Rechts tegen links. Daar gaan we weer. Ik hoor de messen al uit de scheden komen. Goed dan. Laten we het deze keer iets minder bloeddorstig aanpakken en eens kijken naar wat elke kant werkelijk denkt te doen, in plaats van de karikaturale beelden die we elkaar gewoonlijk voor de voeten werpen.
Als je de slogans en de woede weglaat, proberen beide kanten een gemeenschap op te bouwen. Ze willen allebei een plek die als thuis voelt, een gedeelde identiteit die mensen bij elkaar houdt in plaats van ze als granaatscherven uit elkaar te laten vliegen. Ze hebben alleen totaal verschillende ideeën over hoe je daar komt, en wat je mag behouden als je er eenmaal bent. De conservatieve, of in ieder geval de klassiek rechtsgeoriënteerde visie, gaat uit van het individu. Ieder mens staat min of meer op eigen benen om de beste versie van zichzelf te worden die hij of zij kan zijn. Een gemeenschap is niet iets dat een commissie ontwerpt en vervolgens boven je hoofd laat vallen. Het hoort vanzelf te ontstaan. Vrije mensen, die grotendeels met rust worden gelaten, hebben de neiging om gezinnen, kerken, buurten en gewoonten te vormen die sterk op elkaar lijken. Een gedeelde taal, gedeelde verhalen, een ruwe morele consistentie (de Tien Geboden werken nog steeds verrassend goed als startpakket) en een voorkeur voor de mensen die daadwerkelijk naast je wonen in plaats van een abstracte ‘mensheid’. Liefde is in de eerste plaats persoonlijk – je kinderen, je partner, je echte buurman – en geen overheidsprogramma, schrijft Todd Hayen.
Als je wilt dat dat soort samenhang langer dan één generatie standhoudt, kun je niet elke binnenkomende cultuur als even compatibel behandelen. Sommige dingen zullen het fundament uithollen. Dus geeft rechts, op zijn eerlijkere momenten, toe dat er grenzen moeten zijn. Diversiteit is prima als het iets toevoegt aan wat er al is. Het is niet langer prima wanneer het juist datgene begint op te lossen wat het dorp in de eerste plaats de moeite waard maakte om in te wonen. Dat is geen haat; het is patroonherkenning. Je kunt het uitsluiting noemen als je wilt. Zij noemen het zelfbehoud.
De progressieve, of linksgeoriënteerde visie, begint aan de andere kant. Gemeenschap is iets dat je van bovenaf, of in ieder geval vanuit het midden, opbouwt door middel van regels, instellingen en een centrale autoriteit die bepaalt hoe rechtvaardigheid eruitziet. Het grote morele project is inclusie: elke cultuur, elk geloof, elke identiteit krijgt een plek. Gelijkheid is niet alleen een doel; het is het besturingssysteem. De onderliggende aanname is dat al deze verschillende manieren van zijn in wezen verenigbaar zijn – of verenigbaar kunnen worden gemaakt als we maar genoeg onderwijs, regelgeving en goede wil inzetten. Veel succes daarmee.
Hier wordt het lastig, en hier begint de Wappie in mij te trillen.
Links hanteert ook een reeks zeer rigide, universele morele normen. Vrouwen moeten op een bepaalde manier worden behandeld. Uitingen moeten binnen bepaalde grenzen blijven. De geschiedenis moet op een bepaalde manier worden verteld. Dit zijn geen suggesties; hierover valt niet te onderhandelen. Dat is begrijpelijk – elke cultuur heeft zaken waarover niet te onderhandelen valt. Het probleem is dat links zelden opmerkt dat de cultuur waaraan het de voorkeur geeft (laten we die ‘laat-liberaal’, ‘seculier’, ‘therapeutisch’ en ‘op gelijkheid gericht’ noemen) zelf een zeer specifieke cultuur is. Het is geen neutrale container die elke andere cultuur kan herbergen zonder deze te veranderen. Ze heeft haar eigen priesters, haar eigen ketterijen, haar eigen heilige teksten. Wanneer er een werkelijk andere cultuur binnenkomt met andere opvattingen over familie, seks, autoriteit of het heilige, moet het progressieve project een keuze maken: ofwel zijn eigen normen afzwakken, ofwel de nieuwkomers gaan controleren. In de praktijk doet het beide, en doet het vervolgens alsof het nog steeds “inclusief“ is. Kijk maar eens hoe links de christelijke rechtervleugel ziet (praat vooral niet over “christelijk nationalisme“ tegen een liberaal). Dat is geen fraai gezicht. Tot zover de ‘inclusie’.
Dat is de tegenstrijdigheid die nooit helemaal wordt opgelost. Je kunt niet universele conformiteit aan een specifieke reeks progressieve normen eisen en tegelijkertijd radicaal pluralisme verheerlijken. Een van beide moet wijken. Meestal is dat het pluralisme. Het dorp dat alle mogelijke dorpsvarianten had moeten omvatten, lijkt uiteindelijk sterk op één bepaald dorp met extra vlaggen.
Ik zeg niet dat rechts dit allemaal helemaal doorheeft. Hun versie kan verstarren tot nostalgie, of erger nog, tot een soort etnische of religieuze club die buitenstaanders op zijn best als permanente gasten behandelt. En “laat individuen gewoon vrij zijn, dan ontstaat er vanzelf een gemeenschap” gaat voorbij aan de vraag hoeveel gedeelde cultuur er al moet bestaan voordat die vrijheid niet ontaardt in versnipperde eenzaamheid en winkelcentra. Die film hebben we allemaal al eens gezien.
Maar de versie van links heeft een ingebouwde onmogelijkheid. Ze wil de warmte van erbij horen zonder de grenzen die dat gevoel van erbij horen creëren. Ze wil het morele zelfvertrouwen van een geloofsbelijdenis, terwijl ze volhoudt dat geloofsbelijdenissen onderdrukkend zijn. Ze wil een sterke culturele identiteit die tegelijkertijd oneindig rekbaar is. Dat is geen politiek programma. Dat is een luchtkasteel.
Vanuit psychologisch oogpunt – dit is het deel waarover ik het niet kan laten om te vertellen – worstelen beide kanten met hetzelfde oude menselijke probleem: hoeveel verschil kan een groep opvangen voordat ze ophoudt een groep te zijn? Rechts beantwoordt dit door de cirkel te verkleinen en te hopen dat de mensen erin nog genoeg ruimte hebben om te ademen. Links reageert door de cirkel te verbreden totdat de cirkel zelf de enige overgebleven identiteit wordt, en vraagt zich vervolgens af waarom mensen zich ontworteld voelen en nieuwe stammen gaan verzinnen op basis van voornaamwoorden en grieven.
De agenda is natuurlijk dol op de strijd. Zolang we tegen elkaar schreeuwen over welk dorp het echte is, kijken we niet naar wie het land daadwerkelijk bezit, wie de bestemmingsplannen opstelt en wie profiteert van de sloop. Verdeel de kikkers, en houd de pan op het vuur. Klassiek.
Ik haat links niet. Dat heb ik al eerder gezegd, en ik meen het. Veel mensen van wie ik houd, staan aan die kant van het hek. Wat ik niet kan doen alsof, is dat hun model, zoals het momenteel wordt toegepast, de gemeenschap kan opleveren die ze zeggen te willen. Het struikelt steeds over zijn eigen idealisme. Het model van rechts is bekrompener, soms kouder en vaak hypocriet, maar het geeft tenminste toe dat een cultuur iets is met grenzen.
Dus hier staan we dan. Twee onvolledige kaarten van hetzelfde gebied. De ene begint bij de persoon en hoopt dat het dorp vanzelf verschijnt. De andere begint bij het dorp en hoopt dat de persoon er nog steeds toe doet. Geen van beide zal ons op zichzelf redden. De taak van de feitelijke waarnemer is, zoals gewoonlijk, alleen maar op te merken wanneer de keurig opgestelde kaart die ze ons voorleggen – de versie van rechts of die van links – niet overeenkomt met de werkelijke grond waarop we staan. En vervolgens de vraag te blijven stellen waar geen van beide kampen graag bij stil wil staan: wat zijn we precies bereid te delen – en wat zijn we bereid te verliezen – om een plek te hebben die nog steeds als thuis voelt?
Ik heb geen eenduidig antwoord. Ik weet alleen dat beide kanten een dorp beschrijven waarin ze nooit helemaal tegelijkertijd hebben weten te leven.
Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.
Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram
