Voorspellingen zijn voor losers

Soms moet je gewoon toegeven dat je het antwoord op een vraag niet weet. Wanneer houdt de oorlog in Iran op? Ik weet het niet. Wat voor gevolgen zal dit hebben voor de wereldeconomie? Ik heb er geen flauw idee van. Misschien heb ik wel het vermoeden dat het iets langer zal duren dan we hadden verwacht. Maar aan de andere kant zal er ongetwijfeld iets onverwachts gebeuren dat de situatie verandert. En ik heb geen idee wat dat zou kunnen zijn.

Maar wat ik wel kan doen – in plaats van een reeks onzekere voorspellingen te doen – is de reeks plausibele uitkomsten van dit conflict beoordelen en overwegen hoe elk daarvan op verschillende manieren invloed zal hebben op landen en mensen. Er is geen wetenschappelijk nauwkeurige manier om onzekerheid weg te nemen; dus laten we die omarmen. Dit is geen triviale exercitie: ik kan me maar een paar momenten in mijn eigen leven herinneren waarop het scala aan mogelijke geopolitieke en economische uitkomsten, goed of slecht, zo onvoorspelbaar was als vandaag, schrijft Wolfgang Munchau.

Met zijn “bekende onbekenden” en “onbekende onbekenden” heeft Donald Rumsfeld ons eigenlijk een nuttig uitgangspunt gegeven om uitkomsten te beoordelen. De onbekende onbekenden zijn vaak belangrijker, maar ze liggen buiten ons bereik. “Waarover men niet kan spreken,” zei Wittgenstein, “daarover moet men zwijgen”. Dit is waar econoom Frank Knight op doelde toen hij het begrip “onkwantificeerbare onzekerheid”, of ware onzekerheid, bedacht, in tegenstelling tot uitkomsten met een kleine waarschijnlijkheid.

Hoewel er dus weinig zinnigs te zeggen valt over de onbekende onbekenden, zijn de bekende onbekenden over het algemeen het waard om dieper over na te denken. We weten allemaal van de werkelijk slechte scenario’s die uit de oorlog voortvloeien. Luchtvaartmaatschappijen kunnen over zes weken zonder kerosine komen te zitten; de wereld zou zonder meststoffen en basischemicaliën kunnen komen te zitten als de blokkade nog veel langer voortduurt. We weten dat Azië het hardst zou worden getroffen, gevolgd door Europa, terwijl de VS het minst zou worden getroffen.

Er zijn ook potentieel goede uitkomsten. Europa is eraan herinnerd dat zijn investeringen in energieonafhankelijkheid de moeite waard zijn — en dit omvat zowel kernenergie als duurzame energie. De Europese Groenen waren dwaas om zich tegen kernenergie te verzetten, maar ze hadden gelijk wat betreft duurzame energie, al was het maar vanuit het perspectief van energieonafhankelijkheid.

Afgezien van de oorlog, die uiteindelijk zou moeten eindigen, zijn er andere positieve economische scenario’s in het verschiet. Het meest interessante deel van de laatste World Economic Outlook van het Internationaal Monetair Fonds was niet de centrale prognose, het risico van een wereldwijde recessie, maar veeleer het brede scala aan mogelijke scenario’s dat het ook afwoog. We leven werkelijk in een wereld van Knightiaanse onzekerheid.

Ik heb het hier over plausibele scenario’s, scenario’s die een redelijke kans hebben om zich voor te doen: de bekende onbekenden. Van bijzonder belang zijn de scenario’s aan de uiterste uiteinden van het spectrum. Sommige gematigde scenario’s zijn natuurlijk ook plausibel: economische voorspellers gebruiken ze altijd voor hun prognoses. Maar ze hebben geen grotere kans om zich voor te doen dan de goede of slechte scenario’s. Wat je echt wilt, is informatie over de spreiding van de uitkomsten, niet over het gemiddelde.

Als je onzekerheid wilt begrijpen, is het gemiddelde immers je vijand. Politici zouden zich moeten bekommeren om de kiezer met het mediane inkomen; de kiezer die, wanneer inkomens worden gerangschikt van armste naar rijkste, in het midden zit. Hij zou een ander persoon zijn dan de man met het gemiddelde inkomen, omdat de superrijken het beeld vertekenen. Het is het “Bill Gates loopt de kroeg binnen”-probleem, waarbij één miljardair het gemiddelde inkomen van een groep opdrijft.

Er is een oude grap over de statisticus die omkwam bij het oversteken van een rivier die gemiddeld een meter diep was. Echte statistici weten dit natuurlijk wel. De mensen die het grootste risico lopen op dergelijke misvattingen zijn degenen met een achtergrond in Statistiek voor beginners, die enkele krachtige technieken hebben geleerd die ze vervolgens loslaten op een nietsvermoedend publiek: economen, journalisten, artsen, epidemiologen en helaas ook klimaatwetenschappers.

Een van de meest rampzalige toepassingen van gemiddelden is de communicatiestrategie van klimaatwetenschappers, toen ze deze week tien jaar geleden een doel stelden om de stijging van de gemiddelde mondiale temperatuur onder de 2 °C te houden. Maar wat ons fataal wordt, is niet de gemiddelde temperatuur – die 2 °C extra – maar de extremen: overstromingen, hitte, bosbranden.

Dit zijn de maatstaven die de klimaatgemeenschap had moeten communiceren. Als je immers te horen krijgt dat de temperatuur een paar graden gaat stijgen, haal je de ligstoelen tevoorschijn. Ik hoorde zelfs een bekende politiek commentator beweren dat het misschien wel prettig zou zijn als het weer in Noord-Europa iets warmer zou worden. Als je daarentegen een overstromingswaarschuwing krijgt, haal je de zandzakken tevoorschijn.

Kortom, hoe we risico’s communiceren, bepaalt hoe we handelen, en misbruik van statistieken leidt onvermijdelijk tot verkeerde inschattingen.

Dus in plaats van algemene uitspraken te doen over de toekomst, of het nu gaat om het klimaat of een oorlog met Iran, is een betere manier om op middellange termijn over onze planeet na te denken, door stil te staan bij hoe verschillende plausibele scenario’s regio’s op verschillende manieren zouden kunnen beïnvloeden.

Het belangrijkste positieve scenario dat we kunnen overwegen, is de door AI aangestuurde productiviteitsexplosie. Die heeft zich nog niet voorgedaan – maar er zijn gegevens die erop wijzen dat het misschien begint te gebeuren. Als dat zo is, zou de VS er veel meer van profiteren dan de rest van de wereld. Amerika heeft de technologie immers uitgevonden; de fundamentele AI-modellen van Silicon Valley lopen voor op die van alle anderen; en de AI-infrastructuur van de VS is veruit de wereldleider. China staat op zijn beurt op de tweede plaats. De Volksrepubliek heeft AI misschien niet uitgevonden, maar was zonder twijfel de meest succesvolle volger.

Het is geen verrassing dat Europa het minst zal profiteren van de AI-revolutie. De EU zit nog steeds in de modus van gegevensbescherming, wat evenzeer te maken heeft met haar culturele houding als met het beleid van individuele regeringen. Van LLM’s tot zelfrijdende voertuigen: de Europeanen hebben zich inderdaad losgekoppeld van de meeste geavanceerde technologieën van onze eeuw. Farmaceutica is de enige belangrijke uitzondering, maar ook hier haalt China snel in. China loopt ook voorop bij investeringen in duurzame energie, maar hier doen de Europeanen het in ieder geval beter dan de Amerikanen.

Als het gaat om negatieve uitkomsten, loopt Europa dus een groter risico dan zijn rivalen. En dan bedoel ik niet alleen op technologisch vlak. Er is een aannemelijk scenario dat de oorlog in Oekraïne zich zou kunnen uitbreiden, bijvoorbeeld naar de Baltische staten, en de VS zouden Europa vrijwel zeker niet te hulp schieten. Donald Trumps uitspraak dat de Europeanen “er niet voor ons waren” toen de VS Iran aanvielen, zal in onze oren blijven klinken naarmate het scenario van een Europese oorlog steeds waarschijnlijker wordt – naar mijn mening een niet te verwaarlozen risico.

Evenzo zou het staakt-het-vuren in Iran kunnen mislukken en zou het geweld zich over het Midden-Oosten kunnen verspreiden. Maar hoewel er veel onzekerheid heerst over al deze scenario’s, kunnen we met enige zekerheid zeggen dat er geen realistisch scenario is waarin oorlog de Amerikaanse kusten bereikt.

Bij gebrek aan definitieve voorspellingen kan ik op basis van deze korte analyse enkele scherpe observaties doen. Ten eerste: de VS bevinden zich duidelijk in een betere positie dan alle anderen. Ten tweede: de VS zullen waarschijnlijk meer profiteren van elk positief scenario en minder snel worden getroffen door een negatief scenario. Ik zou daarom willen waarschuwen tegen degenen die het einde van de mondiale dominantie van de VS aankondigen, laat staan het einde van het presidentschap van Trump. Dit is grotendeels wensdenken. De president heeft zeker enkele onverstandige beslissingen genomen, maar de VS lopen nog steeds voorop.

Voor Europa ziet het er niet zo rooskleurig uit: het zal niet profiteren van een wereldwijde productiviteitsexplosie en zal onevenredig blootgesteld zijn aan de negatieve scenario’s. En op de gebieden waar het sterk is, wordt het aangevallen door China. Oost- en Zuidoost-Azië bevinden zich ergens tussen deze twee uitersten in – ze profiteren van de technologieën van de 21e eeuw, maar niet in dezelfde mate als de VS. Maar hoewel Azië een groter risico loopt op verstoring door de blokkade van de Straat van Hormuz, is het nog steeds veerkrachtiger tegen schokken dan Europa.

Wat er ook gebeurt, één enkele voorspelling, of zelfs een focus op twee of drie scenario’s, kan onmogelijk de diepe asymmetrie van de onzekerheid waarmee we momenteel worden geconfronteerd, weergeven.

Maar mensen die onzekerheid omarmen, denken niet in termen van uitgangspunten. Ze kijken niet naar peilingen of prognoses. Ze proberen die onzekerheid ook niet te beheersen. Ze proberen ervan te leren. Misschien kunnen we allemaal van hen leren. Voorspellingen zijn voor verliezers, en als je eenmaal kunt toegeven dat je het gewoon niet weet, zie je de dingen misschien uiteindelijk duidelijker.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Over kuddegedrag

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: