25 jaar Poetin! Hoe een bescheiden KGB-spion de ‘supertsaar’ van Rusland en de onwankelbare leider van ’s werelds grootste kernmacht werd

De Russische president Vladimir Poetin, die sinds 2000 aan de macht is, werd op 7 oktober 73 jaar. Hij is langer aan de macht dan welke Kremlinleider dan ook sinds de Sovjetdictator Joseph Stalin (29 jaar aan de macht).

Tegen de tijd dat Poetins vijfde ambtstermijn afloopt (2030), zal hij ook Stalin verslaan. En als hij aan de macht blijft tot 2036, wat de nieuwe, op maat gemaakte grondwet van Rusland hem toestaat, zal hij ook Catharina de Grote (34 jaar) achter zich laten, schrijft Sumit Ahlawat.

In de populaire cultuur wordt hij al de tsaar genoemd!

Er is een interessante anekdote die beschrijft hoe Poetin zijn nalatenschap al meetelt onder de meest geliefde en gehate tsaren van Rusland.

Op 24 februari 2022, de dag waarop Poetin zijn meest gewaagde en ingrijpende project tot nu toe lanceerde – de invasie van Oekraïne – hoorden de meeste Russische oligarchen van de invasie via Poetins openbare aankondiging op tv eerder die ochtend.

Geschokt vroegen ze Sergej Lavrov, de langstzittende minister van Buitenlandse Zaken van Rusland, die Poetin adviseert.

Lavrov antwoordde: “Hij (Poetin) heeft drie adviseurs: Ivan de Verschrikkelijke, Peter de Grote en Catharina de Grote.”

Deze wrange, spontane opmerking bracht twee dingen aan het licht: ten eerste dat Poetin niemand in het Kremlin raadpleegt voordat hij belangrijke beslissingen neemt, zoals de beslissing om een voormalig Sovjetland binnen te vallen, dat openlijk wordt gesteund door het Westen, en ten tweede dat Poetin al tot de rang van de meest invloedrijke tsaren van Rusland behoort.

Hoe een arme jongen die opgroeide in het naoorlogse Leningrad, die gemiddeld presteerde op school en een middelmatige KGB-agent was, in het donkere decennium van de jaren negentig opklom van de lokale politiek in Sint-Petersburg tot de machtigste persoon van Rusland gedurende meer dan tweeënhalf decennium, is het ultieme verhaal van lompen tot rijkdom.

Poetins nalatenschap en stempel op de geschiedenis reiken echter verder dan Rusland. Sinds hij de invasie van Oekraïne lanceerde, de grootste oorlog in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog, is Poetin het middelpunt van de mondiale geopolitiek geworden, waar alle mondiale krachten zich omheen scharen.

Tijdens deze lange reis zijn sommige ervaringen/trauma’s uit Poetins jeugd hem echter bijgebleven en beïnvloeden ze nog steeds zijn besluitvorming in de hoogste machtskringen.

Poetins ervaringen/trauma’s uit zijn kindertijd

Poetin werd slechts zeven jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog geboren. Zijn vader diende in de Sovjetmarine en vocht in de Tweede Wereldoorlog.

Poetins oudere broer, Viktor, stierf aan difterie en honger tijdens het beleg van Leningrad in de Tweede Wereldoorlog.

Hoewel hij na het einde van de oorlog werd geboren, domineert de Tweede Wereldoorlog, die in Rusland bekendstaat als de Grote Patriottische Oorlog, nog steeds Poetins wereldbeeld.

In 2020 schreef Poetin in het Amerikaanse tijdschrift National Interest over zijn herinneringen aan de oorlog: “Voor mijn ouders betekende de oorlog de verschrikkelijke beproevingen van het beleg van Leningrad, waar mijn tweejarige broertje Vitya stierf. Het was de plek waar mijn moeder op miraculeuze wijze wist te overleven. Mijn vader was vrijgesteld van actieve dienst, maar meldde zich vrijwillig aan om zijn geboortestad te verdedigen. Hij nam dezelfde beslissing als miljoenen andere Sovjetburgers. Hij vocht bij het bruggenhoofd Nevsky Pyatachok en raakte ernstig gewond.”

“Bijna 27 miljoen Sovjetburgers verloren het leven aan het front, in Duitse gevangenissen, door uithongering, door bombardementen, in getto’s en in de ovens van de nazi-vernietigingskampen. De USSR verloor een op de zeven burgers, het Verenigd Koninkrijk een op de 127 en de VS een op de 320. Helaas is dit cijfer van de zwaarste en meest pijnlijke verliezen van de Sovjet-Unie niet volledig”, schreef hij.

Poetin groeide op in een arme wijk in Leningrad, waar hij in een gemeenschappelijke woongemeenschap woonde.

Hij had een moeilijke jeugd die de rest van zijn leven zou beïnvloeden.

Volgens Poetins eigen woorden hebben twee incidenten uit zijn jeugd in Leningrad, die een sterke indruk op hem maakten, een blijvende indruk op hem achtergelaten.

Het eerste incident vond plaats toen Poetin op de overloop van zijn kommunalka (gemeenschappelijk appartement) in Leningrad stond en een rat probeerde te vangen, die zich natuurlijk op hem stortte: “Daar, op de overloop, kreeg ik een snelle en blijvende les in de betekenis van het woord ‘in het nauw gedreven’.”

In zijn latere leven heeft Poetin deze beeldspraak vaak gebruikt om te beschrijven hoe het Westen (lees: de NAVO) heeft geprobeerd Rusland in een hoek te drijven, waardoor Moskou geen andere keuze had dan terug te slaan.

In het tweede incident beschreef Poetin hoe hij op straat in Leningrad werd gepest, wat hem de meest waardevolle levensles leerde.

In 2015 blikte hij terug op zijn vroege ervaringen op straat in wat nu Sint-Petersburg is: “Vijftig jaar geleden leerde de straat van Leningrad me een regel: als een gevecht onvermijdelijk is, moet je de eerste klap uitdelen.”

In Poetins wereldbeeld is een gevecht met de NAVO onvermijdelijk, en daarom sloeg hij als eerste toe in het door de NAVO gesteunde Oekraïne. En als het moment daar is, moet het Westen niet verbaasd zijn als hij opnieuw als eerste toeslaat tegen de NAVO.

Poetin wilde altijd al bij de KGB werken, omdat hij was opgegroeid met Sovjet-tv-programma’s als ‘The Sword and the Shield’, waarin de heldendaden van een undercover Russische spion in nazi-Duitsland werden verteld.

“Ik was een puur en uiterst succesvol product van de patriottische opvoeding in de Sovjet-Unie”, blikte hij terug.

Een ander incident uit zijn KGB-tijd heeft een blijvende indruk op de jonge Poetin gemaakt.

Op 5 december 1989 bestormde een menigte het KGB-kantoor in Dresden, Oost-Duitsland, waar Poetin gestationeerd was.

Onbewapend en in de minderheid waarschuwde Poetin de menigte dat ze binnen allemaal gewapend waren en niet zouden aarzelen om te schieten. Uiteindelijk konden Poetin en zijn collega’s het gebouw ongedeerd verlaten.

Hier leerde Poetin de kunst van het bluffen en dat men in een conflictsituatie nooit zwakte mag tonen.

Voordat Poetin echter blufte, riep hij de hulp in van de tankdivisie van het Rode Leger.

Poetin kreeg te horen: “We kunnen niets doen zonder orders uit Moskou. En Moskou zwijgt.”

Sinds hij aan de macht kwam in het Kremlin, heeft Poetin één ding zeker gesteld: Moskou zou niet zwijgen.

In 1999 kon de NAVO wegkomen met het bombarderen van Servië, vlak achter de achtertuin van Rusland.

Tegenwoordig neemt Moskou echter een standpunt in over elke kwestie, of het nu gaat om de oorlog in Iran, Noord-Korea of Venezuela, en wordt het Westen gedwongen zijn strategie aan te passen op basis van het standpunt van Rusland.

Masha Gessen beschrijft in haar boek ‘The Man Without a Face: The Unlikely Rise of Vladimir Putin’ uit 2012 de invloed van de KGB-tijd op Poetin: Poetin “hield van de Sovjet-Unie en hij hield van de KGB, en toen hij zelf aan de macht kwam en [Sint-Petersburg] feitelijk bestuurde, wilde hij een systeem opzetten dat precies zo was als dat van hen. Het zou een gesloten systeem zijn, een systeem gebaseerd op totale controle, met name controle over de informatiestroom en de geldstroom.”

Poetins oorlogen

Gedurende zijn 25 jaar aan de macht is geweld een kenmerk van Poetins bewind geweest. Of het nu gaat om de jarenlange oorlog in Tsjetsjenië, de invasie van Georgië in 2008, de bezetting van de Krim (2014), het sturen van Russische troepen naar Syrië om het regime van Bashar al-Assad te versterken (2015), de vele oorlogen van Moskou in Afrika, waaronder in Libië, en ten slotte de invasie van Oekraïne in 2022, Rusland is voortdurend in oorlog geweest met Poetin aan het roer.

Poetin heeft ook geweld gebruikt om critici, de media en de oppositie in eigen land het zwijgen op te leggen.

Aleksei Navalny, de oppositiepoliticus die een kruistocht voerde tegen corruptie bij de overheid, Yevgeny Prigozhin, de oprichter van de huurlingengroep Wagner, Sergei Yushenkov, de leider van de anti-Kremlinpartij Liberaal Rusland, en Anna Politkovskaya, een prominente criticus van het Kremlin, zijn slechts enkele van de mensen die het leven lieten nadat ze zich tegen Poetin hadden gekeerd.

Hij heeft ook geweld of de dreiging van geweld gebruikt om de Russische oligarchen in het gareel te houden, met Michail Chodorkovski, die nu in ballingschap leeft, als een typisch voorbeeld.

Poetin als hoofd van een maffia-staat

Veel westerse analisten hebben het Rusland onder Poetin omschreven als een “maffia-staat”, met Poetin zelf in de rol van ‘godfather’ van zijn maffiaclan.

Masha Gessen beschrijft in haar biografische boek over Poetin uit 2012 de aard en macht van

Poetins verbazingwekkende corruptie en concludeert dat hij “zijn plaats heeft opgeëist als de peetvader van een maffiaclan die het land regeert. Net als alle maffiabazen maakte Poetin nauwelijks onderscheid tussen zijn persoonlijke bezittingen, de bezittingen van zijn clan en de bezittingen van degenen die aan zijn clan verplicht waren… hij vergaarde rijkdom… door zijn trawanten te plaatsen waar er geld of activa te verduisteren waren.“

John Ehrman, een voormalig CIA-analist, zegt: ”Poetin heeft zich gevestigd als de leider van wat letterlijk een gangsterstaat is. In dit systeem worden onafhankelijke actoren die weigeren zich te onderwerpen het doelwit en inderdaad zijn veel tegenstanders van Poetin hun carrière verwoest, hun bezittingen in beslag genomen of gedwongen in ballingschap gegaan.”

Daarentegen leggen Fiona Hill en Clifford Gaddy van de Brookings Institution in hun boek ‘Mr. Putin: Operative in the Kremlin’ Poetin uit door hem te bekijken vanuit drie verschillende identiteiten.

Deze zijn: “etatist, geschiedenismens en overlever”.

Als “etatist” doet Poetin een beroep op de Russische politieke traditie van een sterke staat, geleid door een sterke leider. Rusland onder Poetin heeft zich inderdaad gepositioneerd als een bolwerk tegen de zogenaamde kleurenrevoluties.

Als ‘geschiedenismens’ put Poetin vaak uit zijn kennis van de geschiedenis en de positie van Rusland daarin als ‘grootmacht’ om zijn huidige handelingen te rechtvaardigen. Poetin heeft de geschiedenis inderdaad vaak gebruikt om zijn invasie van Oekraïne te rechtvaardigen, dat in zijn ogen geen legitieme staat is.

Zijn identiteit als ‘overlever’ werd gevormd tijdens zijn vroege jaren in Leningrad, waar hij een moeilijke en uitdagende jeugd vol strijd had. Het is inderdaad zijn survivalistische identiteit die zijn acties in het Kremlin heeft bepaald, waar hij elke oppositiefiguur heeft behandeld als een uitdaging, niet alleen voor zijn autoriteit, maar ook voor zijn voortbestaan.

Bovendien herinnert hij het land in zijn ‘survivalistische’ modus eraan dat “Rusland voortdurend vecht om te overleven tegen een vijandige buitenwereld… Rusland wordt altijd op de proef gesteld door God, het lot of de geschiedenis” en dus altijd voorbereid moet zijn op het ergste.

In zijn boek getiteld Mafia State stelt journalist en auteur Luke Harding dat Poetin “een staat heeft gecreëerd die bevolkt wordt door ex-KGB- en FSB-agenten, net als hijzelf, (die) bovenal uit zijn op geld verdienen.”

De term ‘maffia-staat’ verwijst naar de diepe banden tussen de Russische staatsbureaucratie en georganiseerde misdaadnetwerken, waarbij de staat zelf criminele bendes beschermt en deze vaak gebruikt om zijn doelstellingen op het gebied van buitenlands beleid te bereiken, zoals het omzeilen van sancties, het monddood maken van critici, cyberaanvallen, desinformatiecampagnes en de handel in wapens en illegale goederen.

Ondanks deze beschrijvingen kan niemand ontkennen dat Rusland vandaag de dag centraal staat in de mondiale geopolitiek.

Of het nu gaat om het project “Herbewapening van Europa”, het besluit van Finland en Zweden om toe te treden tot de NAVO, of het besluit van de NAVO-lidstaten om hun defensie-uitgaven te verhogen tot 5% van hun bbp, Rusland staat centraal in al deze beslissingen.

In feite reageren alle Europese landen op Rusland. Moskou is een belangrijk onderwerp in de verkiezingen van alle Europese landen, met name in Oost-Europese landen.

Tegelijkertijd zijn het Westen en de VS er niet in geslaagd Rusland te isoleren.

Een herrijzend Rusland, in het middelpunt van de mondiale geopolitiek, was tien jaar geleden nog ondenkbaar. De voormalige Amerikaanse president Barack Obama heeft Rusland ooit omschreven als een “regionale supermacht”.

Ondanks de economische omvang van het land is Poetin erin geslaagd Moskou in het middelpunt van de wereldpolitiek te plaatsen. En dat is misschien wel zijn belangrijkste nalatenschap.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Poetin: Lessen uit de kindertijd

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: