genegeerd. In een oorlog waarvan het einde bemiddeling vereiste, boden die kenmerken Pakistan een gouden kans die het met beide handen aangreep.

Het nucleaire probleem is moeilijker geworden

Ook het nucleaire dossier is hardnekkiger geworden. Amerikaanse inlichtingenbronnen zijn van mening dat Iran zijn inspanningen om zijn voorraad uranium van bijna wapenkwaliteit af te schermen sterk heeft opgevoerd, door opzettelijk tunnels in te storten en explosieve mijnen bij de ingangen te plaatsen. Het doel is duidelijk. Teheran wil elke toekomstige poging om het materiaal in beslag te nemen, te inspecteren, te verwijderen, te verdunnen of te vernietigen aanzienlijk moeilijker en gevaarlijker maken.

Dat detail vat de hele strijd samen. In plaats van te onderhandelen vanuit een positie van hulpeloosheid, lijkt Teheran zijn meest waardevolle strategische troef te versterken in afwachting van een vredesakkoord. Een campagne die deels werd gelanceerd om de nucleaire dreiging van Iran uit te schakelen, heeft de internationale gemeenschap mogelijk geconfronteerd met een voorraad die moeilijker te lokaliseren, te monitoren en te benaderen is. Zelfs als er een diplomatieke overeenkomst wordt bereikt, zullen inspecteurs, ingenieurs of militairen wellicht eerst door ingestorte tunnels, met mijnen bezaaide ingangen en versterkte ondergrondse complexen moeten navigeren alvorens de werkelijke toestand van de Iraanse uraniumreserves te kunnen vaststellen.

Het memorandum van overeenstemming lijkt het centrale probleem naar een periode van 60 dagen te verschuiven. Dat is strategisch veelzeggend. Na maanden van oorlog zijn de Verenigde Staten teruggekeerd naar de onderhandelingen over verrijking, voorraden, verificatie, sanctieverlichting en de volgorde van maatregelen die zij vóór de oorlog met Teheran voerden. Dit is precies het soort probleem waarvan Trump beweerde dat het met geweld zou worden opgelost. Nu onderhandelt hij hierover onder slechtere omstandigheden, met een regime dat heeft standgehouden, een nucleaire voorraad die naar verluidt moeilijker te bereiken is, een raketmacht die haar waarde heeft bewezen, en een wereldeconomie die wanhopig hoopt dat de Straat van Hormuz open blijft.

De overeenkomst zal het regime versterken voordat het het verzwakt

Er is nog een laatste ironie. In veel van de discussies in Washington wordt ervan uitgegaan dat sanctieverlichting de prijs is die Teheran boven alles nastreeft. Het regime wil zeker toegang tot bevroren tegoeden, olie-inkomsten en verlichting van de economische druk. Het onderhandelt over die zaken, maar economisch herstel is niet het uiteindelijke doel van het regime. Sinds 1979 heeft de Islamitische Republiek herhaaldelijk ernstige economische ontberingen op de koop toe genomen bij het nastreven van ideologische en geopolitieke doelen. De leiders beschouwen de strijd tegen de Amerikaanse invloed en Israël als een religieuze missie en als kenmerkende aspecten van de revolutionaire staat, niet als tijdelijke onderhandelingsposities.

Als er een akkoord wordt bereikt, zullen er middelen naar Iran stromen. De hamvraag is waar die naartoe zullen gaan. Een staat die zich in de eerste plaats bezighoudt met nationale welvaart, zou prioriteit geven aan wederopbouw, het welzijn van de consument, infrastructuur, valutastabiliteit en herintegratie in de wereldeconomie. De Islamitische Republiek zal prioriteit geven aan macht. Ongeacht de bepalingen in een akkoord die dit verbieden, lijdt het geen twijfel dat een aanzienlijk deel van de hulp openlijk of heimelijk zal worden ingezet voor de wederopbouw van de raketproductie, commandostructuren, luchtverdediging, versterkte faciliteiten, binnenlandse veiligheid en de regionale netwerken die de Iraanse invloed uitdragen via Hezbollah, Iraakse milities, de Houthi’s en andere partners.

Dat zal het regime niet per se veiliger maken. Herstel van de economie zou de veerkracht op lange termijn versterken. Herstel van de militair-industriële basis zal het vermogen versterken om Israël te bedreigen, buurlanden te intimideren en de Amerikaanse invloed te betwisten, terwijl daarmee juist opnieuw de doelwitten worden gecreëerd die er in de eerste plaats toe hebben geleid dat Amerikaanse en Israëlische luchtmacht het land hebben aangevallen. Hoe meer middelen Iran inzet voor het herstel van zijn oorlogsmachine, hoe meer het de voorwaarden schept voor een nieuwe confrontatie. In zijn streven naar veiligheid zal het regime zijn kwetsbaarheid vergroten.

Daarom mag de overeenkomst, mocht deze vrijdag worden ondertekend, niet worden verward met een oplossing. Het is een onder druk afgedwongen adempauze. Het kan de Straat van Hormuz weer openen, de olieprijzen verlagen en Trump een verhaal geven om thuis te verkopen. Het kan Teheran het geld en de tijd geven die het nodig heeft, de Golfstaten ademruimte verschaffen, of Israël dwingen een uitkomst in Libanon te slikken die het verafschuwt. Niets daarvan lost het structurele conflict op. Het verandert alleen het tempo.

De balans

De balans is grimmig. Netanyahu heeft Trump een oorlog verkocht. Trump heeft het plan onder Turkse druk aangepast. Het Koerdische front stierf voordat het begon. De Iraanse bevolking kwam niet in opstand. Het regime heeft het overleefd. Hormuz werd het dwangcentrum van het conflict. De oliemarkten zorgden voor urgentie. De raketoorlog legde de kostencurve bloot. De Amerikaanse voorraden raakten uitgeput. Europa en Taiwan werden eraan herinnerd dat de Amerikaanse wapenvoorraden eindig zijn en dat Amerikaanse steun aan voorwaarden gebonden is. De Golfstaten begonnen zich in te dekken. Saoedi-Arabië gedroeg zich voorzichtig. Turkije verwierf invloed. Pakistan won aan relevantie. China kreeg kansen. Israël kreeg afhankelijkheid en vernedering. Trump behaalde een staakt-het-vuren dat, in strategische termen, lijkt op een nooduitgang.

De oorlog vereiste te veel gunstige toevalligheden. Khamenei en de hoogste leiding moesten worden gedood of buiten spel worden gezet. Het commando en de controle moesten instorten. Het Iraanse volk moest ondanks angst en bombardementen massaal in actie komen. Koerdische troepen moesten de grens oversteken zonder een Turks veto uit te lokken. Er moest een geloofwaardig alternatief gezag ontstaan. Hormuz moest beheersbaar blijven. De oliemarkten moesten kalm blijven. De Amerikaanse voorraden onderscheppingsraketten moesten het verbruik opvangen. Bondgenoten moesten vertragingen en uitputting accepteren. China moest toeschouwer blijven. Trump moest standvastig blijven.

Een plan dat afhankelijk is van zoveel gunstige toevalligheden is onserieus.

De aankondiging van Trump eergisteren legde het debacle bloot. Washington ging de oorlog in om Iran onder druk te zetten en eindigde met onderhandelingen met een Iraans regime dat zich in een machtspositie bevond en dreigde de wereldeconomie te laten instorten. Israël ging de oorlog in om het regionale evenwicht te verschuiven en krijgt nu van Washington te horen dat het zich in Libanon moet terugtrekken. Van de Golfstaten werd verwacht dat ze zich achter Israël zouden scharen en nu heropenen ze de kanalen naar Teheran. Van Europa werd verwacht dat het het Amerikaanse leiderschap zou steunen, maar in plaats daarvan keek het vanaf de zijlijn toe, in de steeds sterkere overtuiging dat een alliantie met Washington een bron van risico is geworden. Taiwan moest vertrouwen op de Amerikaanse overvloed, maar ziet nu schaarste en onbetrouwbaarheid in actie.

Trump wilde de glorie van een beslissende oorlog zonder de lasten die daar gewoonlijk uit voortvloeien, het drama van een regimewisseling zonder bezetting, de schijn van kracht zonder het geduld van een strategie, en de Israëlische belofte van een ineenstorting van het regime zonder de Amerikaanse verantwoordelijkheid voor wat daarna zou komen. Nu zit hij met een verzwakt Iran dat niet is gevallen, een crisis in de Straat van Hormuz die een staakt-het-vuren afdwong, partners in de Golf die de Amerikaanse bescherming heroverwegen, Europeanen die de Amerikaanse betrouwbaarheid in twijfel trekken, Taiwan dat de munitiestromen in de gaten houdt, uitgeputte raketvoorraden, Chinese invloed op herbewapening, en een Witte Huis dat op zoek is naar een definitief nucleair akkoord met het regime waarvan het verwachtte dat het niet lang zou standhouden.

Dat is de anatomie van het debacle: een Israëlische theorie van de overwinning, verkocht aan een Amerikaanse president die zelfvertrouwen verwarde met strategie, herzien onder Turkse druk, ontmaskerd door Hormuz, en nu opgeschort in een memorandum van overeenstemming over een staakt-het-vuren, bedoeld om 60 dagen te winnen voordat de rekening weer moet worden betaald.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Haaretz-columnist Gideon Levy: “Netanyahu is een massamoordenaar en oorlogsmisdadiger geworden”

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: