2026 – Over aardappelen en hooivorken

We stappen een periode binnen waarin meerdere systeemcrises elkaar raken in plaats van zich één voor één te ontvouwen, en het gebruikelijke crisisjargon tekortschiet. Overlappende conflicten, krappe energiemarkten, verslechterende sociale contracten, staatsschulden die weinig manoeuvreerruimte laten, en een landbouwsector die op de rand van een perfect storm staat. Dit is geen enkele noodsituatie die door één enkele instantie kan worden beheerd. Het is een polycrisis, en die komt op een moment dat de westerse wereld aantoonbaar het minst toegerust is om te reageren. De instellingen die de reactie zouden moeten coördineren, zijn uitgehold. Het publieke vertrouwen dat nodig is om om gedeelde offers te vragen, is verdwenen. Wat overblijft is een landschap van gefragmenteerd gezag, uitgeputte reserves en een bevolking die gelooft dat de leidinggevenden de fysieke wereld die ze geacht worden te besturen niet begrijpen.

Zelfs meer dan de energiecrisis die de meeste krantenkoppen haalt, kunnen landbouw en voedsel uiteindelijk de vonk zijn die de wereld in brand steekt. Stijgende kosten voor meststoffen en energie, samen met een voorspelde “Super El Niño” later dit jaar, zullen de oogstcycli op meerdere continenten verstoren. Honger wacht waarschijnlijk op velen die dat nog nooit eerder hebben meegemaakt, schrijft Ashes of Pompeii.

Dit in een situatie waarin de politieke klasse grotendeels de geloofwaardigheid heeft verspeeld die ze (onverklaarbaar) nog had behouden. De populariteitscijfers bevinden zich op een historisch dieptepunt, en dat verval strekt zich uit over de partijgrenzen heen. Er staat ook geen geloofwaardige oppositie klaar om het stokje over te nemen. De oude politieke machinerieën hebben hun band met het dagelijks leven verloren en functioneren meer als gesloten ecosystemen dan als vertegenwoordigende organen. Politieke partijen opereren buiten of boven de gemeenschappen die ze geacht worden te dienen, en bestuur is een oefening in interne manoeuvres geworden in plaats van het oplossen van problemen. Dat vacuüm is opgevuld door een ander soort valuta: netwerken, patronage en het vermogen om door bureaucratische gangen te navigeren. Echte competentie, het soort dat dingen bouwt, infrastructuur onderhoudt en materiële systemen begrijpt, is aan de zijlijn gezet. Het resultaat is een leiderschapsgroep die misschien bedreven is in het beheren van interne relaties en virtuele percepties, maar volkomen onbekwaam is in het omgaan met de fysieke realiteit.

Deze kloof tussen management en materialiteit is diep. Veel van de leiders van vandaag zijn opgeklommen in een omgeving die gevormd is door MBA-logica, waar succes wordt gemeten in kwartaalrapporten, presentaties en geoptimaliseerde spreadsheets. In die wereld wordt een probleem opgelost door een budget toe te wijzen, een initiatief een nieuwe naam te geven of een organigram te herstructureren. Maar regels in een Excel-sheet zijn geen realiteit. Pixels op een scherm verbouwen geen tarwe, repareren geen transformator en raffineren geen kunstmest. Het verhogen van een budget voor voedselzekerheid heeft geen zin als de agronomen, de transportnetwerken en de energie om irrigatiesystemen te laten draaien er niet meer zijn. Je kunt een fysiek tekort niet beheren met een financieel instrument. Toch is dat precies de toolkit waarmee zoveel besluitvormers zijn getraind. Het resultaat is een bestuursklasse die vloeiend over strategie kan praten, maar verbijsterd blijft wanneer een haven vastloopt, een oogst mislukt of het elektriciteitsnet hapert.

De uitholling van praktische kennis strekt zich uit tot het onderwijs. Afgestudeerden verlaten de school steeds vaker zonder basisvaardigheden, en de inschrijvingen in STEM-richtingen zijn in een groot deel van het Westen gedaald. Ondertussen leveren landen als Iran nu evenveel STEM-afgestudeerden af als de Verenigde Staten. Dit is niet zomaar een statistiek. Het duidt op een verschuiving in wie de technische kennis in handen zal hebben die nodig is om complexe samenlevingen in stand te houden. Tegelijkertijd wordt het rechtssysteem meegesleurd in politieke strijd. Lawfare is nu routine in zowel Amerika als Europa, en wordt gebruikt om tegenstanders lastig te vallen, beleid te vertragen en tegenstanders uit te putten. Deze tactiek brengt de rechterlijke macht in diskrediet en nodigt uit tot escalatie, waardoor rechtbanken een nieuw front in de cultuuroorlog worden in plaats van een neutrale scheidsrechter. Ondanks de lawfare zullen sommige van de doelwitten aan de macht komen – Trump is hiervan het beste voorbeeld. En het valt te verwachten dat degenen die in het verleden werden vervolgd of aangeklaagd (afhankelijk van je standpunt), in de toekomst soortgelijke tactieken zullen gebruiken. Dat is geen goed teken voor de bestuurbaarheid in de toekomst.

Ook elders is het vertrouwen uitgehold. Het medialandschap is versplinterd in concurrerende narratieven, die elk aanspraak maken op autoriteit terwijl ze het vertrouwen verliezen van het publiek dat ze beweren te informeren. Mensen hebben zich teruggetrokken in afzonderlijke informatie-ecosystemen, waardoor het bijna onmogelijk is geworden om een gedeelde realiteit tot stand te brengen. Wanneer media-instellingen die ooit algemeen vertrouwd werden, zaken als feiten presenteren die met een paar simpele muisklikken als onwaar of zeer misleidend kunnen worden aangetoond, gaat alle geloofwaardigheid verloren.

Zonder overeenstemming over basisfeiten wordt gecoördineerde actie ondenkbaar moeilijk.

Ondertussen hebben economische stagnatie en de uitholling van de industrie de kloof tussen degenen met een zekere positie en degenen in een precaire situatie vergroot. Armoede en ongelijkheid bevinden zich op generatiehoogtepunten. Recordschuldenniveaus betekenen dat de oude uitweg, ons uit de problemen spenderen, grotendeels is afgesloten. Maar zelfs als het geld beschikbaar zou zijn, blijft het onderliggende probleem bestaan: geld is geen vervanging voor capaciteit. Een leider die is opgeleid om begrotingen als hefbomen te zien, begrijpt misschien niet dat je geen middelen kunt toewijzen aan een product dat simpelweg niet bestaat. Als de kunstmestfabriek stil ligt, als de geschoolde technici met pensioen zijn, als de energie voor de productie niet beschikbaar is, zal geen enkele fiscale stimulans deze tevoorschijn toveren. Waar een crisis als die van 2008 financieel was, is de basis van de huidige crisis fysiek.

Dit alles roept een harde vraag op. Hoe navigeer je door een samengestelde noodsituatie als je het niet eens kunt worden over wat de noodsituatie precies is, laat staan over wie de leiding moet nemen bij de respons? Opofferingen zijn onvermijdelijk. Toeleveringsketens zullen krap worden. De levensstandaard zal dalen. Er zullen harde keuzes moeten worden gemaakt over de toewijzing van middelen. Toch is de traditionele weg van democratische consensus, waarbij leiders de dreiging uitleggen, een groot deel van het publiek tijdelijke ontberingen accepteert en iedereen samen verdergaat, simpelweg niet beschikbaar. Het vertrouwen dat nodig is voor dat sociale contract is opgebruikt. Verwachting van eenheid onder deze omstandigheden is niet alleen naïef. Het leidt af van het werk dat daadwerkelijk moet worden gedaan.

Als consensus niet meer haalbaar is, als financiële instrumenten geen fysieke capaciteit kunnen creëren en als de verantwoordelijken nooit hoefden aan te tonen dat ze meer kunnen dan alleen de publieke perceptie sturen, wat blijft er dan over? We blijven achter met een reeks acute problemen en een bestuursklasse die de geloofwaardigheid, de vaardigheden en de gedeelde feitelijke basis mist om deze aan te pakken. De polycrisis wacht niet tot onze instellingen zich herstellen. Ze vordert volgens haar eigen tijdschema. De eerste vraag is niet hoe we het oplossen. De vraag is hoe we er überhaupt mee kunnen beginnen, als juist de mechanismen voor collectieve besluitvorming hebben gefaald. Er zullen offers moeten worden gebracht, maar hoe beslissen we wat, wie en waar, als we het niet eens kunnen worden over wat echt is, of over wie het recht heeft om het te vragen?

In 2008 zei president Obama tegen een groep CEO’s van ‘too big to fail’-financiële instellingen de beroemde woorden: “Ik ben het enige dat tussen jullie en de hooivorken staat”. Deze keer is er niemand, niets, dat, als het erop aankomt, de hooivorken zou kunnen trotseren. Is 2026 eindelijk het jaar van Obama’s hooivorken? In de tussentijd moeten we ze goed gebruiken om aardappelen te planten, ze kunnen de komende winter nog van pas komen.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Oorlog zonder grenzen: Hoe de digitale revolutie de conflicten van de 21e eeuw heeft veranderd

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: