Paracetamol wordt beschouwd als het pijn- en koortsmiddel dat zwangere vrouwen mogen gebruiken wanneer andere middelen problematischer zijn. Een nieuw Deens onderzoek bij mensen zet deze gang van zaken nu op losse schroeven: Bij meisjes van drie maanden oud, wier moeders het middel tijdens de zwangerschap hadden ingenomen, vonden onderzoekers aanzienlijk kleinere eierstokken en baarmoeders, evenals minder follikels. Gegevens uit hetzelfde onderzoeksproject wijzen ook bij jongens op afwijkingen – en oudere onderzoeken met menselijk foetaal weefsel leveren al jaren aanwijzingen dat de werkzame stof de ontwikkeling van de voortplantingsorganen kan beïnvloeden.
Een tablet tegen hoofdpijn, de volgende keer een tegen koorts of pijn in de ledematen: de meeste mensen staan nauwelijks stil bij paracetamol. Tijdens de zwangerschap krijgt de werkzame stof zelfs een bijzondere betekenis, omdat artsen verschillende andere pijnstillers afraden. In het Rigshospitalet in Kopenhagen wilden onderzoekers daarom nauwkeuriger weten wat de werkzame stof van dit medicijn wel of juist niet teweegbrengt tijdens de maanden waarin de eierstokken en testikels van het ongeboren kind zich ontwikkelen. Het resultaat van hun COPANA-onderzoek zal de tot nu toe heersende geruststelling op zijn minst aan het wankelen brengen, schrijft Heinz Steiner.
In het vakblad Human Reproduction Open is nu de studie “Fetal exposure to paracetamol is associated with altered markers of ovarian development and reduced uterine volume in girls: the COPANA study“ verschenen. De onderzoekers namen 685 gezonde zwangere vrouwen al in het eerste trimester van de zwangerschap op in hun onderzoek en ondervroegen hen vervolgens om de twee weken over het gebruik van paracetamol. Bij 299 vrouwen zochten ze bovendien in de urine naar de werkzame stof. Na de geboorte onderzochten ze 302 dochters in de leeftijd van ongeveer drie maanden met behulp van echografie. Bij meisjes bij wie de eerste blootstelling aan paracetamol vóór de 17e zwangerschapsweek plaatsvond, waren de eierstokken gemiddeld 40 procent kleiner en was de baarmoeder 13 procent kleiner. Als de blootstelling pas vanaf de 17e zwangerschapsweek was begonnen, vonden de artsen 23 procent minder zichtbare eierstokfollikels – de structuren waarin de onrijpe eicellen zich bevinden. Bij de meisjes die vroeg waren blootgesteld, was bovendien het anti-Müller-hormoon lager, dat aanwijzingen geeft over de ontwikkeling en activiteit van de follikels.
Juist de ingenomen hoeveelheden maken de bevindingen interessant. De mediaan van de door de vrouwen gemelde totale hoeveelheid bedroeg over de gehele zwangerschap slechts drie gram paracetamol – rekenmatig amper zes gewone tabletten van 500 milligram. De auteurs spreken daarom uitdrukkelijk van een lage tot matige blootstelling. Tegelijkertijd vonden ze bij verschillende meetmethoden aanwijzingen voor een dosis-effectrelatie: naarmate de zelfgerapporteerde inname toenam of de paracetamolwaarden in de urine hoger waren, daalden verschillende meetwaarden van de vrouwelijke voortplantingsorganen. Het begeleidende commentaar van Christian De Geyter van het Universitair Ziekenhuis van Bazel noemt het onderzoek, gezien eerdere bevindingen bij dieren en in het laboratorium, een belangrijke stap en pleit voor een herziening van de aanbevelingen voor paracetamol tijdens de zwangerschap. Het vermoeden van effecten op de eierstokken dateert daarbij niet pas uit het jaar 2026. In het Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism onderzochten Franse wetenschappers voor de in 2022 gepubliceerde studie “Acetaminophen (APAP, paracetamol) Interferes With the First Trimester Human Fetal Ovary Development in an Ex Vivo Model“ eierstokweefsel van 284 menselijke foetussen uit de zevende tot en met de twaalfde ontwikkelingsweek. Paracetamol verminderde in het weefsel uit de bijzonder gevoelige fase tussen de tiende en twaalfde week het aantal cellen, bevorderde celdood en verstoorde de vorming van steroïde hormonen. De onderzoekers kwamen destijds tot een zeer duidelijke conclusie: in hun proefmodel gedroeg paracetamol zich als een hormoonontregelaar in de menselijke foetale eierstok.
Reeds in 2018 werd de zaak nog duidelijker, toen onderzoekers beide geslachten tegelijk onderzochten. In Environmental Health Perspectives verscheen het artikel “Effects of Exposure to Acetaminophen and Ibuprofen on Fetal Germ Cell Development in Both Sexes in Rodent and Human Using Multiple Experimental Systems“. De wetenschappers stelden menselijk foetaal testikel- en eierstokweefsel uit het eerste trimester van de zwangerschap zeven dagen lang bloot aan therapeutisch relevante paracetamolconcentraties. In het testikelweefsel daalde het aantal onrijpe geslachtscellen in één groep met 28 procent, in het eierstokweefsel zelfs met 43 procent. Uit deze cellen ontstaan later de geslachtscellen van de volwassene. Acht jaar vóór de nieuwe COPANA-publicatie was er dus al een signaal in menselijk weefsel waarneembaar dat beide geslachten betrof.
Ook bij jongens constateerden de onderzoekers veranderingen
De krantenkoppen over het nieuwe COPANA-onderzoek richten zich momenteel bijna uitsluitend op de meisjes. Maar hetzelfde onderzoeksproject nam ook 287 jongens onder de loep. De wetenschappers presenteerden dit deel al in 2024 op het congres van de European Society for Paediatric Endocrinology onder de titel “Prenatal exposure to paracetamol is associated with smaller testis volume and decreased levels of steroid metabolites during infancy in healthy males: A COPANA cohort study of 287 boys“. Bij 78 jongens van wie de moeders tot en met de 14e zwangerschapsweek paracetamol hadden ingenomen, waren de testikels op de leeftijd van ongeveer drie maanden gemiddeld bijna acht procent kleiner dan bij de 147 niet-blootgestelde jongens. Bovendien waren de concentraties van verschillende voorlopers van steroïde hormonen lager. Wat betreft de penisgrootte en de anogenitale afstand vonden de onderzoekers daarentegen geen opvallend verschil. Dit deel van het COPANA-onderzoek is tot nu toe beschikbaar als wetenschappelijke congresbijdrage; een volledige, op zichzelf staande vakpublicatie laat nog op zich wachten.
Negen jaar eerder hadden wetenschappers al een mogelijk mechanisme rechtstreeks aan de menselijke testikels onderzocht. In het vakblad Science Translational Medicine verscheen in 2015 de studie “Prolonged exposure to acetaminophen reduces testosterone production by the human fetal testis in a xenograft model“. De onderzoekers transplanteerden menselijk foetaal testiculair weefsel in muizen en dienden de dieren een paracetamolkuur toe die was gebaseerd op een therapeutische toepassing bij mensen. Na één dag was er geen verandering in de testosteronproductie. Na zeven dagen produceerde het menselijke weefsel echter 45 procent minder testosteron; ook een andere meetwaarde voor de androgene werking daalde met 18 procent. De auteurs waarschuwden destijds al voor mogelijke gevolgen van langdurig gebruik tijdens een gevoelige fase van de mannelijke ontwikkeling.
Daarmee zou het verhaal eigenlijk al onprettig genoeg zijn. Er zijn inmiddels echter ook gegevens over wat er decennia later van de betrokken jongens wordt. In een Deens langetermijnonderzoek werden 1.058 jonge mannen in de leeftijd van 18 tot 21 jaar gevolgd, van wie de moeders tijdens de zwangerschap hadden deelgenomen aan de Danish National Birth Cohort. Het in 2024 in *Reproductive Toxicology* gepubliceerde artikel “Maternal intake of paracetamol during pregnancy and biomarkers of male fecundity in young adult sons“ vond in het algemeen geen duidelijk verband tussen de paracetamolinname van de moeder en de latere spermakwaliteit, het testikelvolume of de voortplantingshormonen van de zonen. Bij langdurig gebruik waren er weliswaar minder gunstige waarden zichtbaar voor sommige sperma-parameters, maar de statistische onderbouwing hiervoor was onvoldoende. Deze bevinding stelt een belangrijke beperking aan: de huidige gegevens tonen niet aan dat de waargenomen veranderingen bij zuigelingen later noodzakelijkerwijs leiden tot verminderde vruchtbaarheid.
Ook een grote meta-analyse uit dit jaar levert een tegenargument op. In het vakblad *Human Reproduction* evalueerde de studie “Association between in utero exposure to acetaminophen and external genital tract malformations in boys and girls: a systematic review and meta-analysis“ tien observationele studies. Voor een ingeklemde testikel, hypospadie en een verkorte anogenitale afstand bij jongens vonden de auteurs in de totale uitkomst geen bewezen verband met paracetamol. Tegelijkertijd beoordeelden zij de betrouwbaarheid van de beschikbare gegevens als laag tot zeer laag. Deze onderzoeken richtten zich vooral op andere vraagstukken dan COPANA: een jongen kan uiterlijk normaal ontwikkelde geslachtsorganen hebben, terwijl het volume van de testikels of de hormonale activiteit afwijkt.
Er zijn al geruime tijd waarschuwingen
De discussie is sowieso al langer aan de gang. Al in 2021 publiceerden 13 auteurs in Nature Reviews Endocrinology de consensusverklaring “Paracetamol use during pregnancy — a call for precautionary action“, die destijds door 91 wetenschappers, artsen en gezondheidsdeskundigen werd ondersteund. Zij wezen op het groeiende onderzoek naar mogelijke neurologische, urogenitale en reproductieve gevolgen en adviseerden zwangere vrouwen paracetamol alleen in te nemen als dat medisch noodzakelijk is, in de laagst mogelijke effectieve dosis en voor een zo kort mogelijke tijd. Andere deskundigen waren het niet eens met deze verdergaande interpretatie en vonden het bewijs voor een oorzakelijk verband onvoldoende. Het wetenschappelijke debat begon dus al lang vóór de recente krantenkoppen uit Denemarken.
Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) houdt tot nu toe vast aan zijn standpunt. In zijn laatste update van januari 2026 verklaarde het EMA dat paracetamol tijdens de zwangerschap bij medische noodzaak nog steeds kan worden gebruikt tegen pijn of koorts – in de laagst mogelijke effectieve dosis, zo kort en zo zelden mogelijk. De autoriteit reageerde destijds vooral op het debat over autisme, ADHD en andere neurologische ontwikkelingsstoornissen. Voor deze aandoeningen zag zij geen bewijs voor een verhoogd risico bij aanbevolen gebruik. De nu gepubliceerde COPANA-studie over de eierstokken en de baarmoeder van de meisjes was bij deze beoordeling nog niet beschikbaar.
Report24 had al in september 2025 verslag gedaan van het groeiende debat over paracetamol tijdens de zwangerschap. Toen stonden vooral mogelijke neurologische gevolgen centraal. Met de nieuwe Deense gegevens verschuift de aandacht nu naar de voortplantingsorganen zelf – en daar komen de onderzoeken bij zuigelingen samen met eerdere bevindingen uit menselijk eierstok- en testikelweefsel.
Of de kleinere eierstokken later daadwerkelijk de vruchtbaarheid van een vrouw verminderen, of er een vroegere menopauze dreigt, of dat de kleinere testikels bij jongens decennia later de spermaproductie beïnvloeden, kan op dit moment niemand serieus beantwoorden. Daarvoor moeten de onderzoekers deze kinderen tot in de volwassenheid volgen. Er liggen inmiddels echter bevindingen op tafel over de eierstokken, de follikels, de testikels, de geslachtscellen en de hormoonproductie – verkregen met verschillende methoden en gedurende vele jaren. Voor een medicijn dat zwangere vrouwen bij alledaagse klachten vaak als een bijna vanzelfsprekende oplossing beschouwen, is dat voldoende reden om het onbezorgde grijpen naar de pil opnieuw te overwegen.
Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.
Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram
Kris Verburg een toen nog piepjonge Antwerpse dokter schreef dat al 30 jaar geleden…(en niet alleen dat)..
Met andere woorden ze wisten toen al hoe gevaarlijk deze tablet was en nog aanraden.
WALGELIJK!
Dit is misdadig naar zwangere moeders toe. Hopelijk wordt dat bedrijf volledig kaalgeplukt door de rechtzaken die gaan komen..