Alweer een krankzinnig idee om Russische activa te stelen: laat de Europese belastingbetaler ervoor betalen

Bijna drie jaar na het begin van de Russische invasie van Oekraïne heeft België 258 miljard euro aan bevroren of geblokkeerde Russische activa in bezit.

De Algemene Administratie van de Schatkist van het Ministerie van Financiën heeft deze cijfers woensdag bevestigd aan La Libre en De Tijd.

Een deel van deze activa is eigendom van instellingen die niet door de Europese Unie zijn gesanctioneerd. De bevroren activa bedragen 65 miljard euro, met daarnaast nog eens 193 miljard euro aan geblokkeerde transacties, voornamelijk van de Centrale Bank van Rusland.

Valérie Urbain, CEO van Euroclear, vertelde de Financial Times dat de plannen van de Europese Unie om extra inkomsten te genereren uit bevroren Russische activa door deze te investeren in risicovollere effecten, neerkomen op “onteigening”.

Urbain waarschuwde ook dat een dergelijke stap zou kunnen leiden tot “Russische vergeldingsmaatregelen in allerlei vormen” en schade zou kunnen toebrengen aan de reputatie van Euroclear.

Het merendeel van de Russische activa die na de grootschalige invasie van Oekraïne door Moskou zijn bevroren, wordt momenteel bij Euroclear aangehouden.

De EU zou naar verluidt hebben gesproken over de mogelijkheid om deze activa over te hevelen naar een speciaal door de EU beheerd fonds dat risicovollere investeringen zou doen. Het doel is om een hoger rendement te genereren om Oekraïne te steunen.

Duitsland is en blijft voorzichtig met betrekking tot de kwestie van de confiscatie van de in Europa bevroren activa van de Russische centrale bank, en dat is niet zonder reden. Er zijn niet alleen vragen op het gebied van internationaal recht die moeten worden overwogen, maar ook fundamentele kwesties met betrekking tot de rol van de euro als mondiale reservevaluta. Maar dit mag ons niet tegenhouden: we moeten nagaan hoe we, door deze problemen te omzeilen, deze middelen beschikbaar kunnen stellen voor de verdediging van Oekraïne.

Naar mijn mening moet nu een haalbare oplossing worden ontwikkeld waarbij we – zonder in te grijpen in eigendomsrechten – Oekraïne een renteloze lening van in totaal bijna 140 miljard euro ter beschikking kunnen stellen. Die lening zou pas worden terugbetaald als Rusland Oekraïne heeft gecompenseerd voor de schade die het tijdens deze oorlog heeft aangericht. Tot die tijd blijven de Russische activa bevroren, zoals besloten door de Europese Raad.

Voor dergelijke uitgebreide steun zijn begrotingsgaranties van de lidstaten nodig. Die bilaterale garanties moeten, zodra het volgende meerjarig financieel kader in 2028 van kracht wordt, worden vervangen door zekerheden in het kader van de langetermijnbegroting van de EU.

In de hoofdsteden van de EU groeit de frustratie over het gebrek aan details over de zogenaamde herstelbetalingslening, die Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voor het eerst naar voren bracht in haar toespraak over de staat van de Europese Unie op 10 september.

Het grootste deel van de Russische activa wordt beheerd door de in Brussel gevestigde financiële instelling Euroclear en is belegd in westerse staatsobligaties die zijn omgezet in contanten. Het geld staat op een depositorekening bij de Europese Centrale Bank.

Het idee is dat de EU het geld naar Oekraïne doorsluist en “een op maat gemaakt schuldcontract met Euroclear afsluit tegen 0 procent rente”, aldus de nota.

Euroclear heeft 185 miljard euro aan kassaldi in verband met de Russische activa, waarvan een deel zal worden gebruikt om een bestaande G7-lening aan Oekraïne terug te betalen.

De resterende 140 miljard euro zal in tranches aan Oekraïne worden uitbetaald en worden gebruikt voor “defensiesamenwerking” en ter ondersteuning van de gewone begrotingsbehoeften van Kiev.

Om te voorkomen dat de Russische activa in beslag worden genomen, is het de bedoeling om het geld van Euroclear over te maken naar een nieuw opgerichte Special Purpose Vehicle (SPV) die eigendom is van EU-regeringen, of ook van G7-regeringen. In ruil daarvoor zou de Europese Commissie Euroclear nulcouponobligaties uitgeven die worden gegarandeerd door de eigenaren van de SPV.

De EU-obligaties zouden het risico van Euroclear tegen Russische rechtszaken dekken, terwijl het geld in de SPV winstgevender zou kunnen worden belegd dan in daggelddeposito’s bij de ECB en zo een hoger rendement voor Oekraïne zou kunnen opleveren.

Ik stel voor dat we tijdens de Europese Raad eind oktober het mandaat geven om dit instrument op een juridisch veilige manier voor te bereiden.

Dat besluit zou idealiter unaniem moeten zijn, maar als dat niet lukt, moet het worden aangenomen door de grote meerderheid van de lidstaten die zich sterk inzetten voor Oekraïne. We moeten ook partners over de hele wereld die Russische activa hebben bevroren, uitnodigen om zich bij het instrument aan te sluiten. Daartoe zullen we nauw samenwerken met onze partners in de G7.

In de marge van de Algemene Vergadering van de VN zei de heer De Wever dat het voorstel van kanselier Merz “nooit zal worden uitgevoerd”. De Belgische premier stelt dat het in beslag nemen van activa van de centrale bank van een derde land een gevaarlijk precedent zou scheppen

“Als landen zien dat geld van de centrale bank kan verdwijnen wanneer Europese politici dat nodig achten, zouden ze kunnen besluiten hun reserves uit de eurozone terug te trekken.”

De Wever voegde eraan toe dat de publieke verklaring van minister-president Merz hierover betreurenswaardig is. “Ik heb iedereen gezegd dat ik hier graag over wil praten. Maar laten we praten en iets bedenken, in plaats van er elke dag onze mening over te geven. Ik vind het nogal frustrerend.”