Welke gevolgen zal de onvrede van de VS over de weigering van de Europeanen om mee te vechten hebben?

Inmiddels is ook in de mainstream media te lezen dat de weigering van de Europeanen om de VS te helpen in hun oorlog tegen Iran het voortbestaan van de NAVO en de trans-Atlantische banden in gevaar brengt.

In TASS is een interessante analyse verschenen over het conflict tussen de VS en de Europeanen, die ik heb vertaald als bijdrage aan de discussies over de toekomst van de trans-Atlantische betrekkingen, om te laten zien hoe Russische analisten de situatie zien, schrijft Thomas Röper.

Begin van de vertaling:

De geopolitiek van de ergernis: zullen de VS de Europeanen straffen voor hun weigering om oorlog te voeren in Iran?

Igor Gaschkow over hoe de NAVO-landen in het Midden-Oosten uitzoeken wie wie wat en hoeveel verschuldigd is.

Op 28 februari 2026, de eerste dag van de Amerikaans-Israëlische operatie in Iran, was de Italiaanse minister van Defensie Guido Crosetto op vakantie in Dubai. Toen de raketten van de Islamitische Republiek op de stad neerkwamen, zat Crosetto, die geen waarschuwing had gekregen, vast. De reactie van de minister: “Stel je voor dat je in een ver land bent als er een oorlog uitbreekt, en je bent daar met je kinderen, en iemand zegt tegen je: ‘Meneer de minister, er komt een vliegtuig om u op te halen’, en je kijkt naar je kinderen en twijfelt tussen je rol als echtgenoot en minister. (…) Ik was daar omdat mijn kinderen daar waren. Ik heb die beslissing genomen. Misschien had ik mijn kinderen daar moeten laten en naar Italië moeten terugkeren, maar ik ben gebleven.”

Op 31 maart werd bekend dat dit verhaal een vervolg had. Crosetto’s besluit zorgde ervoor dat een Amerikaanse bommenwerper niet bijgetankt kon worden op een basis in de Middellandse Zee. Officieel gebeurde dit om formele redenen: de VS hadden de vlucht pas aangemeld nadat het vliegtuig was opgestegen. Er is ook een andere interpretatie mogelijk: Crosetto wilde niet opnieuw voor een voldongen feit worden geplaatst.

Dit spel kun je met z’n tweeën spelen

Na de verkiezing van Donald Trump tot president van de VS in 2024 gold de Italiaanse premier Giorgia Meloni (oorspronkelijk een rechts-conservatief) als de meest geschikte gesprekspartner in Europa voor de nieuwe Amerikaanse regering. In tegenstelling tot Emmanuel Macron en Olaf Scholz ontving Meloni een uitnodiging voor de inauguratie van de Amerikaanse president in 2025.

14 maanden later hebben de betrekkingen tussen de twee landen een dieptepunt bereikt. Volgens de Daily Mail maakte het Italiaanse ministerie van Defensie eind maart bekend dat Amerikaanse gevechtsvliegtuigen voortaan alleen nog “na opgave van het gebruiksdoel en met toestemming van de Italiaanse regering” op Italiaanse bases mogen landen.

Deze symbolische ommezwaai boven de Apennijnen betekent weliswaar geen bevriezing van de betrekkingen tussen Italië en de VS, maar getuigt wel van een zekere afstand. In de diplomatie spreekt men van een gewijzigde toon. In maart had Donald Trump de Europese landen opgeroepen om de Straat van Hormuz zelf te openen om de ingesloten olie op te halen. In april was duidelijk dat Italië niet aan deze actie zou deelnemen, hoewel het van 2001 tot 2021 aan de zijde van de VS tegen de Taliban had gevochten en de voormalige premier Silvio Berlusconi, een bondgenoot van Meloni, in 2003 de Amerikaanse invasie in Irak openlijk had gesteund.

Het signaal dat de Italianen deze keer naar Washington sturen, kan worden geïnterpreteerd als een distantiëring. Puur formeel gezien zijn er nog steeds 12.000 Amerikaanse soldaten gestationeerd op het Italiaanse schiereiland. De VS onderhouden daar eigen bases en zijn daarom niet volledig afhankelijk van Rome. Het is onmogelijk om zo’n uitgebreide samenwerking in korte tijd terug te schroeven. Toch geeft de Eeuwige Stad er de voorkeur aan om het incident met het militaire vliegtuig niet te verzwijgen, maar het publiekelijk aan de orde te stellen. Dat wijst erop dat de betrekkingen tussen de conservatieve Amerikaanse regering en de rechtse Italiaanse regering, die een jaar lang gelijkgestemde bondgenoten waren, niet meer zo soepel verlopen als voorheen.

De situatie in Madrid

In het naburige Spanje lijkt de situatie op die in Italië. Het Amerikaanse contingent in de Pyreneeën telt ongeveer 4.000 soldaten. Het controleert de bases Rota en Morón, evenals een grote en gestaag groeiende wapenmarkt. Alleen al in de afgelopen vijf jaar zijn de wapenaankopen van Madrid bij Amerikaanse fabrikanten verdubbeld: Onder invloed van gewijzigde NAVO-regels verhoogt Spanje zijn defensie-uitgaven.

Dat heeft premier Pedro Sánchez er echter niet van weerhouden de Amerikaanse campagne in Iran te bekritiseren: “De Spaanse regering verklaart: ‘Nee tegen oorlog!’ We zullen ons niet uit angst voor de gevolgen medeplichtig maken aan acties die de vrede bedreigen en in strijd zijn met onze waarden.”

In Madrid ging men, net als in Rome, van woorden over tot daden. Sinds 30 maart is het Spaanse luchtruim gesloten voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen. Logistiek gezien zijn de gevolgen echter niet groot: voor het bijtanken aan de Spaanse kust waren vooral vliegtuigen nodig die vanaf bases in Groot-Brittannië opstegen. Toch ontstond er een ongemak: de Amerikanen namen de Spaanse waarschuwing serieus en trokken hun bommenwerpers terug uit de Pyreneeën.

Net als Italië bevinden ook Spanje en de VS zich in een retorische tegenstelling. De Amerikanen dreigen met een volledige verbreking van de handelsbetrekkingen met Spanje, wat technisch nauwelijks mogelijk is, want dat zou een uitbreiding van het embargo naar de hele EU vereisen. Spanje antwoordt zelfverzekerd dat het niet zal toegeven aan de druk. De regering-Sánchez heeft de scherpste aanvallen op het Witte Huis gelanceerd die de Europeanen tot nu toe hebben durven uitvoeren. Toch is er geen sprake van om de activiteiten van het Amerikaanse leger in het koninkrijk te verminderen.

Een tactiek van kleine steken

Op 31 maart werd bekend dat nog twee andere EU-landen blijkbaar ook “nee” hadden gezegd tegen Amerika en Israël (zij het elk om hun eigen redenen). Polen, een traditionele bondgenoot van de VS, beschikt over twee Patriot-luchtverdedigingssystemen. Volgens Poolse mediaberichten heeft de regering-Trump gevraagd om een van deze systemen te mogen lenen voor inzet in het Midden-Oosten. Of het verzoek daadwerkelijk is ingediend, is niet bekend. De Poolse minister van Defensie zag zich echter genoodzaakt om op sociale media te reageren: “Onze Patriot-batterijen zijn bedoeld voor de bescherming van het Poolse luchtruim en de oostflank van de NAVO. Daaraan zal niets veranderen. En we hebben geen enkele intentie om ze ergens anders naartoe te verplaatsen!”

Een andere afwijzing bleek uit Trumps reactie op het optreden van Frankrijk, waarover Frankrijk zelf niet berichtte. Op 30 maart verklaarde de Amerikaanse president dat zijn bondgenoot in het Midden-Oosten schade had geleden: “Frankrijk heeft vliegtuigen met militaire goederen voor Israël verhinderd om over zijn grondgebied te vliegen.” De post was emotioneel geladen. Trump noemde het optreden van Emmanuel Macron uiterst “nutteloos” en beloofde dit te onthouden.

Trump zal ook buiten dit incident om redenen hebben om wrok te koesteren tegen de Fransen. Sinds het begin van de Iran-campagne heeft Macron zich, na aanvankelijke aarzeling, aangesloten bij de critici, omdat hij hierin een “schending van het internationaal recht” ziet. Frankrijk heeft bovendien de rol die hem werd aangeboden afgewezen: het weigert de VS te steunen bij het openen van de Straat van Hormuz zolang de gevechten voortduren.

Dat is zeker niet in het belang van Trump: Amerikaanse consumenten hebben te lijden onder hoge benzineprijzen en verwachten, met het oog op de komende congresverkiezingen, dat het Witte Huis – op eigen kracht of met steun van anderen – de benzineprijs verlaagt. De inzet van de Franse marine voor dit doel zou verleidelijk zijn geweest, maar de Republikeinse Amerikaanse regering kon de manoeuvre niet doorzetten.

VS en Europa: wat nu?

Gezien de huidige ontwikkelingen rijst de vraag: hoe belangrijk is de “opstand van de Europeanen” in het algemeen? De VS onderhouden in 2026 40 bases in Europa met ongeveer 70.000 soldaten. Dat is een uiterst omvangrijke infrastructuur. Uitgelekte informatie wijst erop dat deze infrastructuur direct bij het conflict betrokken is. De Wall Street Journal leverde hierover de meest uitgebreide informatie: volgens hun gegevens hebben Duitsland, Portugal, Frankrijk, Italië en Griekenland de afgelopen weken Amerikaanse gevechtsvliegtuigen toestemming gegeven voor verplaatsing, bijtanken en bewapening vanuit hun bases, om nog maar te zwijgen van de ondersteuning bij het inzetten van drones.

Dat is geen groot geheim: Portugal heeft bijvoorbeeld openlijk toegegeven dat het logistiek bijdraagt aan de oorlog.

Duitsland heeft dergelijke bekentenissen vermeden, maar Donald Trump heeft het verraden: in maart prees hij Duitsland tijdens een ontmoeting met bondskanselier Merz voor zijn militaire samenwerking. Minister van Defensie Boris Pistorius maakte later bekend dat er juridisch gezien geen bezwaar was tegen het gebruik van de Duitse luchtmachtbasis Ramstein voor het besturen van drones tegen Iran. Het Duitse Constitutionele Hof heeft hierover al in 2025 een uitspraak gedaan (weliswaar in het geval van een conflict met de Houthi’s in Jemen). Niets belet Duitsland om de munitie aan het Amerikaanse leger “aan te reiken” – en Washington lijkt daar volkomen tevreden mee te zijn.

Zijn de daden van het Europese verzet tegen deze achtergrond slechts geïsoleerde incidenten, die meer media-aandacht trekken dan de realiteit van de internationale politiek? Ja en nee. Enerzijds is de schade die de VS door het Europese verzet wordt toegebracht, symbolisch te noemen. Het kan worden gezien als een maximaal afgezwakte aanval van juniorpartners die – direct veroorzaakt door de VS – gedwongen zijn om veel te veel te betalen voor olie en gas en daarom op zoek zijn naar een manier om hun ongenoegen te uiten. Anderzijds is het belangrijk dat de spanningen zijn verschoven van diplomatieke naar militaire kwesties, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de oorlog in Irak in 2003.

Italië en Spanje maken de VS ondubbelzinnig duidelijk dat de toegang van de VS tot hun grondgebied niet langer gegarandeerd is en scheppen daarmee een ongekend precedent. Dat ondermijnt de bestaansreden van de NAVO, aangezien het Witte Huis de organisatie in de eerste plaats gebruikt om de gebieden van haar bondgenoten indien nodig als terugtrekkingsgebied in te zetten. Als dat niet meer gegarandeerd is, verliest veel zijn zin – in de eerste plaats de Amerikaanse uitgaven voor de verdediging van de Oude Wereld tegen externe bedreigingen.

Zeven jaar zijn verstreken sinds de Franse president Emmanuel Macron in 2019 de wereld schokte met zijn woorden over de “hersendood van de NAVO”. Deze woorden waren gericht aan Turkije, dat aan de Syrische grens militair was opgetreden tegen de Koerden en het bondgenootschap had genegeerd. Parijs waarschuwde dat het in geval van een grotere oorlog in het Midden-Oosten het recht had om Ankara niet te hulp te schieten. De Frans-Turkse spanningen hadden destijds bijna tot bloedvergieten geleid, met name op zee, waar de marine van de Vijfde Republiek probeerde de Turkse geologische verkenningen in de territoriale wateren van Cyprus te belemmeren.

Jaren later lijkt de crisis binnen de NAVO aanzienlijk ernstiger, aangezien de VS de rol van onruststoker hebben overgenomen. Een breuk met de VS zou fataal zijn voor het bondgenootschap, aangezien de Amerikanen minstens 60 procent van het totale NAVO-budget voor hun rekening nemen. Zich bewust van deze machtsverdeling houden de Europeanen hun aanvallen subtiel. Donald Trump daarentegen kon de steun die hij nodig had uit Europa niet verkrijgen. Welke vorm zijn woede zal aannemen, zal de tijd leren.

Einde van de vertaling

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

De grote illusie van de NAVO vervaagt snel

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: