Het Europese establishment omarmt oorlog — en verliest kiezers

De Britse Labour Party wordt traditioneel niet beschouwd als een bolwerk van militarisme of autoritarisme. Toch zou je, wanneer je luistert naar sommige uitspraken die haar kopstukken onlangs hebben gedaan, kunnen gaan twijfelen aan die gangbare opvatting.

Neem bijvoorbeeld wat Labour-strateeg Paul Richards eerder deze maand zei in een interview met GB News. Toen hem werd gevraagd hoe het Verenigd Koninkrijk zou kunnen reageren op een toegenomen Russische dreiging, gaf Richards — die voor twee Labour-regeringen heeft gewerkt — een verontrustend antwoord. “We zouden sommige mensen moeten opsluiten”, zei hij, “sommige pro-Russische stemmen, mensen die zeggen dat er geen dreiging is, [en zeggen]: ‘Vecht niet voor je land, trek niet ten oorlog voor Burnham,’” schrijft Leonid Ragozin.

Zijn opmerkingen staan niet op zichzelf. Ze weerspiegelen een zorgwekkende trend binnen de Britse politieke mainstream — de gevestigde partijen, media en denktanks — die in toenemende mate een belegeringsmentaliteit heeft aangenomen, ingegeven door de vergezochte verwachting van een op handen zijnde oorlog met Rusland.

Deze trend beperkt zich evenmin tot Groot-Brittannië. Hij strekt zich uit over de gehele westerse wereld. En hij helpt verklaren waarom de centristische politieke krachten die voorheen als “redelijk” werden beschouwd, terrein verliezen aan de vermeende “randgroepen”. Apocalyptisch millenarisme is niet langer het domein van radicale obscurantisten, maar van mensen als NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte, die in 2025 met zichtbaar enthousiasme een conflict tussen Europa en Rusland leek te voorspellen op de schaal van de Tweede Wereldoorlog. “Stel je eens voor”, zei hij, “een conflict dat ieder huis, iedere werkplek bereikt, verwoesting, massamobilisatie, miljoenen ontheemden, wijdverspreid lijden en extreme verliezen.”

Verrassend genoeg zijn het juist politici die als radicaal extreemrechts of extreemlinks worden bestempeld, die naar voren zijn gekomen als de belangrijkste tegenstanders van deze ontspoorde oorlogszucht.

Wat deze trend grotendeels aanjaagt, is de logica van de concurrentiestrijd tussen liberalen en populisten zelf. In westerse samenlevingen bestaat een vraag naar demonstratieve “hardheid”, die zowel tegemoetkomt aan het infantilisme van hun politieke klassen als aan het behandelen van oorlogen in verre landen alsof het computerspellen zijn.

De ontwikkeling lijkt in 2016 serieus te zijn begonnen, toen het vooruitzicht dat liberalen zouden verliezen van rivalen als Donald Trump, hen ertoe bracht complottheorieën zoals Russiagate te omarmen en een nog hardere buitenlandse politieke koers te varen, als manier om de verantwoordelijkheid voor hun eigen mislukkingen te ontlopen. Poetins invasie van Oekraïne vervulde een vergelijkbare functie en bood een podium om “hardheid” te tonen, zelfs terwijl het Westen verstrikt raakte in wat steeds meer is veranderd in een proxyconflict.

Door te proberen de populisten op een ander terrein te overtreffen, in plaats van het moeilijke werk te verrichten om hen vanuit op waarden gebaseerde standpunten te bestrijden, zijn de centristen in een val gelopen. Daardoor ontstond een leegte in het politieke midden, waarin de populisten — altijd alert op politieke kansen — behendig zijn gestapt.

Kijk hoe dit zich in Duitsland afspeelt. Toen de Christlich Demokratische Union (CDU) eerder deze maand een beschamende nederlaag leed in Saksen-Anhalt, zei Hendrik Wüst, partijleider en minister-president van Noordrijn-Westfalen, dat de regering zou moeten overwegen de AfD te verbieden (die de verkiezingen met een overweldigende meerderheid had gewonnen). Wüst wordt gezien als een mogelijke opvolger van de impopulaire bondskanselier Friedrich Merz.

De CDU leed vervolgens nog meer nederlagen in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn. Vooral de eerste nederlaag is symbolisch, omdat dit de deelstaat is waar de Nord Stream-gaspijpleidingen aan land komen — een gegeven dat deze deelstaat tot een directe begunstigde maakt van de Duits-Russische joint venture die goedkoop Russisch gas aan de Duitse economie moest leveren.

Toen Nord Stream 2 in september 2022 werd opgeblazen, bestond er in het Westen aanvankelijk brede overeenstemming dat Moskou verantwoordelijk was. Toch bleken de daders geen Russen te zijn, maar Oekraïners. Duitse politieonderzoekers beschuldigden uiteindelijk personen die banden hadden met de Oekraïense militaire inlichtingendienst van de aanslag. (Het is vermeldenswaard dat deze Oekraïense spionagedienst in 2015 opnieuw werd opgebouwd met aanzienlijke hulp van de Amerikaanse CIA.)

De Duitse afwijzing van Russische gasleveringen na Poetins grootschalige invasie van Oekraïne kan misschien als een nobel gebaar worden beschouwd, maar had desastreuze gevolgen voor de economie van het land, die in 2023 en 2024 kromp en in 2025 slechts een bloedeloze groei liet zien. Nog belangrijker was dat ieder Duits huishouden werd getroffen door torenhoog gestegen verwarmings- en elektriciteitsrekeningen. Interessant genoeg ontving Duitsland op het moment van de explosie geen Russisch gas. Dat betekent dat de aanslag erop gericht was de hervatting van de leveringen na het einde van de oorlog te verhinderen, in plaats van lopende exportstromen te onderbreken.

De Duitse regering heeft de kwestie op federaal niveau nooit naar behoren aangepakt. Aan de vooravond van de verkiezingen in september stond Merz’ felle reactie op het drone-incident in Leipzig, waarvoor hij Rusland onmiddellijk verantwoordelijk stelde, in schril contrast met het vrijwel volledig uitblijven van een reactie op de daders van de aanslag op Nord Stream.

De kiezers in Mecklenburg-Voor-Pommeren brachten de partij van Merz een verpletterende nederlaag toe, waardoor zij voor het eerst in bijna tachtig jaar volledig buiten het deelstaatparlement viel. De grote winnaar was de AfD — een partij die niet bang is vragen te stellen over Nord Stream en die nadenkt over het herstel van de gasleveringen zodra de oorlog in Oekraïne voorbij is. Ook de sociaaldemocraten werden door de kiezers grotendeels ontzien. Onder hun leiding was Nord Stream destijds aangelegd (hoewel zij na de Russische invasie afstand van het project moesten nemen).

De eerste jaren van spanningen tussen het post-Sovjet-Rusland en het Westen, die uiteindelijk uitmondden in de oorlog in Oekraïne, werden gekenmerkt door conflicten over pijpleidingprojecten voor de levering van gas aan Europa (herinner je je South Stream of Nabucco nog?). Het onverzettelijke verzet van centristische politici tegen dergelijke projecten heeft kiezers doen afvragen of hun politieke establishment meer geïnteresseerd is in het behartigen van de belangen van wapenfabrikanten en schaliegasproducenten dan in het welzijn van zijn eigen burgers. Het is moeilijk een betere illustratie te bedenken van de onofficiële NAVO-missie om “de Duitsers klein te houden en de Russen buiten de deur” dan het lot van Nord Stream.

Het gevoel in de steek te zijn gelaten, voedt de populariteit van het soevereinistische standpunt van de AfD. En ondanks de beschuldigingen van extremisme is het juist de AfD die op de cruciale kwesties van oorlog en vrede het meest gematigd en redelijk klinkt.

Hun buitenlandse politieke koers biedt de AfD-leiders zelfs één onweerlegbaar weerwoord op beschuldigingen van fascisme. Een bepalend onderdeel van de fascistische ideologie is agressief militarisme — een eigenschap die wordt vertoond door het Duitse politieke establishment, niet door zijn uitdagers van radicaal-rechtse zijde. Wat Oekraïne betreft, neemt de AfD de plaats in van de ouderwetse linkse vredesactivisten, terwijl de regering-Merz onverminderd verdere escalatie steunt en ondertussen discreet Trumps pogingen ondermijnt om het conflict tot een einde te brengen. De AfD veroordeelt ook de oorlog tegen Iran (die Merz aanvankelijk steunde, voordat hij onder publieke druk een ommezwaai maakte).

De (voormalige) centristen pleiten bovendien voor een enorme verhoging van de defensie-uitgaven, die Duitsland zich nauwelijks kan veroorloven, evenals voor een verplichte militaire dienstplicht (deze laatste maatregel heeft in het hele land jongerenprotesten uitgelokt). De manier waarop gevestigde Duitse politici extreemrechts in Oekraïne het hof maken — leden van de Azov-beweging kregen dit jaar bijvoorbeeld een prominente plaats op de prestigieuze Veiligheidsconferentie van München — doet de beschuldigingen van nazisme aan het adres van de AfD bijzonder zwak overkomen.

Je verzetten tegen de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, wat de AfD doet, is één ding. Een eindeloze proxyoorlog steunen tegen een kernmacht — en je ertoe verbinden deze “tot de laatste Oekraïner” uit te vechten — is iets heel anders.

En de peilingen suggereren dat Duitse kiezers er weinig voor voelen de toekomst van hun land met een dergelijke gok op het spel te zetten.

De AfD en andere opkomende oppositiepartijen floreren wanneer hun tegenstanders zich steeds nadrukkelijker op oorlogszucht en autoritarisme richten, maar tot dusver zijn er weinig aanwijzingen dat het establishment dit begrijpt. Sterker nog, de Europese politieke elites verdubbelen hun inspanningen. Onlangs nodigden zij Zelensky’s voormalige perssecretaris, Iulia Mendel, uit om het Europees Parlement toe te spreken. Maar Mendel is een uitgesproken criticus van haar voormalige baas. Daarom verbood de centristische leiding van het Parlement haar de toegang, nadat de regering-Zelensky sancties tegen haar had ingesteld (een buitengerechtelijke straf die hij routinematig toepast op politieke rivalen). Door Mendel het spreken te verbieden en de ogen te sluiten voor Zelensky’s machtsmisbruik, kiest het politieke midden opnieuw voor zelfbedrog en oorlogszucht in plaats van voor een oprechte betrokkenheid bij de democratie.

Ondertussen zullen alternatieven zoals de AfD de lege ruimte in het midden van het politieke spectrum blijven opvullen.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

De kreten van de nederlaag: waarom Europa’s oorlogspaniek de angst voor de onvermijdelijke Russische overwinning verhult

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: