Het kan echt eng worden. Waarom treffen we geen voorbereidingen?

Wil je iets verontrustends horen? JP Morgan heeft onlangs op basis van verschillende aannames gemodelleerd wat er met de olieprijzen gaat gebeuren. Het resultaat was zo beangstigend dat ze het niet hebben gepubliceerd. Kort gezegd: als ze een langdurige sluiting van de Straat van Hormuz modelleren, zijn de gevolgen zo ongekend dat het model het begeeft.

Het is waarschijnlijk tijd om hier alert op te worden. Steeds meer stemmen beginnen alarm te slaan. Er is een reeks knipperende rode waarschuwingslampjes over de westerse economie en we negeren die nu al een tijdje, schrijft Robin McAlpine.

Ik probeer de gewoonte van links te vermijden om om de tien minuten de definitieve crisis van het kapitalisme te voorspellen, maar er gebeuren dingen en op dit moment lijkt het onverstandig om aan te nemen dat het ‘wel goed komt’. Waarom hoor je hier dan niet meer over? Er zijn nogal wat redenen, maar een daarvan is dat de rijken en machtigen echt nodig hebben dat de optimistische scenario’s uitkomen. Laat me dit uitleggen.

In de paar jaar na 2007 vond er een revolutie plaats waar jij van werd uitgesloten. De financiële crisis dreigde echt de rijken van hun rijkdom te beroven, en daarom werd op elk niveau van de overheid verwoed aan alle hendels getrokken om hen te redden. Het wordt altijd gepresenteerd als ‘om je spaargeld en de economie te beschermen’, maar dat zouden ze natuurlijk zeggen, nietwaar?

Dus overspoelde de overheid de markt met liquiditeit via kwantitatieve versoepeling, precies op het moment dat de vraag daalde. De rijken bedachten een plan: ze gebruikten dat geld om de waarde van hun eigen activa te verhogen. In feite kochten ze aandelen in zichzelf om de aandelenkoersen hoger te stuwen dan het geld dat ze daarvoor hadden geleend. Zo zijn de rijken zo rijk geworden.

Op dit moment verdient de rijkste tien procent van de Amerikanen hun geld niet met lonen, maar met activa. Dit is de reden waarom ze plotseling allemaal niet zo druk maken over het BBP. In theorie zorgt het BBP ervoor dat jouw inkomen stijgt, maar een stijgende aandelenmarkt zorgt ervoor dat hun inkomen stijgt. Let op de vreemde uitspraken van Trump die suggereren dat de economie niet belangrijk is zolang de aandelenkoersen maar stijgen

Iedere machtige persoon in de VS profiteert van een stijgende aandelenmarkt, en zij zijn degenen die de aandelenmarkt voorspellen en in feite de aandelen bezitten. Ze prijzen de activa aan die hen rijk maken. Ze hebben er allemaal belang bij om geen vragen te stellen over of de aandelenkoersen terecht zijn.

Dit heeft geleid tot een uitgebreide literatuur over de vraag of de aandelenmarkt (en op dit moment de olieprijzen) het best kunnen worden beschouwd als een waanvoorstelling. Veel mensen denken dat de aandelenmarkt overduidelijke risico’s niet in de koersen verwerkt omdat er een prikkel is om dat niet te doen, en dat het dus een nogal fantasierijk beeld is van hoe de zaken er werkelijk voor staan.

Het enge woord voor de beurswereld is ‘correctie’. Dit is een eufemisme voor ‘crash totdat de cijfers kloppen’. Wil je een cijfer dat niet klopt? Anthropic staat op het punt om als een bedrijf van 1,5 biljoen dollar naar de beurs te gaan, maar dit jaar maakte het een winst van 4,5 miljard dollar. Dit is dus een bedrijf dat op dit moment ruim drie eeuwen nodig zou hebben om de waarde van het bedrijf daadwerkelijk uit winst te verdienen.

Waar zit het risico? Eerlijk gezegd zit het in ‘alles’. Het is moeilijk om te weten waar te beginnen. De VS is een land waar de top tien procent nu 50 procent van de consumptie vertegenwoordigt. De consumentenvraag wordt op peil gehouden door een groep niet-representatieve superrijken en zonder die groep is er geen economie.

En ze hebben alles ingezet op AI, wat ook zorgwekkend is. Als je de technische kwesties (doet AI echt wat ze zeggen?) loskoppelt van de economische kwesties (is dit de juiste manier om erin te investeren?), wordt het weer eng. Op dit moment heeft letterlijk niemand enig idee hoe de bestaande AI ook maar iets zou moeten terugverdienen dat in de buurt komt van de investering die erin wordt gedaan.

Dit is een fenomenale gok dat AI ‘algemene intelligentie’ zal bereiken, op welk punt het zich daadwerkelijk zou kunnen terugbetalen, maar niemand weet of dat zal gebeuren en veel mensen betwijfelen het. AI-gerelateerde investeringen maken nu een derde uit van de Amerikaanse aandelenmarkt. Als dat verdwijnt, is het beeld ook beangstigend.

Dan zouden veel andere zaken aan het licht komen. Je denkt dat Google, Facebook en Apple technologiebedrijven zijn, maar dat is een vergissing. Google en Facebook zijn reclamebedrijven; reclame maakt respectievelijk 75 procent en 98 procent van hun inkomsten uit. Apple is een abonnementsbedrijf aan het worden dat telefoons maakt. Slechts tien procent van de inkomsten komt van andere hardware dan de iPhone.

Het punt is dat, ondanks alle hype, nieuwe technologiebedrijven geen ander bedrijfsmodel voor hun diensten konden bedenken dan het monopoliseren van reclame. Ondertussen gebruikte een bedrijf in de VS al AI in de periode dat andere bedrijven er verlies mee leden. Nu brengen AI-bedrijven kosten in rekening en is er betrouwbaar gemeld dat een niet nader genoemd bedrijf in één maand een rekening van 500 miljoen dollar aan AI heeft opgebouwd zonder echte productiviteitsstijging. Het bedrijf gaf alle medewerkers de instructie om te stoppen met het gebruik van AI.

Dan is er nog de oorspronkelijke zorg waar JP Morgan zich voor verschuilde: olie. De technische reden waarom het voorspellingen achterhield, was dat ‘de gegevens onvoldoende waren’. Maar dat was een metafoor voor iets anders – hun hele mechanisme voor het voorspellen van olieprijzen was gebaseerd op de aanname van stabiliteit en overvloed. Het model werkt op dit moment niet omdat de onderliggende premisse niet klopt.

Of het werkt wel, maar je wilt de resultaten niet zien, en dit zijn beide verschillende manieren om hetzelfde te zeggen. We bevinden ons heel dicht bij de situatie van eind jaren negentig, toen de dotcom-zeepbel leidde tot zelfverzekerde voorspellingen dat de aandelenmarkten voor altijd en eeuwig zouden stijgen. Dat deden ze niet.

Maar er is nog een andere factor die nieuw is – China. Even bij AI blijvend: China loopt mijlenver achter op de VS op het gebied van ‘compute’ (zoals de industrie de capaciteit noemt die door datacenters wordt gecreëerd). In feite loopt het vier jaar achter op de VS wat betreft compute – maar slechts drie maanden achter op het gebied van AI-prestaties.

Laat ik dat even simpel voor je uitleggen – de VS ging voor een extravagante vorm van AI en het bedrijfsmodel is ‘wat is het maximale dat we consumenten kunnen vragen om toegang te krijgen tot onze door intellectueel eigendom beschermde omgevingen?’, terwijl China zich richtte op ‘laten we de code efficiënt maken en het intellectueel eigendom open source maken en ons richten op het leveren van de goedkoopste AI-diensten’.

Amerikaanse AI is bijna drie keer zo duur als Chinese AI, maar het verschil in prestaties is verwaarloosbaar – en de Chinese AI is open source, dus je kunt de code gewoon zelf nemen en in je eigen systemen implementeren. De meeste bedrijven (en overheden) over de hele wereld kiezen ervoor om niet alles in te zetten op één enkel Amerikaans systeem dat ze niet bezitten.

Dit is het punt: China richt zich op het maken van dingen die mensen nodig hebben. In feite exporteert de VS nu alleen nog maar petrochemische producten, in China gemaakte telefoons en computers, slechte code en dollars. Als we afstappen van olie en de dollar als mondiale reservevaluta loslaten, is er niet veel meer dat de VS maakt waar iemand anders behoefte aan heeft.

En laat ik hier even aan toevoegen dat ik het nog niet eens heb over het feit dat alle soorten risico’s die de bankencrisis van 2007 veroorzaakten en die uit het systeem zouden worden verwijderd, allemaal terug zijn omdat de regelgeving stilletjes is versoepeld toen we even niet keken. Er is een hele andere groep commentatoren die massaal alarm slaat over de dreiging dat de schaduwbankensector de economie weer ten val brengt. Bovenop de bovenstaande zorgen.

Oké, dus als dit allemaal algemeen aanvaard is, hoe ziet ‘slecht’ er dan uit? Begin met te denken aan ‘het tegenovergestelde van goed’. Op dit moment wordt het systeem grotendeels bijeen gehouden door de rijkdom en het overvloedige vertrouwen van de mensen die het systeem runnen. Wat als de voorspellingen van JP Morgan over een langdurige sluiting van de Straat van Hormuz kloppen? Wat gebeurt er zonder overvloedige rijkdom en vertrouwen?

Niets werkt meer. De voedselprijzen schieten omhoog (bijna al het voedsel is voor de productie en verwerking afhankelijk van petrochemische producten). De aandelenmarkten verliezen van de ene op de andere dag het vertrouwen en iedereen probeert weg te rennen. Risicovolle investeringen storten in (de omvang van speculatieve investeringen in AI zou het in een crisis risicovol maken).

Dan stort het consumentenvertrouwen in, krimpen de consumentenmarkten en begint al het andere te wankelen. En waarmee houden de VS en Europa zich staande? Nog meer slechte wetgeving? Nog meer kwantitatieve versoepeling? Nog meer financiële producten? Nog meer… wat? Wat maken wij dat iedereen nodig heeft in een noodsituatie? Wat verhandelen we als alle fysieke goederen in China worden gemaakt?

Dat is het risico hier. Het is niet zo dat het ‘kapitalisme’ per se ‘ten einde’ zou komen, het zou gewoon kunnen zijn dat het westerse kapitalisme uit elkaar valt en het Chinese ‘kapitalisme’ het overneemt. Op een mondiale historische schaal zou de wereld dat misschien niet meer opmerken dan toen de Maya-beschaving instortte. Er komt iets anders en neemt de plaats in. Het is irrelevant.

Tenzij je een Maya bent. Voor alle duidelijkheid: wij zijn de Maya’s in dit scenario.

En nee, het zou er niet uitzien als een totale ineenstorting van de bevolking, maar het zou elke recessie van ons leven in het niet doen verdwijnen en zou mogelijk de beurscrash van Wall Street en de Grote Depressie in de schaduw stellen. Zoals Richard Murphy in deze video betoogt, denkt iedereen dat er dit jaar iets ergs zal gebeuren, maar doet niemand er iets aan en bagatelliseren veel mensen de risico’s die ze wel erkennen.

Laat me dit dus afsluiten met de vraag: wat zou jij doen als je superrijk was en dit zag? Het antwoord is dat je op zoek zou gaan naar een laatste uitbetaling voordat het allemaal instort. Kijk nu eens naar de beursgang van SpaceX (wat betekent dat het bedrijf als beursgenoteerde onderneming op de aandelenmarkt wordt geïntroduceerd). Musk heeft al zijn rommel in SpaceX verstopt. Hij heeft al zijn verliesgevende divisies daarheen verplaatst om ze te verbergen.

En dan neemt het bedrijf ongekende maatregelen om zijn beursgangcijfers op te krikken. Dit is vreemd – traditioneel gezien leidt een kunstmatig hoge beursgang alleen maar tot een paniek op de markt wanneer iedereen het doorheeft, wat er vreselijk uitziet. Maar deze keer zit er een zekere logica in – vanwege de bekendheid van Musk zijn er veel ‘particuliere beleggers’ (gewone mensen) die aandelen in SpaceX zullen kopen, omdat ze het als een veilige gok zien.

Veel mensen denken dat dit misschien ‘pump-and-dump’ is – Musk zal de verkoopprijs opdrijven, het geld van gewone mensen aannemen en vervolgens uitstappen wanneer het bedrijf begint te dalen. En te dalen. De AI-beursintroducties vinden allemaal tegelijk plaats (ChatGPT en Anthropic gaan dit jaar ook naar de beurs, en een groot deel van SpaceX is xAI), en daarom kennen we eindelijk de (niet erg overtuigende) winstcijfers.

Ik kom in een later artikel terug op de vraag wat we hieraan moeten doen. Maar houd voorlopig even vast aan de gedachte dat rijke mensen naar hun rekenmachine keken, zeiden: ‘Oh, wacht even, dat is angstaanjagend, dat kunnen we beter geheim houden’, en vervolgens onmiddellijk stappen begonnen te nemen die eruitzien alsof een stel rijke mensen bang is dat het huis instort.

Dit zou allemaal anders kunnen lopen, maar als de pessimistische voorspellingen beangstigend zijn, wordt er weinig geloof gehecht aan de optimistische. Het is tijd om op te letten. Er zou iets ergs kunnen gebeuren. En het zou heel erg kunnen zijn. We zouden ons moeten voorbereiden op noodsituaties, maar in plaats daarvan bashen we immigranten. Dat is geen gezond beeld.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Positioneren ze zichzelf voor een vooraf bepaald scenario waarin de aandelenmarkt massaal zal crashen?

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: