Hoe de volgende crisis in de eurozone ontstaat: de ineenstorting van Frankrijk is besmettelijk

“De Ieren zeggen dat ze Griekenland niet zijn. De Portugezen zeggen dat ze de Ieren niet zijn. De Spaanse minister van Financiën zei vorige week dat Spanje Portugal niet is.” Ik schreef deze woorden meer dan 15 jaar geleden in de Financial Times, toen de staatsschuldencrisis in de eurozone in alle hevigheid woedde. Spoelen we door naar vandaag, dan is het grote nieuws dat de Belgen geen Fransen zijn. Verwacht binnenkort te horen dat de Italianen geen Belgen zijn. Nu alle ogen op Frankrijk gericht zijn, op het geweld, de protesten en de toenemende kans op een echte financiële crisis, is de belangrijkste vraag hoe een dergelijke crisis zich zou kunnen verspreiden.

Het eerste land van de eurozone dat vandaag in de vuurlinie ligt, is België. Net als de Fransen lieten de Belgen hun begrotingstekort oplopen en hun staatsschuld explosief stijgen. Eerlijkheidshalve moet worden gezegd dat de leiders van het land zich bewust zijn van de risico’s. Om Bart De Wever, de Belgische premier en een van de intelligentere leiders van Europa, te citeren: “We moeten absoluut afstand nemen van de Franse situatie om te voorkomen dat die zich naar ons verspreidt.” Hij had net zo goed kunnen zeggen dat “Belgen geen Fransen zijn”, schrijft Wolfgang Munchau.

Toch vrees ik dat De Wever minder controle over de situatie zal hebben dan hij denkt. Dat komt deels doordat de Belgische staatsschuld, met 108% van het bbp, zo hoog is. Maar ook doordat de twee andere landen in de gevarenzone Frankrijk en Italië zijn: respectievelijk de tweede en derde economie van de EU, en twee van de landen met de hoogste schulden binnen het blok.

Momenteel ligt de rente op Franse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar boven de 5%, terwijl de Italiaanse rente iets lager ligt. Voor alle duidelijkheid: geen van beide rentetarieven bevindt zich al in de gevarenzone van een crisis, maar ze komen er wel steeds dichterbij. Zodra de rente een bepaalde drempel overschrijdt, ontstaat er een neerwaartse spiraal. Hogere rentetarieven verhogen de kosten van de schuldendienst, waardoor het begrotingstekort toeneemt, wat leidt tot meer leningen en daardoor opnieuw tot hogere rentetarieven.

Niemand kan precies zeggen wanneer een crisis zal uitbreken: dat hangt af van het land en zijn politieke situatie. Maar zodra beleggers concluderen dat een land onmogelijk in staat kan zijn zijn schulden af te betalen, zal de rente ongetwijfeld beginnen te stijgen. Dat is het mechanisme waardoor vrijwel iedere financiële crisis zich voltrekt. We bevinden ons in de fase waarin iedereen nog doet alsof de situatie onder controle is en alsof regeringen alleen hier en daar wat geld hoeven te besparen. In de praktijk blijkt dit echter moeilijk voor ministers van alle politieke richtingen.

Bedenk maar dat Frankrijk zich momenteel in deze puinhoop bevindt vanwege Emmanuel Macron. Wie had kunnen voorspellen dat zijn tienjarige presidentschap zou eindigen met zijn land in vlammen en een dreigende financiële crisis? Toch heeft het beleid dat Macron eerder tijdens zijn ambtsperiode voerde hem uiteindelijk in deze situatie gebracht. De bezuinigingen die zijn regering oplegde, veroorzaakten meer geweld, terwijl verminderingen van de overheidsinvesteringen particuliere investeerders afschrikten.

Als ik kijk naar de presidentskandidaten in Frankrijk in de aanloop naar de verkiezingen van april volgend jaar, kan ik me moeilijk voorstellen hoe het land een regering zal krijgen die erin slaagt al het volgende te bereiken: het begrotingstekort onder controle krijgen, sociale onrust voorkomen, voldoen aan de Europese regels en in de eurozone blijven. Er zal ergens iets moeten wijken.

Niemand, zelfs de voornaamste Franse presidentskandidaat Marine Le Pen niet, wil de eurozone verlaten. Dat geldt overigens ook voor Jean-Luc Mélenchon. Als je dacht dat de Brexit ontwrichtend was, dan zou een vertrek uit de euro van een geheel andere orde van grootte zijn. Toch begrijpen veel Europeanen, onder wie politici, het verband tussen schulden en het lidmaatschap van de eurozone niet. Eenvoudig gezegd: je kunt niet in gebreke blijven bij de afbetaling van je schulden en verwachten dat je de euro kunt behouden. Staatsschuld dient als onderpand voor het geld dat het bankwezen van de ECB ontvangt. Als een land zijn schulden niet meer afbetaalt, komt het bankwezen onvermijdelijk tot stilstand.

Hoe zou een crisis in de eurozone zich, gezien deze fundamentele omstandigheden, daadwerkelijk kunnen ontwikkelen? Le Pen, die nu Parijs in brand staat nog meer kans maakt om het presidentschap te winnen, speelt hierin waarschijnlijk een cruciale rol. Een mogelijkheid is dat zij, ondanks haar grootse retoriek tijdens de verkiezingscampagne, besluit bezuinigingen door te voeren zodra zij in het Élysée zit. Haar populariteitscijfers zouden snel kelderen en zich waarschijnlijk niet meer herstellen. Je zou kunnen denken dat dit volkomen irrationeel is, maar tijdens de eurocrisis zagen we dit patroon zich keer op keer herhalen.

Een andere mogelijkheid is dat Le Pen concludeert dat Frankrijk zijn schulden niet kan aflossen als de rente hoog blijft. Zij zou daarom de Europese Centrale Bank om financiële noodsteun kunnen vragen. Als de ECB zou weigeren — omdat hulp aan Frankrijk de inflatie voor iedereen zou opdrijven — zou president Le Pen haar minister van Financiën kunnen opdragen een betaling aan obligatiehouders niet na te komen.

Op korte termijn heeft een dergelijke aanpak in ieder geval voordelen. Ten eerste zou dit Le Pen de mogelijkheid geven om ook betalingen aan meer buitenlandse schuldeisers stop te zetten. Daardoor zou zij minder zware bezuinigingen hoeven door te voeren dan anders noodzakelijk zou zijn geweest. Frankrijk zou ook profiteren van lagere kosten voor de schuldendienst en een concurrerender wisselkoers, waardoor Franse bedrijven beter zouden kunnen concurreren met de rest van de wereld. En misschien wel het belangrijkste: Frankrijk zou weer een eigen centrale bank hebben, die rentetarieven kan vaststellen die aansluiten bij de economie van het land en waarop in tijden van crisis kan worden vertrouwd als financieel vangnet.

Desondanks zou het niet nakomen van de Franse schuldverplichtingen waarschijnlijk leiden tot een Frans vertrek uit de euro. Mochten we ooit op dat punt belanden, dan zou de daaropvolgende financiële crisis alles wat we ooit hebben meegemaakt in de schaduw stellen. Financiële instellingen over de hele wereld zouden omvallen. De eurozone zelf zou mogelijk niet overleven, doordat andere landen op hun beurt hun schulden niet meer afbetalen en uit de eurozone vallen. Ironisch genoeg zou het Verenigd Koninkrijk een van de Europese landen zijn die in dit scenario het zwaarst worden getroffen. Hoewel Groot-Brittannië geen lid is van de EU, laat staan van de eurozone, zou zijn kapitaalmarkt bijzonder kwetsbaar zijn voor de chaos aan de overkant van het Kanaal.

Je vraagt je misschien af waarom iemand bij zijn volle verstand voor dit scenario zou kiezen. Het probleem is dat we pas bij de ineenstorting van het Europese financiële systeem zouden uitkomen nadat eerst verschillende andere gebeurtenissen hadden plaatsgevonden. Niemand zou dit scenario bewust uit een keuzemenu selecteren.

Ik zeg niet dat er geen uitweg is. Maar geen van de alternatieven is vanzelfsprekend of gemakkelijk. Het verlaten van de eurozone zou uiteindelijk wel eens de gemakkelijkste optie kunnen blijken, vooral als je je niet bekommert om de gevolgen voor de rest van de wereld.

Omdat ik een groot deel van mijn carrière heb besteed aan het schrijven over de financiële crisis in de eurozone en haar voortdurende economische achteruitgang, ben ik tot de conclusie gekomen dat de EU één grote fout heeft gemaakt: zij koos voor een monetaire unie zonder eerst de noodzakelijke politieke infrastructuur tot stand te brengen: een begrotingsunie, één gemeenschappelijke kapitaalmarkt en één gemeenschappelijk staatschuldinstrument. De invoering van de euro was de bekroning van de Europese politieke integratie in de jaren tachtig en negentig. Daarna kwam die tot stilstand.

Dit is geen discussie over de voor- en nadelen van Europese integratie als zodanig. Als je tegen politieke integratie bent, moet je niet toetreden tot de euro. Het Britse verzet tegen de euro was intern consistent. Polen is een voorbeeld van een land dat er niet over zou peinzen de EU te verlaten, maar er eveneens voor koos niet tot de euro toe te treden. Wat we de afgelopen 15 jaar echter hebben geleerd, is dat je, als je eenmaal toetreedt tot een gemeenschappelijke munt, daar niet moet stoppen; je moet het hele traject afleggen. Hier ging het mis voor het blok. Een halfslachtige constructie van een onvoltooide monetaire unie is onhoudbaar. Met onhoudbaar bedoel ik niet slecht. Ik bedoel alleen dat de unie óf houdbaar wordt gemaakt, óf zal ophouden te bestaan.

Sommige mensen beweren dat politieke integratie alsnog zou kunnen plaatsvinden. Ik vrees dat dit wensdenken is. De politiek binnen de EU beweegt zich al geruime tijd weg van politieke integratie; de eurocrisis was waarschijnlijk het laatste moment waarop realistisch gezien overeenstemming over een begrotingsunie had kunnen worden bereikt. Destijds was uiterst rechts in de meeste landen nog geen politieke machtsfactor, terwijl de Duitse economie sterk genoeg was om theoretisch een nauwere unie te kunnen accepteren. Het feit dat Angela Merkel zelfs toen “nein” zei, is veelzeggend — en zeker nu Duitsland zich in een verzwakte positie bevindt, spreekt geen van de onderling ruziënde Duitse politieke partijen tegenwoordig zelfs nog over EU-integratie.

Oppervlakkig gezien eindigde de eurocrisis toen de ECB de nationale obligatiemarkten ondersteunde door middel van kwantitatieve verruiming. Maar het onderliggende probleem van de economische verschillen tussen de lidstaten werd nooit werkelijk opgelost, terwijl de oplossingen bovendien uitsluitend voor kleine economieën waren ontworpen. Dus als je mij vertelt dat Frankrijk Griekenland niet is, zou ik daar graag mee instemmen — met slechts één toevoeging: het is erger.

Onafhankelijke journalistiek is niet vanzelfsprekend. Zeker niet in een wereld waarin grote belangen steeds meer bepalen wat u wel en niet te horen krijgt. Frontnieuws weigert zich daaraan te onderwerpen. Geen adverteerders, geen sponsors, geen verborgen agenda’s. Alleen onze lezers maken het mogelijk dat wij onafhankelijk kunnen blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Laatste kans voor remigratie: Frankrijk is een waarschuwing voor de rest van Europa

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: