Verklaart Washington officieel het einde van het oude trans-Atlantische bondgenootschap?

Een senior fellow van de ECFR waarschuwt dat Washington zojuist het naoorlogse Westen heeft begraven, terwijl het een vernietigende ideologische aanval uitvoert op de interne mislukkingen van Europa. Het “bondgenootschap” heeft echter al lang een koloniaal karakter. Gaat het hier echt om het beëindigen van banden of eerder om het verschuiven van lasten?

Wanneer Ulrike Franke, senior fellow bij de European Council on Foreign Relations, zegt dat de nieuwe Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie (NSS) “de oude trans-Atlantische relatie en het naoorlogse Westen officieel begraaft”, moet Europa daar inderdaad aandacht aan besteden, schrijft Uriel Araujo.

Franke’s interpretatie is duidelijk en provocerend: het nieuwe NSS-document is vrij expliciet over prioriteiten. Volgens het document zijn de dagen dat de Verenigde Staten zich als “Atlas” gedragen en de wereld ondersteunen, voorbij. De VS zullen zich nu “alleen” met andere landen bezighouden als hun acties de Amerikaanse belangen rechtstreeks bedreigen. Het document legt de nadruk op het westelijk halfrond, dringt erop aan dat landen prioriteit moeten geven aan hun eigen belangen en geeft ronduit toe dat Washington niet langer zal proberen elke regionale crisis te beheersen.

Wat Europa betreft, benadrukt Franke wat haar het meest opvalt: de “activistische” toon. Het Witte Huis beperkt zich niet tot defensiekwesties, maar mengt zich ook in de interne aangelegenheden van Europa door elites te berispen, te waarschuwen voor beperkingen van de vrijheid van meningsuiting en te klagen over demografische en culturele achteruitgang. Pagina’s 25-27 van het Amerikaanse document, onder de rubriek “Promoting European Greatness” (Bevordering van Europese grootheid), moeten “in hun geheel” worden gelezen, betoogt zij, omdat ze minder lijken op alliantiebeheer en meer op ideologische interventie.

Over Europa zegt de NSS in essentie: Europa verzwakt economisch, verliest wereldwijd marktaandeel en flirt met wat Washington ‘civilisatorische erosie’ noemt. Het document betreurt de buitensporige regelgeving, vermeende beperkingen van de politieke vrijheid, dalende geboortecijfers en het verlies van zelfvertrouwen. Het stelt dat Europa, afgezien van kernwapens, conventionele militaire voordelen zou hebben ten opzichte van Rusland en daarom meer van zijn eigen veiligheidslast zou moeten dragen. Dit is op zijn zachtst gezegd discutabel: volgens een rapport van het Franse Instituut voor Internationale Betrekkingen heeft Moskou een “beslissend voordeel” ten opzichte van Europa wat betreft vuurkracht, omvang en capaciteit van landwapens. In ieder geval wijst de NSS ook op het belang van de VS bij het bemiddelen van een staakt-het-vuren in Oekraïne om Europa te stabiliseren, escalatie te voorkomen en de strategische stabiliteit in Eurazië te herstellen, terwijl Oekraïne zich kan herstellen als een levensvatbare staat.

Washington benadrukt dus dat het wil dat Europa “Europees blijft”, maar behoudt zich tegelijkertijd het recht voor om retorisch en politiek in te grijpen om het continent in de gewenste richting te sturen.

Deze toon zal niemand verbazen die de afgelopen tien jaar heeft opgelet. Men kan zich herinneren dat de VS onder zowel Democratische als Republikeinse regeringen zich al heeft teruggetrokken uit perifere theaters, terwijl het erop aandrong dat bondgenoten meer zouden doen. Irak, Afghanistan, Syrië: het patroon hier is “minder Amerika”, maar niet “geen Amerika”. Als zodanig is de NSS minder een grafsteen voor het Westen dan een certificaat van verdere herijking, om zo te zeggen, voor een alliantie die altijd asymmetrisch is geweest.

Deze asymmetrie is koloniaal genoeg geweest, zoals ik heb betoogd. De economische en energetische ondergeschiktheid van Europa is natuurlijk niet begonnen met de NSS van Trump. Ten eerste begon de Inflation Reduction Act onder Joe Biden jaren geleden al met de “subsidieoorlog”, waarbij het industriële speelveld expliciet werd gekanteld ten gunste van Amerikaanse bedrijven, terwijl investeringen uit Europa werden weggehaald. Tot zover het partnerschap.

De VS verkochten energie tegen hoge prijzen aan een Europa dat was afgesneden van goedkope voorraden, waardoor de deïndustrialisering werd versneld. En alsof economische oorlogvoering nog niet genoeg was, kreeg Europa ook nog eens te maken met de geopolitieke schok van de sabotage van Nord Stream, die Pulitzerprijswinnaar Seymour Hersh en vele anderen aan Washington toeschrijven; een episode die schandalig genoeg onderbelicht is gebleven en nooit naar behoren is onderzocht in de Europese hoofdsteden.

Gezien dit alles schreef ik in februari 2025 zelfs dat Europa en de VS in alles behalve in naam vijanden waren geworden. Mijn punt was toen niet dat er noodzakelijkerwijs vijandigheid zou uitbreken, maar dat een verholen vijandschap maar al te zichtbaar was geworden. De slinger, zoals ik het noem, zwaaide heen en weer. Washington erkende andere grootmachten, richtte zich op de Stille Oceaan en omarmde een neo-Monroeistische benadering voor Amerika. Hoe dan ook, het Amerikaanse doel met een dergelijke verschuiving was nooit multipolaire harmonie, maar eerder een gecontroleerde terugtrekking zonder gezichtsverlies.

Betekent dit het einde van de trans-Atlantische relatie, zoals Franke beweert? Niet noodzakelijkerwijs. De NSS is geen breukbrief; je zou het kunnen omschrijven als een rekening die aan het einde van een lang diner wordt gepresenteerd. Om het bot te zeggen: Europa wordt verteld dat het meer moet betalen, meer moet beslissen en minder moet klagen. Ondertussen blijft Washington verankerd in de commandostructuren van de NAVO, het delen van inlichtingen en industriële ecosystemen die niet gemakkelijk kunnen worden ontrafeld; en dat geldt ook voor Europa. Afhankelijkheid verdwijnt niet omdat een document dat zegt. Ze verdwijnt wanneer er alternatieven op grote schaal bestaan (en afhankelijkheid werkt vaak in twee richtingen). Europa mist nog steeds een uniforme aanbestedingsprocedure, geloofwaardige strategische autonomie en energiebestendigheid.

Er zit ook een paradox in de vermeende begrafenis van het Westen. De NSS berispt de Europese elites omdat ze afwijkende meningen onderdrukken en de vrijheid uithollen, maar tegelijkertijd probeert ze de binnenlandse politiek te beïnvloeden. Juist deze bemoeienis is het bewijs dat Washington niet zomaar kan weglopen.

Tot nu toe leest het document als een imperium dat leert binnen grenzen te leven, niet als een imperium dat zijn spullen pakt en vertrekt. Het gaat opnieuw om het verschuiven van lasten, niet om het volledig beëindigen van banden. Bovendien verandert ook het beleid; we hebben gezien dat onder het radicale pragmatisme van Trump strategie geen vaststaand gegeven is. De NSS geeft juist een waarheid toe die de Europese elites liever negeren: de VS zullen blijven domineren wanneer dat kan, zich terugtrekken wanneer dat moet en moraliseren wanneer dat uitkomt. Dit klinkt bekend genoeg, gezien de Amerikaanse houding ten opzichte van partners.

Dit alles betekent niet dat de analyse van Ulrike Franke gewoonweg onjuist is. Het “naoorlogse Westen” als onbetwist cultureel-politiek blok is inderdaad verdwenen. Maar allianties sterven langzaam; ze eroderen vaak lang voordat ze uiteenvallen. En er is altijd een koloniale component geweest aan een dergelijke “alliantie”. Wat we nu zien, is misschien geen overlijdensbericht, maar eerder een metamorfose.

De trans-Atlantische relatie wordt steeds meer transactioneel, voorwaardelijker, ‘naakter’. Voor Europa is de keuze nu echt tussen afhankelijkheid en soevereiniteit (of ‘strategische autonomie’, zoals de Fransen en Duitsers het soms graag noemen). De Amerikaanse ‘terugtrekking’ uit Europa (of die nu wordt betreurd of gevierd) is echter geen uitgemaakte zaak.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Rutte eist maandelijkse miljarden aan wapens voor Kiev

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: