Leiders met waanideeën zijn gevaarlijke leiders

Op het moment van schrijven lijkt het erop dat het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran op zijn laatste benen loopt. Dinsdag voerde het Amerikaanse leger aanvallen uit op meer dan 80 doelen in Iran, als vergelding voor wat het Pentagon omschreef als de “ongerechtvaardigde agressie” van Iran bij het beschieten van drie commerciële schepen eerder deze week. Toen president Trump tijdens de NAVO-top in Ankara naar de situatie werd gevraagd, noemde hij het omgaan met de Iraniërs “tijdverspilling” en verklaarde hij het vorige maand ondertekende interim-akkoord “voorbij”.

Maar zelfs vóór de laatste aanvallen sloeg de president al een meer oorlogszuchtige toon aan. In zijn toespraak op 4 juli verwees hij naar de “recente overwinning” van Amerika in Iran en beweerde hij dat Amerika “hun leger had uitgeschakeld”. En toen hem eerder deze week werd gevraagd naar de vooruitzichten op een definitief akkoord met Teheran, voerde hij zijn toon nog verder op en zei hij tegen verslaggevers: “We sluiten ofwel een akkoord, ofwel maken we de klus af. Het zal niet moeilijk zijn om de klus te klaren,” schrijft Ted Snider.

Trump doet denken aan een honkbalteam dat, na met 1–0 te hebben verloren, de overwinning opeist omdat het meer hits had dan de tegenstander – en een rematch eist. De les die de rest van de wereld heeft geleerd, lijkt aan hem voorbij te zijn gegaan. Het Iraanse leger en de infrastructuur zijn inderdaad zwaar getroffen, maar Iran heeft de oorlog niet verloren.

Iran behoudt het vermogen om de meeste raketlocaties te gebruiken waarmee het de Straat van Hormuz kan afsluiten en Amerikaanse en geallieerde doelen in gevaar kan brengen. Het heeft de toegang tot 90 procent van zijn ondergrondse raketopslag- en lanceerfaciliteiten hersteld. Het beschikt nog steeds over 75 procent van zijn mobiele raketlanceerinrichtingen, 70 procent van zijn ballistische en kruisraketten en 50 procent van zijn drones. Het regime blijft stevig verankerd in Teheran, met weinig uitzicht op een volksopstand of een interne staatsgreep.

De Verenigde Staten hebben veel minder schade opgelopen – maar zijn er niet in geslaagd hun doelstellingen te bereiken. En er zijn wel degelijk kosten geweest. Dertien Amerikaanse militairen zijn omgekomen. Er zijn enorme hoeveelheden schaarse en dure (“exquise“, zoals het Pentagon ze noemt) munitie verbruikt, waaronder Patriot- en THAAD-interceptorraketten, Tomahawk- en JASSM-kruisraketten en Precision Strike Missiles. Er is ongekende schade toegebracht aan Amerikaanse bases in de regio, waaronder het hoofdkwartier van de Vijfde Vloot van de Amerikaanse marine in Bahrein. In eigen land hebben Amerikaanse consumenten maandenlang te maken gehad met hoge benzineprijzen en sluipende inflatie. Om nog maar te zwijgen van de politieke kosten voor de regering-Trump van het voeren van een oorlog waar drie op de vijf Amerikanen tegen zijn.

Hoewel Iran zwaar is getroffen, staat het land vandaag de dag in veel opzichten sterker dan vóór de oorlog. Het heeft laten zien dat het de inzet van de twee grootste drukmiddelen van Amerika kan overleven: militaire superioriteit en economische druk. En het heeft aangetoond dat de Verenigde Staten het niet kunnen verhinderen om zelf druk uit te oefenen. Vandaag de dag oefent Iran meer controle uit over de Straat van Hormuz dan ooit tevoren. Iran heeft nu, in ieder geval tijdelijk, toegang tot olie-inkomsten en bevroren tegoeden (hoewel hier mogelijk verandering in komt; eerder deze week heeft de VS de ontheffing ingetrokken die Iran toestond olie te verkopen). En het heeft geen concessies gedaan wat betreft zijn vasthoudendheid aan het recht op een civiel verrijkingsprogramma.

“Iran heeft de oorlog duidelijk gewonnen en geniet een aanzienlijk voordeel ten opzichte van de VS wat betreft de balans van dwangmiddelen,” zei John Mearsheimer, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Chicago, tegen The American Conservative. “Dat is de reden waarom president Trump het memorandum van overeenstemming met Iran heeft ondertekend, ook al is het in feite een capitulatieverdrag.”

Het gevaar is dat het Witte Huis zich dit feit niet lijkt te realiseren. En dat zou ons weer kunnen terugvoeren naar het moeras van een onwinbare oorlog.

Een soortgelijke waanidee zorgt ervoor dat het bloedvergieten in Oekraïne voortduurt. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky en zijn Europese aanhangers zijn er blijkbaar van overtuigd dat het tij van de oorlog is gekeerd en dat een Oekraïense overwinning niet alleen mogelijk is, maar zelfs op handen is.

Deze oorlog wordt natuurlijk al vanaf het begin gekenmerkt door waanideeën. Net zoals Zelensky naar verluidt in het voorjaar van 2022 door Europese haviken werd overgehaald om een vredesakkoord af te wijzen, luistert hij nu naar zijn Europese – en sinds kort ook Amerikaanse – vrienden die hem aansporen de strijd voort te zetten en Rusland op zijn voorwaarden aan de onderhandelingstafel te dwingen.

Het is waar dat Oekraïense drone-aanvallen een verandering in de dynamiek van het conflict betekenen. Het vermogen om het Russische hartland te raken – van symbolische doelen in Sint-Petersburg en Moskou tot de olieraffinaderijen die de Russische economie draaiende houden – heeft zeker effect. Poetin gaf dat vorige maand in een interview ook toe (hoewel hij tegelijkertijd volhield dat ze “geen enkele invloed hebben op de situatie aan het front”).

Maar tot nu toe lijkt het nieuwe bereik van Oekraïne geen existentiële bedreiging te vormen voor de Russische oorlogsmachine. En Russische raket- en drone-aanvallen blijven meer schade toebrengen aan Oekraïense steden en infrastructuur dan andersom.

Neem bijvoorbeeld de meest recente Russische aanval, die eerder deze week op Oekraïense steden werd uitgevoerd: volgens de BBC “heeft Oekraïne geen enkele ballistische raket kunnen onderscheppen“.

Dit heeft geleid tot toenemende wanhoop in Kiev. Volgens Poetin heeft Zelensky zelfs voorgesteld dat beide partijen overeenkomen om hun uitwisselingen van langeafstandsdrones en -raketten te staken.

En hoewel deze aanvallen wereldwijd de krantenkoppen hebben gehaald, blijft de algehele situatie voor Oekraïne beslist somber. Zoals een deskundige van de Harvard Kennedy School opmerkte eind vorige maand, hebben de nieuwe drone-aanvalscapaciteiten van Oekraïne „geen beslissende, blijvende verschuiving teweeggebracht in de algemene richting of het evenwicht van de oorlog“. Of, zoals een andere analist schreef een paar weken eerder: “de drone-oorlog is een afleiding“.

De reden hiervoor is simpel: de uitkomst van het conflict zal worden bepaald door wat er gebeurt aan het front in de Donbas. En daar blijft Rusland langzaam maar zeker terrein winnen, terwijl het er steeds waarschijnlijker op lijkt dat Oekraïne een regio zal verliezen die het op grond van de Minsk-akkoorden wellicht had kunnen behouden.

In delen van het belangrijke bolwerk Konstantinovka lijken bijvoorbeeld uitgeputte en vermoeide Oekraïense eenheden op het punt te staan in te storten te midden van een meedogenloze Russische aanval. De beperkte personele middelen van Oekraïne zijn duidelijk voelbaar, en de val van de stad lijkt slechts een kwestie van tijd. Het tij is, met andere woorden, nog niet gekeerd.

Zowel in Oekraïne als in Iran dreigen de waanideeën van leiders die vastbesloten zijn het onwinbare te winnen, nog meer ellende en verlies te veroorzaken voor alle betrokkenen. Zowel Zelensky als Trump zouden weer met beide benen op de grond moeten komen. Anders zien de landen die zij leiden het vooruitzicht tegemoet van nog meer vruchteloze, eindeloze oorlog.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Rutte prijst investeringen van “letterlijk miljarden“ aan om de drone-capaciteiten van de NAVO drastisch te vergroten

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: