NAVO-functionaris verklaart cyberaanvallen tot oorlog – een gevaarlijk spel met artikel 5

Cyberaanvallen op overheidsinstanties en kritieke infrastructuur maken al lang deel uit van de internationale machtsstrijd en worden door alle partijen uitgevoerd. Maar in het NAVO-cybercentrum in Tallinn wordt de toon inmiddels aanzienlijk scherper: directeur Tõnis Saar verklaart openlijk dat men zich al “in oorlog” bevindt. Juist tegen de achtergrond van artikel 5 is deze woordkeuze gevaarlijk – want het verlaagt de politieke drempel tussen digitale sabotage en een openlijk militair conflict.

Maandag was NAVO-lid Noorwegen het slachtoffer. De websites van het Storting, het Noorse parlement, waren na een cyberaanval tijdelijk niet bereikbaar. Russische hackers eisten vervolgens de verantwoordelijkheid voor de aanval op. Voor Tõnis Saar, directeur van het NATO Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence in Tallinn, reikt deze ontwikkeling inmiddels veel verder dan gewone cybercriminaliteit. Tegenover de Noorse krant Aftenposten verklaarde hij: “We zijn in oorlog.” Er zou een belangrijke grens zijn overschreden, schrijft Heinz Steiner.

Cyberaanvallen kunnen ernstige schade aanrichten. Elektriciteitsnetten, ziekenhuizen, communicatiesystemen, banken of militaire installaties behoren al lang tot de mogelijke doelwitten. Staten moeten dergelijke systemen beschermen en aanvallers vervolgen. Het wordt gevaarlijk wanneer uit deze noodzakelijke verdediging een steeds verdergaande oorlogslogica ontstaat. Want zodra digitale aanvallen politiek als oorlog worden bestempeld, komt ook de vraag naar tegenaanvallen en militaire escalatie dichterbij. Saars huidige woordkeuze sluit aan bij een lijn die hij al eerder heeft verdedigd. Tijdens de NAVO-cyberoefening “Crossed Swords” in 2025 verklaarde hij dat in de cyberspace een “wartime mentality”, oftewel een oorlogsmentaliteit, moet worden aangenomen. Daar hoorden volgens zijn uiteenzetting uitdrukkelijk sterke offensieve cybercapaciteiten bij. Bij dergelijke oefeningen trainen deelnemers uit talrijke landen naast verdediging ook offensieve operaties in gesimuleerde conflictscenario’s.

Leiden cyberaanvallen tot de toepassing van artikel 5?

Saar is weliswaar geen officiële NAVO-functionaris, maar het CCDCOE in Estland is een door het trans-Atlantische militaire bondgenootschap geaccrediteerd competentiecentrum. Politiek gezien hebben zijn uitspraken niettemin gewicht, want zijn centrum houdt zich juist bezig met die grijze zone waarin sabotage, spionage en digitale aanvallen in toenemende mate met militaire termen worden beschreven. En de NAVO heeft deze grijze zone zelf uitgebreid. Sinds 2014 geldt binnen het bondgenootschap dat ook een ernstige cyberaanval in principe artikel 5 kan activeren. Inmiddels stelt de NAVO officieel vast dat significante cyberaanvallen of andere hybride aanvallen onder bepaalde omstandigheden als een gewapende aanval kunnen worden beoordeeld. Of deze drempel is bereikt, beslist het bondgenootschap per individueel geval.

Artikel 5 vormt de kern van het NAVO-Verdrag. Een gewapende aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten. Dit leidt weliswaar niet automatisch tot een militaire tegenaanval, maar militaire maatregelen behoren uitdrukkelijk tot de mogelijke reacties. Daardoor krijgt elke politieke uitbreiding van het begrip “gewapende aanval” een enorm gewicht. In de cyberspace is deze ontwikkeling bijzonder riskant. Raketten, vliegtuigen of militaire eenheden kunnen doorgaans aan een staat worden toegeschreven. Bij cyberaanvallen kunnen daarentegen servers in derde landen, gekaapte computers, botnets, particuliere hackersgroepen of opzettelijk achtergelaten valse sporen worden ingezet. Ook de NAVO heeft in het verleden toegegeven dat het moeilijk kan zijn om dergelijke aanvallen eenduidig toe te schrijven.

Het geval van Noorwegen illustreert het probleem. Een Russische hackersgroep verklaart dat zij de websites van het parlement heeft aangevallen. Dit levert nog geen hard bewijs op dat de Russische regering of het Russische leger opdracht hebben gegeven tot de aanval. Er zijn aanzienlijke verschillen tussen hackers, activisten, criminele groeperingen, inlichtingendiensten en een door de staat bevolen militaire actie. Juist daarom is de grootste terughoudendheid geboden voordat politieke leiders de term “oorlog” gebruiken. Toch schrijdt de militarisering van de cyberspace verder door. De NAVO beschouwt deze al lang als een apart operatiegebied naast land, zee, lucht en de ruimte. Nationale offensieve cybercapaciteiten kunnen worden geïntegreerd in operaties van het bondgenootschap. Tegelijkertijd blijft bewust in het midden gelaten wanneer een aanval ernstig genoeg is om de drempel van artikel 5 te overschrijden.

Waar worden de grenzen getrokken?

Deze onduidelijkheid is bedoeld om tegenstanders af te schrikken. In een situatie waarin NAVO-landen en Rusland militair al tot aan de grens van een directe confrontatie gaan, verhoogt dit echter ook het risico op verkeerde beslissingen. Europa heeft geen behoefte aan een verdere politieke verlaging van de oorlogsdrempel. Zeker niet op een gebied waar de herkomst en de opdrachtgever van een aanval vaak pas na langdurig onderzoek betrouwbaar kunnen worden vastgesteld. De zaak wordt nog problematischer door de openlijke tegenspraak met de officiële NAVO-lijn. Het bondgenootschap benadrukt al jaren dat het niet in oorlog is met Rusland. Tegelijkertijd verklaart de directeur van een door de NAVO geaccrediteerd cybercentrum nu publiekelijk: “We zijn in oorlog.” Dergelijke uitspraken veranderen het politieke taalgebruik – en dat taalgebruik is uiteindelijk ook bepalend voor beslissingen. Bovendien rijst de vraag of hiermee niet ook de drempel voor daadwerkelijke oorlogsmaatregelen wordt verlaagd.

Cyberaanvallen moeten worden afgeweerd, kritieke infrastructuren moeten worden beschermd en de daadwerkelijke daders moeten ter verantwoording worden geroepen. Daarvoor zijn goed functionerende veiligheidsdiensten, technische verdediging en solide bewijsmateriaal nodig. Niet te vergeten dat ook de VS en de NAVO op hun beurt cyberaanvallen uitvoeren in landen als Rusland, China, Iran enzovoort, omdat dit nu eenmaal ook tot de dagelijkse gang van zaken van het leger en de inlichtingendiensten behoort. Er is bovendien een duidelijk kwalitatief verschil tussen een lamgelegd overheidsportaal en een gewapende aanval. Als deze grens taalkundig steeds verder wordt vervaagd, neemt het risico toe dat op een dag iemand artikel 5 inroept op een moment dat de-escalatie nog mogelijk zou zijn geweest. Bij een directe confrontatie tussen de NAVO en Rusland zou een dergelijke fout onomkeerbaar zijn.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

NAVO’s admiraal Rob Bauer: “Cyberaanval” nu reden voor Artikel 5 Collectieve Zelfverdediging – Valse vlag in hun eigen landen, Rusland de schuld geven en dan meedoen aan de oorlog in Oekraïne tegen Rusland?

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: