Het morele failliet van Europa

Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft het volste recht om de Europese betrekkingen met welk ander land of blok dan ook afhankelijk te stellen van de eerbiediging van de mensenrechten. Dat zou natuurlijk gelden als zij zelf oprecht om dergelijke waarden zou geven.

In reactie op de ondertekening op 19 juni van het memorandum van overeenstemming tussen de Verenigde Staten en Iran – bedoeld om een einde te maken aan een verwoestende oorlog – verklaarde von der Leyen dat de Europese Unie niet van plan is haar sancties tegen Teheran op te heffen, schrijft Ramzy Baroud.

In een toespraak op 15 juni, voorafgaand aan de G7-top, stelde zij elke diplomatieke ontdooiing nadrukkelijk afhankelijk van binnenlandse veranderingen binnen de Islamitische Republiek.

“Het principe van sancties is dat er daadwerkelijke verandering ter plaatse nodig is voordat we kunnen overwegen ze op te heffen,” verklaarde ze, en voegde eraan toe: “Zolang er geen gedragsverandering plaatsvindt, kun je de sancties vanwege mensenrechtenschendingen niet opheffen.”

Op zichzelf beschouwd lijkt het Europese standpunt misschien principieel, zelfs prijzenswaardig. In de bredere geopolitieke context legt het echter een verbijsterende mate van hypocrisie bloot.

Op diezelfde dag werd de dubbelzinnigheid van de Europese Unie blootgelegd. Tijdens een bijeenkomst van de Raad Buitenlandse Zaken in Luxemburg weigerde Europa in feite een eensgezind standpunt in te nemen over het opleggen van handelssancties aan Israël, ondanks de voortdurende genocide in de Gazastrook en het ongebreidelde koloniale geweld en expansionistische beleid in de bezette Westelijke Jordaanoever.

De discussie zelf zou niet hebben plaatsgevonden zonder de volhardende inspanningen van Spanje en Ierland, die de Unie herhaaldelijk hebben aangespoord om de associatieovereenkomst tussen de EU en Israël op te schorten vanwege Israëls flagrante schendingen van het internationaal recht. Het initiatief mislukte omdat de EU diep verdeeld blijft, gebonden aan de eis van unanimiteit op het gebied van buitenlands beleid en herhaaldelijk geblokkeerd door pro-Israëlische regeringen.

Terwijl Europa de banden met Israël blijft onderhouden – en daarmee de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn extremistische coalitie de broodnodige politieke en economische reddingslijnen biedt – is de Europese publieke opinie steeds meer de tegenovergestelde richting ingeslagen.

Recente opiniepeilingen in talrijke landen hebben aangetoond dat er groeiende weerstand bestaat tegen de oorlog en genocide van Israël in Gaza en dat de steun voor de Palestijnse rechten toeneemt. In heel Europa weerspiegelen massademonstraties, consumentenboycots, mobilisaties op universiteitscampussen en desinvesteringscampagnes een steeds grotere kloof tussen de publieke opinie en het officiële beleid.

Deze realiteit lijkt volstrekt irrelevant voor von der Leyen, die zich blijft bezighouden met de mensenrechtensituatie in staten die als westerse tegenstanders worden beschouwd. Deze bezorgdheid wordt niet ingegeven door solidariteit met slachtoffers, maar door de wens om politieke invloed te behouden die kan worden ingezet wanneer het uitkomt en genegeerd wanneer dat nodig is.

Laten we niet vergeten dat von der Leyen een van de eerste westerse leiders was die een bezoek bracht aan Israël na de gebeurtenissen van 7 oktober; zij arriveerde op 13 oktober 2023 in Tel Aviv. Naast Israëlische leiders stond zij en bood zij onvoorwaardelijke steun aan, waarbij zij verklaarde dat “Europa achter Israël staat“. Zij deed dit terwijl de Palestijnen in Gaza al werden blootgesteld aan een verwoestende militaire aanval die spoedig tienduizenden levens zou eisen.

Hoewel haar retoriek iets voorzichtiger werd toen internationale juridische instellingen een onderzoek instelden naar Israël wegens genocide en oorlogsmisdadenzaken tegen de leiders van het land aanhangig maakten, is haar fundamentele politieke standpunt nooit echt veranderd.

Het is ronduit een waanvoorstelling om te geloven dat von der Leyen plotseling heeft ontdekt dat mensenrechten centraal moeten staan in elk verantwoord buitenlands beleid. Dit geldt des te meer gezien de terughoudendheid die zij aan de dag legde, zowel in woord als daad, toen de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran uitgroeide tot een regionale catastrofe die nooit had mogen plaatsvinden.

Dat doet er voor von der Leyen natuurlijk niet toe, aangezien zulk enorm menselijk leed niet netjes past binnen haar geopolitieke prioriteiten.

Het is verleidelijk om te concluderen dat voor von der Leyen en veel westerse leiders sommige mensenrechten belangrijker zijn dan andere. Maar zelfs die beoordeling kent hun standpunt te veel geloofwaardigheid toe, omdat ze ervan uitgaat dat mensenrechten de daadwerkelijke basis van het beleid vormen. Vaker wel dan niet worden ze slechts aangevoerd wanneer dat politiek uitkomt.

Zelfs de katholieke kerk lijkt afstand te nemen van dit selectieve morele kader. Sinds zijn verkiezing in mei 2025 heeft paus Leo XIV herhaaldelijk de nadruk gelegd op een visie van “rechtvaardige vrede” boven de traditionele leer van de “rechtvaardige oorlog”, waarbij hij waarschuwde tegen het gebruik van morele en religieuze taal om militaire agressie te legitimeren.

Tijdens zijn preek op Palmzondag eerder dit jaar 2026 benadrukte hij dat “God de gebeden van degenen die oorlog voeren, afwijst”, een directe uitdaging aan het adres van de normalisering van geweld door politieke leiders.

Maar von der Leyen kan het niet laten. De instrumentalisering van mensenrechten is al lang een vast onderdeel van het westerse buitenlandse beleid, ondanks het toenemende bewijs dat dergelijke toezeggingen zelden consequent worden nagekomen. In die zin lijkt Europa steeds meer failliet te gaan — niet alleen moreel, maar ook politiek.

De oorlog waarbij Iran betrokken was, de daaropvolgende overeenkomst tussen de VS en Iran, en de grote geopolitieke verschuivingen rondom beide ontwikkelden zich grotendeels zonder noemenswaardige Europese betrokkenheid. Teruggebracht tot de rol van toeschouwer – of incidentele cheerleader – oefende de EU weinig invloed uit op de gebeurtenissen, wat haar afnemende relevantie in Midden-Oosterse en mondiale aangelegenheden onderstreept.

Dit verklaart mede waarom von der Leyen haar toevlucht nam tot de bekende retoriek over mensenrechten in Iran, terwijl ze grotendeels zwijgzaam bleef over de verwoestende acties van Israël in Palestina, Libanon, Syrië en elders in de regio. Nu de invloed van Europa gestaag afneemt, is moreel geposeer een vervanging geworden voor zinvolle diplomatie.

Zal de EU deze weg van toenemende irrelevantie blijven volgen, of zal zij eindelijk gehoor geven aan de standpunten van haar eigen burgers, de straffeloosheid van Israël aan de kaak stellen en een buitenlands beleid voeren dat werkelijk onafhankelijk is van Washington? Het antwoord hierop kan bepalend zijn voor de vraag of Europa zijn politieke relevantie kan herwinnen — of verder zal afglijden naar een langdurige neergang.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Gebroken en verslagen: de Europese Commissie van Ursula von der Leyen is een zinkend schip

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: