De Duitse wrok over Nord Stream: het aanstaande proces zou de steun voor Oekraïne kunnen ondermijnen

De Duitsers hebben zojuist weer een vermeend lid opgepakt van de groep die in september 2022 de Nord Stream-gasleidingen heeft opgeblazen. Volodymyr Zhuravlev, een diepzeeduiker, werd vorige week aangehouden in de Kroatische kuststad Pula. In een bizarre wending zou hij naar verluidt hebben gefungeerd als adviseur op de set van de volgende film van regisseur Doug Liman, Snake Island, over het team van Oekraïense duikers dat de Nord Stream-operatie zou hebben uitgevoerd.

De bomaanslag op de Nord-Stream-pijpleidingen – die Duitsland tot dan toe van goedkoop Russisch gas hadden voorzien – legde een aspect van de militaire verdedigingsstrategie van Oekraïne bloot dat voorheen verborgen was gebleven. Het werd duidelijk dat de Oekraïners erop uit waren de Russisch-Duitse relatie te verbreken, die zij als een directe bedreiging voor hun eigen veiligheid zagen, schrijft Wolfgang Munchau.

Het eerste strafproces in de Nord-Stream-zaak begint op 26 oktober in Hamburg. Daarin zullen veel onsmakelijke details aan het licht komen. De openbare aanklagers zouden vragen kunnen stellen als: wie heeft opdracht gegeven tot de aanslagen? Wat wist president Volodymyr Zelensky? Wanneer wist hij het? De aanslag heeft Duitsland in een permanente energiecrisis gestort. En hoewel ik niet denk dat het proces op korte termijn invloed zal hebben op de Duitse steun aan Oekraïne, zou het – afhankelijk van wat er aan het licht komt – Duitsland in de toekomst terughoudender kunnen maken om het lidmaatschap van Oekraïne van de EU en de NAVO te steunen.

De pijpleidingexplosies hebben een lange voorgeschiedenis. De energiebetrekkingen tussen Duitsland en Rusland gaan terug tot de jaren zeventig. Gerhard Schröder, een voormalig Duits bondskanselier en persoonlijke vriend van Vladimir Poetin, gaf deze relatie een enorme impuls toen hij begin jaren 2000 de pijpleidingprojecten in de Oostzee voorstelde. Het project werd later bekend als Nord Stream. De eerste pijpleiding, die in 2011 in gebruik werd genomen, liep van de omgeving van Sint-Petersburg in Rusland naar Mecklenburg-Vorpommern in Oost-Duitsland. Vóór de Russische invasie van Oekraïne voorzag Nord Stream 1 Duitsland van 55% van zijn gasvoorziening. Nord Stream 2, dat pas in 2021 werd voltooid, had de capaciteit om de gasstromen aanzienlijk te vergroten.

De Duitsers beschouwden hun zakelijke betrekkingen met Rusland los van de geopolitiek. Het standaardantwoord dat je vóór de oorlog van Duitse functionarissen kreeg, was dat de beste manier om de democratie in Rusland te bevorderen, via de handel was. Ze noemden het Wandel durch Handel — verandering door handel. Als het rijmt, moet het wel waar zijn.

“Wie heeft de aanvallen bevolen? Wat wist president Zelensky? Wanneer wist hij het?”

Oost-Europese landen, met name Polen, beschouwden de Nord Stream-pijpleidingen als een veiligheidsdreiging. Als Duitsland zich voor zijn gas afhankelijk zou maken van Rusland, zou Polen opnieuw omsingeld raken door een vijandige alliantie. Later sloot Frankrijk zich aan bij de groep critici. Belangrijker nog was dat het Amerikaanse Congres, gesteund door zowel Democraten als Republikeinen, achtereenvolgende wetten aannam om sancties op te leggen aan Duitsers die bij het pijpleidingproject betrokken waren. Ze gingen niet persoonlijk achter Schröder aan. Hij was de voorzitter van de raad van toezicht van het project. Maar ze richtten zich wel op Matthias Warnig, de CEO van Nord Stream. Warnig was een voormalige Oost-Duitse Stasi-officier en eveneens een goede vriend van Poetin. De diplomatie rond de pijpleidingen liep in de twee jaar voorafgaand aan de Russische invasie in februari 2022 bijzonder hoog op. Zelf had ik kritiek op de pijpleidingen omdat ze Duitsland afhankelijk maakten van Russisch gas en de Europese solidariteit ondermijnden. In die tijd dacht vrijwel niemand in Duitsland in geopolitieke termen over energie na – maar alle anderen deden dat wel.

Enkele dagen voordat Poetin Oekraïne binnenviel, stemde de Duitse regering ermee in om de Nord Stream 2-pijpleiding op te schorten, die toen weliswaar was aangelegd maar nog niet in gebruik was genomen. Er moest nog certificering plaatsvinden. Toen Poetin binnenviel, was het project ten dode opgeschreven. Maar Nord Stream 1, de oudere pijpleiding, was nog steeds operationeel. Zelfs de Groenen, de enige grote Duitse partij die zich tegen de aanleg van Nord Stream 2 verzette, waren voorstander van de voortzetting van de exploitatie van Nord Stream 1. Op dat moment waren de Groenen verantwoordelijk voor het energiebeleid in de Duitse regering. Aangezien Duitsland kernenergie en steenkool geleidelijk aan het afbouwen was, had het land geen alternatief voor gas. Zelfs toen het grootste deel van hun energie uit duurzame bronnen kwam, hadden ze nog steeds gas nodig om periodes te overbruggen waarin er geen wind en geen zon was.

Er waren destijds wel alternatieve gasleveranciers. De VS en Qatar verkochten bijvoorbeeld gas in vloeibare vorm (LNG) — maar in die periode beschikte Duitsland niet over de infrastructuur om dit te verwerken. Het Russische gas werd ondertussen rechtstreeks in het gasnet gepompt.

Beide pijpleidingen, de oude Nord Stream 1 en de nieuwe Nord Stream 2, bestonden uit twee grote buizen. Op 26 september 2022 explodeerden drie van de vier buizen bij het Deense eiland Bornholm, waaronder de twee die samen Nord Stream 1 vormden. Aanvankelijk verdacht iedereen de Russen. Vervolgens schreef de Amerikaanse journalist Seymour Hersh een artikel waarin hij beweerde dat de explosie in opdracht van de CIA had plaatsgevonden.

De Duitse openbare aanklager stelde uiteindelijk vast dat de aanval werd uitgevoerd vanaf een in Duitsland gecharterd zeiljacht door een groep Oekraïense burgers, die banden hadden met het Oekraïense leger en de geheime dienst. Aanvankelijk probeerde de Oekraïense regering de aandacht van dit bewijs af te leiden door te beweren dat het complot werd gefinancierd door een vermogende particulier. Maar dat verhaal is inmiddels ontkracht.

De uitvoerders waren hoogopgeleide explosievenexperts en diepzeeduikers. De pijpleidingen bevonden zich 80 meter onder zeeniveau. Zo diep duiken is niet iets wat je bij je plaatselijke duikvereniging leert. De Duitse openbare aanklager stelde vast dat dit door en door een militaire operatie was. Het geschatte gewicht van de C4-explosieven die werden gebruikt om de pijpleidingen tot ontploffing te brengen, lag in de orde van grootte van 50 tot 100 kilogram. Alleen regeringen beschikken over explosieven van deze omvang.

De Duitse openbare aanklager vaardigde een Europees aanhoudingsbevel uit tegen de daders. De eerste succesvolle arrestatie vond plaats in augustus vorig jaar, toen de Italiaanse politie Serhiy Kuznetsov aanhield, de vermoedelijke leider van de operatie, die onvoorzichtig op vakantie was gegaan naar Italië. Hij werd uitgeleverd aan Duitsland en opgesloten in een zwaarbeveiligde gevangenis. Zijn proces begint dit najaar.

Wat mij verbaast, is waarom Kuznetsov dacht dat het veilig was om op vakantie te gaan in de EU. Nog verbazingwekkender is het feit dat de tweede verdachte, Volodymyr Zhuravlev, wiens uitlevering de Poolse autoriteiten eerder hadden geweigerd, het eveneens veilig vond om op vakantie naar het buitenland te gaan. Vorige week heeft de Kroatische politie hem gearresteerd. Hij wacht nu op uitlevering aan Duitsland. Dit is een aspect van het verhaal dat ik raadselachtig vind. Het gaat hier om hoogopgeleide agenten met valse paspoorten. Waarom zouden zij op vakantie gaan naar onveilige bestemmingen?

Tot nu toe is dit allemaal een spannend spionageverhaal. Maar het zou wel eens snel een politiek verhaal kunnen worden. Details zullen dan van belang zijn. De Wall Street Journal-journalist Bojan Pancevski beweert in zijn boek, The Nord Stream Conspiracy, dat de aanslag werd georkestreerd door het Oekraïense leger en inlichtingennetwerk, en dat Valerii Zaluzhnyi, destijds opperbevelhebber van de Oekraïense strijdkrachten en nu Oekraïens ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk, de hoogste officier was die hierbij betrokken was. We weten niet of Zelensky het bevel heeft gegeven of ervan op de hoogte was. Ik denk niet dat dat er echt toe doet. Als president is hij verantwoordelijk voor de daden van zijn leger en zijn inlichtingendienst. Wat telt, is dat een Oekraïense commando-eenheid de cruciale energie-infrastructuur van een bevriend land heeft gesaboteerd.

De media besteedden slechts halfslachtig aandacht aan de pijpleidingexplosies en de onmiddellijke nasleep daarvan. Ik vermoed dat redacteuren niet beschuldigd wilden worden van het verspreiden van anti-Oekraïense propaganda. De media steunden Oekraïne – en het verhaal over de pijpleidingen paste niet goed bij de heldenverering van Zelensky. Ook de Duitse regering gaf geen commentaar op het optreden van de openbare aanklager. Maar het is de moeite waard om te bedenken dat zowel Olaf Scholz als Friedrich Merz het onderzoek hadden kunnen stoppen als ze dat hadden gewild. De Polen zijn verontwaardigd dat ze dat niet hebben gedaan. Vorige week zei Donald Tusk, de Poolse premier, dat de aanleg van de pijpleidingen de grotere misdaad was, niet de vernietiging ervan. Ik herinner me een tweet van de huidige Poolse minister van Buitenlandse Zaken, Radoslaw Sikorski, die ten tijde van de explosies Europarlementariër in Brussel was. “Bedankt, VS”, schreef hij.

Was het dan echt een samenzwering? In de loop van mijn journalistieke carrière ben ik tot de conclusie gekomen dat er veel minder echte samenzweringen zijn dan de meeste mensen denken. Wat op een samenzwering lijkt, is meestal gewoon een reeks blunders. Ik denk dat dit hier ook het geval was. Een gigantische misrekening van de Oekraïners. In de zomer van 2022 hadden ze de Russen teruggedrongen. De oorlog verliep in hun voordeel. Iedereen wilde op de foto met Zelensky. De Oekraïners dachten dat ze ervoor konden zorgen dat de Duitsers niet zouden terugkeren naar hun vroegere innige band met de Russen. Maar nadat de regering-Trump de financiële en het grootste deel van de militaire steun aan Oekraïne had stopgezet, werd Duitsland de grootste bondgenoot van Oekraïne. Wat dachten de Oekraïners wel niet?

Hoe dit verhaal ook afloopt, ik verwacht niet dat Duitsland zal terugvallen op zijn oude pro-Russische reflexen. Duitsland zal zich niet opnieuw afhankelijk maken van Russisch gas. Maar ik kan niet uitsluiten dat Duitsland, nadat de oorlog is afgelopen, ten minste één van de pijpleidingen weer in gebruik zal nemen. Duitsland is afhankelijk geworden van aardgas — en Rusland zou een van zijn vele leveranciers kunnen worden. We zijn slechts één koude winter verwijderd van een energiecrisis in Duitsland. En als dat gebeurt, zullen we ons herinneren wie de pijpleidingen heeft opgeblazen. Zelfs zonder een wintercrisis vermoed ik dat de toekomstige steun van Duitsland aan Oekraïne minder enthousiast zal zijn dan anders het geval zou zijn geweest.

Het komende proces zal veel sappige informatie in het publieke domein brengen. De media zullen er uitgebreid aandacht aan besteden. Alternatief voor Duitsland, de rechtse partij, maakt nu al veel ophef over de Nord Stream-explosies. Zij vragen zich af: waarom zouden we een land steunen dat onze infrastructuur bombardeert? Dat is een moeilijke vraag om te beantwoorden. De Duitse regering heeft er in ieder geval nog geen antwoord op gegeven.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Von Der Leyen wil reparaties aan gesaboteerde Nord Stream-pijpleidingen verbieden

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: