Nu de wereld is verschoven van unipolariteit naar multipolariteit, moet ook de veiligheidsarchitectuur veranderen om vrede te waarborgen. Van Europa tot het Midden-Oosten en Oost-Azië storten de bestaande veiligheidsarchitecturen in en zijn nieuwe regelingen nodig om oorlogen tussen grootmachten te voorkomen die de mensheid zouden kunnen vernietigen. Het probleem is dat nieuwe veiligheidsarchitecturen historisch gezien pas tot stand zijn gekomen na grote oorlogen die de vorige status quo hebben verbrijzeld.
Oorlog als katalysator voor verandering
Na de Napoleontische oorlogen werd het Concert van Europa opgericht, dat van 1815 tot 1914 de onderlinge betrekkingen regelde. Na de Eerste Wereldoorlog werd met de Volkenbond een nieuwe veiligheidsarchitectuur ontwikkeld, maar deze stortte in 1939 in bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Na de Tweede Wereldoorlog werden de Verenigde Naties opgericht om de internationale betrekkingen te beheren en gemeenschappelijk internationaal recht te ontwikkelen. Gedurende de hele Koude Oorlog hadden we echter een duaal systeem, aangezien het internationale systeem onder de VN was georganiseerd, terwijl de bipolaire internationale machtsverdeling concurrerende bondgenootschappen onder de NAVO en het Warschaupact voortbracht, schrijft Prof. Glenn Diesen.
Toen de Koude Oorlog ten einde kwam, bleef het duale systeem bestaan. Het Westen ondertekende aanvankelijk overeenkomsten voor een nieuwe, inclusieve pan-Europese veiligheidsarchitectuur, gebaseerd op ondeelbare veiligheid en zonder scheidslijnen, zoals uiteengezet in het Handvest van Parijs voor een Nieuw Europa uit 1990 en de oprichting van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in 1995 – beide gebaseerd op de Akkoorden van Helsinki uit 1975. Deze overeenkomsten werden echter uitgehold door de uitbreiding van de NAVO als instrument van hegemoniale vrede, waardoor een nieuw Europa ontstond zonder Rusland, het grootste land van Europa. De hernieuwde opdeling van Europa en de ondermijning van het principe van ondeelbare veiligheid vormen al drie decennia de kern van het conflict tussen de NAVO en Rusland, en dit was de aanleiding voor de oorlog in Oekraïne.
Nieuwe veiligheidsarchitecturen ontstaan historisch gezien door oorlog, wanneer de voormalige status quo verdwijnt en het besef ontstaat dat er een systeem moet worden opgezet om oorlog te voorkomen en vrede op te bouwen. Instellingen zijn doorgaans effectief en probleemoplossend in hun beginfase, omdat hun doelstellingen duidelijk zijn. In latere stadia raken ze in verval en geïnstitutionaliseerd, worden ze opgeslokt door bureaucratie en institutioneel zelfbehoud, terwijl ze zich verzetten tegen aanpassing aan nieuwe realiteiten. De transformatie van de NAVO is een interessant voorbeeld van een poging tot institutionele aanpassing en zelfbehoud, aangezien open debatten zich richtten op het vinden van een nieuw doel voor het militaire blok dat zijn Sovjet-tegenstander had verloren – met als slogan voor het omarmen van internationalisme en expansionisme “buiten het eigen gebied opereren of ophouden te bestaan”.
Europa zoekt naar een rol in de multipolaire wereld
Alle belangrijke spelers zoeken naar nieuwe rollen in de multipolaire wereld. China en Rusland nemen het voortouw bij het opzetten van een nieuwe geo-economische architectuur en politieke instellingen zoals BRICS en de Shanghai-samenwerkingsorganisatie om opkomende machten een grotere rol te geven in de multipolaire wereld. De VS proberen hun voormalige hegemoniale positie te behouden of te herstellen, maar passen zich met tegenzin aan de nieuwe realiteit aan door hun aandacht te verleggen naar het westelijk halfrond en Oost-Azië.
De Europeanen zijn het minst bereid zich aan de nieuwe realiteit aan te passen, aangezien hun vroegere rol als belangrijkste partner van de VS in een internationaal systeem dat werd gekenmerkt door collectieve hegemonie, de eenheid en relevantie van Europa waarborgde. Er is ook een gebrek aan alternatieven voor de richting waarin Europa zich kan ontwikkelen, aangezien de VS Europa een economisch model, een veiligheidsmodel en een politiek model boden en in feite de vredestichter waren die de afgelopen decennia de eenheid op het continent waarborgde. De Europeanen kunnen zich volledig achter de VS scharen en daarmee een vazalstatus tegemoetzien, hoewel het onvermogen om hun betrekkingen te diversifiëren Europa alleen maar verder zal verzwakken, terwijl een zich terugtrekkende VS Europa als steeds minder relevant in de nieuwe wereld zullen beschouwen. Als alternatief moet Europa zich aanpassen aan een nieuwe internationale machtsverdeling en eenheid vinden via een geo-economische logica van collectieve onderhandelingsmacht en het streven naar collectieve technologische soevereiniteit. Een geo-economisch Europa moet zich echter aanpassen aan de realiteit en streven naar verbindingen met de andere machtscentra – waaronder Rusland.
Dit zal niet gebeuren. De instellingen van de voormalige status quo, zoals de NAVO, bestaan nog steeds, waardoor de hoop op een terugkeer naar de unipolaire orde levend blijft. Op 6 november 2026 verwoordde Kaja Kallas, hoofd van het buitenlands beleid van de EU, dit argument expliciet toen zij de Russische oproep tot hervorming van de Europese veiligheidsarchitectuur afwees en verklaarde: “We beschikken al over een Europese veiligheidsarchitectuur. De NAVO en de Europese Unie hebben beide hun respectieve rollen. We moeten ervoor zorgen dat Oekraïne in deze architectuur wordt geïntegreerd.” De grootschalige oorlog in Europa, die snel zou kunnen escaleren tot een kernoorlog, leek geen invloed te hebben op haar beoordeling van de stabiliteit van de voormalige status quo.
Er komt oorlog
Zoals de geschiedenis heeft aangetoond, blijven voormalige veiligheidsarchitecturen bestaan lang nadat ze hun functie hebben verloren en het verval is ingetreden. In een daad van wanhoop en zelfbedrog omarmen de Europeanen absurde verhalen dat ze worden geconfronteerd met een nieuwe Hitler, om een nieuw doel te vinden voor de verouderde en in verval geraakte veiligheidsarchitectuur die niet langer veiligheid biedt. Omdat de Europeanen niet bereid zijn de nieuwe realiteit te accepteren en een nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur te bespreken, zullen ze voor oorlog kiezen wanneer hun Oekraïense proxyleger op het slagveld instort. Elke weg naar vrede die inhoudt dat de veiligheidsbelangen van Rusland worden erkend, is afgewezen omdat dit de voormalige hegemoniale veiligheidsarchitectuur zou ondermijnen. Net als in het verleden zal er na de komende oorlog tussen Europa en Rusland een nieuwe veiligheidsarchitectuur worden opgebouwd – als we die overleven.
Onafhankelijke journalistiek is niet vanzelfsprekend. Zeker niet in een wereld waarin grote belangen steeds meer bepalen wat u wel en niet te horen krijgt. Frontnieuws weigert zich daaraan te onderwerpen. Geen adverteerders, geen sponsors, geen verborgen agenda’s. Alleen onze lezers maken het mogelijk dat wij onafhankelijk kunnen blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.
Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram
