Wordt 2026 een oorlogsjaar?

Tijdens de Koude Oorlog van mijn jeugd was er altijd de mogelijkheid van een onbedoeld conflict. Maar zowel Amerika als de Sovjet-Unie werden geleid door mensen die er hard aan werkten om te voorkomen dat dat zou gebeuren. Zelfs in de meest gespannen crises kreeg diplomatie de overhand, schrijft Wolfgang Munchau.

Nu is de situatie totaal anders. Aan beide zijden van de Atlantische Oceaan, in Rusland en in heel West-Europa, zie ik een retorische bereidheid tot gewapend conflict op een schaal die we nog nooit eerder hebben gezien. “Rusland heeft de oorlog teruggebracht naar Europa,” zei NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte onlangs, eraan toevoegend dat “we voorbereid moeten zijn op de schaal van oorlog die onze grootouders en overgrootouders hebben doorstaan.” Intussen zei de Britse Air Chief Marshal Sir Richard Knighton dat de situatie gevaarlijker is dan ooit in zijn loopbaan: “Zonen en dochters. Collega’s. Veteranen… zullen allemaal een rol te spelen hebben — om op te bouwen, te dienen en, indien nodig, te vechten,” aldus Knighton. Van zijn kant waarschuwde het hoofd van de Duitse Federale Inlichtingendienst dat Rusland Europa vóór het einde van dit decennium zou kunnen aanvallen.

Als er daadwerkelijk een oorlog met Rusland zou uitbreken, zal dat niet alleen zijn omdat Trump Poetin heeft gemotiveerd, maar ook omdat wij hebben toegestaan dat de situatie in Oekraïne volledig uit de hand is gelopen. Onze steun is een aaneenschakeling van misrekeningen geweest. Toen iedereen zich in 2022 in de Oekraïense vlag hulde, waren zogenoemde experts buitengewoon overmoedig over een uiteindelijke overwinning van Kyiv. Gepensioneerde generaals wedijverden met voorspellingen over hoe snel Oekraïne de klus zou klaren — twee weken, speculeerde er één. Inmiddels zijn we bijna vier jaar verder en hebben wij Europeanen, als leden van de zogenoemde ‘coalition of the willing’, Oekraïne aangemoedigd om tot het bittere einde door te vechten — zonder enige kans op overwinning.

Het is nu volkomen aannemelijk dat Rusland uiteindelijk meer dan de vier oblasten die het nastreeft zal bezetten, en dat Oekraïne zijn onafhankelijkheid verliest. Aangemoedigd door een overwinning zou Rusland uiteindelijk meer kunnen willen. Aan de andere kant verergeren sommige Europeanen de situatie door nu te streven naar regimewisseling in Rusland. Om Kaja Kallas, de hoge vertegenwoordiger van de EU voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, te citeren: “het is geen slechte zaak als de grote macht daadwerkelijk veel kleiner wordt.”

We zijn hier eerder geweest. In aanloop naar de Eerste Wereldoorlog waren jonge Duitsers en Oostenrijkers eveneens hongerig naar strijd, net zoals veel Europeanen dat vandaag lijken te zijn. De Duitsers benijdden hun grootouders die 44 jaar eerder de glorieuze veldslagen van de Frans-Pruisische Oorlog hadden uitgevochten. Toen, net als nu, onderschatten het politieke en militaire establishment hoe moeilijk oorlog zou zijn.

Toch is er één groot verschil. In 1914 waren de Europese legers in staat om te vechten. Een overwinning van de Duitsers en Oostenrijkers was op zijn minst een plausibele uitkomst. Vandaag is het niet langer mogelijk dat Oekraïne de oorlog kan winnen, noch dat West-Europa, zonder hulp van de VS, Rusland zou kunnen verslaan.

Dit bredere Europese conflict zal niet noodzakelijk een klassieke landoorlog zijn. Ik denk niet dat Poetin plannen heeft om West-Europa binnen te vallen, zoals veiligheidsfunctionarissen beweren. Mijn grootste angst is veeleer hybride oorlogsvoering: bijvoorbeeld vliegtuigen die boven Heathrow exploderen; een explosie in een druk Duits treinstation; of misschien zelfs een onderwaterkernexplosie die een tsunami veroorzaakt. Brussel, als thuisbasis van de NAVO en de EU, zou bijzonder kwetsbaar zijn. En elke tegenreactie op zo’n provocatie zou snel escaleren.

Dit is het type oorlogsvoering waarvoor wij Europeanen het minst zijn voorbereid. Westerse veiligheidsexperts zien hybride oorlogsvoering als een minderwaardige vorm, voor minderwaardige mensen, zoals Russen. Maar ze is dodelijk, en wij Europeanen zijn ideale slachtoffers. We leven dicht op elkaar. We zijn afhankelijk van kritieke infrastructuur en technologie. En vanuit Russisch perspectief zouden zulke aanvallen bovendien niet automatisch de wederzijdse defensieclausule van de NAVO activeren. Waarom Estland binnenvallen als je totale chaos kunt veroorzaken in Europese hoofdsteden, terwijl je geloofwaardige ontkenning behoudt?

Het VK is zich hiervan wel degelijk bewust. In november waarschuwde de Defence Select Committee dat de Britse regering zich “in gletsjertempo” voortbeweegt bij het invoeren van het “Home Defence Programme”, een nieuwe nationale strategie voor weerbaarheid en veiligheid om het land te beschermen tegen ernstige risico’s, waaronder onconventionele aanvallen. Maar het programma is al meer dan een jaar vertraagd, zelfs terwijl de Britse leiders wanhopig proberen de oorlogsretoriek op te voeren.

Toch is het duidelijker dan ooit dat onze politieke systemen verre van klaar zijn voor een gevecht. Het VK, Duitsland en Frankrijk zijn allemaal niet bereid om de steun aan Oekraïne uit hun eigen begrotingen te betalen, of om belastingen te verhogen. Daarom waren ze zo gebrand op het gebruiken van de Russische tegoeden die in Europese banken zijn bevroren. Nu België — het land waar het merendeel van die tegoeden wordt aangehouden — deze roof heeft geblokkeerd, zullen Europese politici hun woorden met daden moeten ondersteunen.

Het probleem is dat hun kiezers hen dat niet zullen toestaan. Europese kiezers willen hun sociale uitkeringen niet opofferen om een oorlog te financieren en peilingen laten consequent zien dat er weinig steun is voor verdere financiële hulp aan Oekraïne. En vraag hen alsjeblieft niet om hun laarzen aan te trekken en daadwerkelijk voor hun land te gaan vechten.

De ironie is dat de leiders van Europa, wat hun problemen ook zijn, oorlog zien als een manier om af te leiden van nog diepere crises. Als er bijvoorbeeld vrede zou uitbreken, zou de EU haar absurde Gemeenschappelijk Landbouwbeleid moeten hervormen en middelen moeten herbestemmen van Franse boeren naar Oekraïne. Voortgezette spilzucht zou op andere manieren moeilijker te verdedigen zijn. De EU heeft haar begrotingsregels losgelaten om ruimte te maken voor hogere defensie-uitgaven. Zonder oorlog is tekortfinanciering lastig te rechtvaardigen. Oorlog is het ultieme excuus voor falend beleid, om disfunctionele regeringen aan de macht te houden en het moment van afrekening uit te stellen.

Zoals zovelen van mijn generatie dacht ik altijd dat Europeanen hadden geleerd van de fouten uit het verleden — inclusief de oudste fout van allemaal. Zoals Sun Tzu, de legendarische Chinese krijgsstrateeg, zo’n 2.500 jaar geleden waarschuwde: als je “noch de vijand noch jezelf kent, zul je in elke veldslag bezwijken.” Helaas blijven we onszelf overschatten en onze vijanden onderschatten. Poetin onderschatte aanvankelijk zijn tegenstander met een amateuristische aanval op Kyiv. Maar hij herstelde zich en de Russen voeren nu een goed georganiseerde, volledig gefinancierde en doelgerichte oorlog. En misschien zullen zijn strategen concluderen dat dit het juiste moment is om een langdurige hybride oorlog tegen Europa te beginnen. Wat heeft Poetin te verliezen?

Ondertussen gaan onze misrekeningen door. Net zoals Napoleon en Hitler de enorme omvang van Rusland en zijn ijskoude winters onderschatten, blijven hedendaagse Europese politici de economische veerkracht van het moderne Rusland onderschatten. De eerste fout werd al aan het begin van de oorlog gemaakt, toen we dachten Rusland economisch te kunnen uitputten met sancties. We hebben onszelf misleid met diep misleidende statistieken, waaruit zou blijken dat het Russische bbp ongeveer even groot was als dat van Spanje. Maar in een oorlog telt koopkracht — letterlijk waar voor je geld. Volgens die maatstaf geeft Moskou meer dan twee keer zoveel uit aan defensie als Duitsland, en bovendien veel efficiënter. Terwijl experts blijven volhouden dat de Russische economie op instorten staat, zijn daar geen tekenen van. Evenzo blijven sommige internationale juristen beweren dat het in beslag nemen van Russische tegoeden risicoloos is. Hier tekent zich een patroon af — een patroon dat nog catastrofaal kan uitpakken, zowel in geld als in bloed.

Daartegenover hadden de geopolitieke realisten van eerdere generaties, zoals Henry Kissinger of George Kennan, de legendarische Amerikaanse diplomaat uit de naoorlogse periode, een veel dieper begrip van grootmachtpolitiek. Niemand zou Kissinger ervan hebben beschuldigd soft te zijn tegenover de Sovjet-Unie. Maar hij was ook geen oorlogszuchtige triggerhappy havik.

Destijds hielden de Amerikanen diplomatieke kanalen met Rusland open. En zij deden niet aan geritualiseerd deugdsignalering over de rechtsstaat. Hun taak was risicobeheer — en die voerden zij voorbeeldig uit. Wat steeds duidelijker wordt, is dat de regering-Trump niet bezig is met risicobeheer, maar met het najagen van korte termijn commercieel voordeel.

Groenland zou zomaar de volgende kunnen zijn. De enorme, grotendeels onontgonnen voorraden zeldzame aardmetalen, gecombineerd met de strategische ligging, maken het tot een voor de hand liggend doelwit. Trump heeft de basis daarvoor al gelegd, zowel met de Nationale Veiligheidsstrategie als met de benoeming van een gezant die belast is met de verwerving ervan. Eigendom zou de Amerikaanse positie in het Noordpoolgebied aanzienlijk versterken — een regio van groeiend strategisch belang die Europa grotendeels heeft genegeerd.

Ook Canada is niet immuun: Trump heeft het al bestempeld als een veiligheidsdreiging. Bovendien beschikt het over 163 miljard vaten aan bewezen oliereserves, waarmee het wereldwijd op de vierde plaats staat volgens de Amerikaanse Energy Information Administration, na Venezuela, Saoedi-Arabië en Iran. Naarmate de VS afhankelijker worden van olie voor hun energievoorziening, zou de overname van Venezuela en Canada zeker een commerciële logica volgen, zo niet een strategische reden.

Het is compleet krankzinnig, dat weet ik. Maar het weerspiegelt een geopolitieke realiteit waarin risico’s niet langer worden beheerd en diplomatie terzijde wordt geschoven. De wereld van de Koude Oorlog was veiliger — niet omdat de situatie veilig was, maar omdat er volwassenen aan het roer stonden.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Iedereen heeft het over Poetin. Wat hij werkelijk zegt, mag niemand weten. Hier is zijn toespraak in het Nederlands

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: