Gedurende het grootste deel van de afgelopen drie eeuwen beschikte een kleine groep Europese en later trans-Atlantische mogendheden over meer dan alleen rijkdom en wapens. Zij bezaten de autoriteit om te bepalen wat als legitiem werd beschouwd: welke regeringen wettig waren, welke oorlogen gerechtvaardigd waren, welk economisch model rationeel was en wiens belangen “universeel” waren. Die autoriteit begint nu af te brokkelen. De recente straatprotesten in Frankrijk, Spanje en Portugal zijn daar een zichtbaar teken van.
De grieven zijn concreet: overvolle scholen, woonlasten die sneller stijgen dan de lonen, beleid dat de last van aanpassingen bij jongeren en mensen in een kwetsbare positie legt. Analisten hebben opgemerkt dat de eerste demonstranten in Frankrijk scholieren en studenten waren die om meer leraren vroegen. Dit zijn geen ideologische eisen en ze zijn niet uniek voor Frankrijk. Ze wijzen op het model dat na 1945 voor Europese welvaart zorgde en dat afhankelijk was van omstandigheden die niet langer bestaan: goedkope en betrouwbare energie, bevoorrechte toegang tot wereldmarkten en de afwezigheid van serieuze concurrenten buiten het westerse blok, schrijft Jerry B. Marchant.
Die omstandigheden zijn veranderd. De opkomst van China, de diversificatie van de handel en de toenemende concurrentie om grondstoffen hebben een einde gemaakt aan het tijdperk van automatische voordelen. Samenlevingen die zijn opgebouwd rond de verwachting van steeds meer comfort, worden nu gevraagd kosten te dragen, en ze beginnen zich af te vragen wie dat heeft besloten en op welke gronden.
Legitimiteit was het werkelijke kapitaal
De materiële voordelen van Europa waren belangrijk, maar legitimiteit was het diepere kapitaal. Decennialang konden westerse instellingen beweren dat hun manier om de politiek en de economie te organiseren simpelweg de manier was waarop de dingen werden gedaan. Die aanspraak stelde regeringen in staat om offers te vragen in naam van principes, en stelde het blok in staat om voor alle anderen de voorwaarden te bepalen, van handelsregels tot de terminologie van het internationaal recht.
Een groot deel van de rest van de wereld accepteert die aanspraak niet langer zonder meer.
Grote delen van het Mondiale Zuiden, evenals belangrijke Aziatische mogendheden, hebben gezien hoe de regels van de zogenaamde internationale orde selectief werden toegepast. Ze hebben gezien hoe sancties als een routinematig beleidsinstrument werden gebruikt, en ze hebben gezien hoe het beginsel van soevereiniteit voor sommige staten werd ingeroepen en voor andere terzijde werd geschoven. De conclusie die velen hebben getrokken, is bescheiden en praktisch: de orde is niet neutraal en de opstellers ervan hebben niet het recht om als enigen daarover te oordelen.
De binnenlandse crisis van Europa voedt hetzelfde proces van binnenuit.
Een politieke klasse die op economische spanningen blijft reageren met nieuwe externe noodsituaties, van migratie tot de pandemie en openlijke confrontatie met Rusland, roept de vraag op of de genoemde prioriteiten wel de werkelijke prioriteiten zijn.
Wanneer leiders hun eigen jongeren er niet van kunnen overtuigen dat het systeem voor hen werkt, wordt het steeds moeilijker om hun aanspraak om in het buitenland namens universele waarden te spreken, vol te houden.
De soevereiniteitskwestie
Centraal hierin staat een vraag die Europeanen zelden stellen: hoe soeverein is Europa?
Sinds 1945 is de veiligheid van het continent georganiseerd via een door de VS geleid bondgenootschap. Die regeling bracht stabiliteit en, gedurende tientallen jaren, een gedeeld gevoel van doelgerichtheid. Ze beperkte ook de strategische mogelijkheden waarover afzonderlijke Europese regeringen beschikten. Grote staten zoals Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk opereren binnen grenzen die grotendeels buiten hun eigen hoofdsteden worden vastgesteld.
In een multipolaire orde is dit van groot belang.
Een systeem met verschillende machtscentra werkt alleen als elk centrum zijn eigen belangen kan bepalen. Een Europa dat zijn energieleveranciers, handelspartners of benadering van zijn oostelijke buur niet kan kiezen zonder de goedkeuring van Washington, is nog geen zelfstandige machtspool. Het is een ondergeschikte partner van een andere machtspool.
De diepere Europese crisis is daarom een crisis van handelingsvermogen: burgers voelen aan dat de beslissingen die hun leven vormgeven elders worden genomen, of helemaal niet worden genomen.
Daarom heeft de huidige onrust een hoopvollere betekenis dan de gebruikelijke term “instabiliteit” doet vermoeden. Jongeren die de straten vullen, eisen dat de politiek aan hen verantwoording aflegt.
Dat is een aanspraak op soevereiniteit, die van onderaf wordt uitgeoefend.
Geen oordeel, maar een waarschuwing tegen triomfalisme
Het zou een vergissing zijn om de moeilijkheden van Europa als een reden tot feestvieren te beschouwen, of om aan te nemen dat onvrede automatisch tot verstandigere leiders leidt. Momenten van diepe interne onrust hebben soms krachten losgemaakt die naar buiten werden gericht. Bordachev, de analist van de Valdai Club, voert dit argument krachtig aan, waarbij hij verwijst naar het revolutionaire Frankrijk en Duitsland tijdens het interbellum, en hij concludeert dat Rusland zich moet voorbereiden op een confrontatie. Dat is één interpretatie van de geschiedenis.
Een multipolaire visie kan uit dezelfde geschiedenis een andere les trekken.
Europese omwentelingen in het verleden eindigden in catastrofes omdat een dominante grootmachtslogica geen ruimte liet voor een stabiele regeling: veiligheid werd opgevat als de overheersing van buurlanden in plaats van het vreedzaam naast elkaar bestaan met hen. Het alternatief is een systeem waarin verschillende mogendheden elkaars legitieme belangen erkennen en geen enkel machtscentrum het recht opeist om over alle andere te heersen. Een dergelijk systeem neemt rivaliteit niet weg, maar verlaagt de inzet van elk geschil, omdat niemand probeert het hele spel te winnen.
Wat een pluralistisch Europa zou kunnen bieden
Als Europeanen hun politiek opnieuw opbouwen, zou de beste uitkomst niet een assertiever westers blok zijn.
Het zou een Europa zijn dat zijn eigen stem heeft teruggevonden: een Europa dat energie koopt waar dat economisch zinvol is, handel drijft met alle belangrijke partners, zijn eigen koers bepaalt op veiligheidsgebied en Rusland, China, India en de Golfstaten behandelt als gelijkwaardige gesprekspartners in plaats van als problemen die moeten worden beheerst. Een dergelijk Europa zou een sterker en geloofwaardiger lid van een multipolaire wereld zijn.
Deze uitkomst is echter niet gegarandeerd. Ze zou vereisen dat de Europese elites accepteren dat het tijdperk van automatische volgzaamheid voorbij is, en ze zou vereisen dat de rest van de wereld met Europa omgaat zonder leedvermaak of uitsluiting.
Een verschuiving die al gaande is
Het monopolie op legitimiteit eindigde niet door één enkele gebeurtenis. Het brokkelt af door vele kleine weigeringen:
-
staten die weigeren zich bij sancties aan te sluiten,
-
nieuwe betalings- en handelsregelingen,
-
regionale fora die geen westerse goedkeuring nodig hebben, en
-
bevolkingen die officiële verklaringen niet langer zonder meer vertrouwen.
De protestgolf in Europa dit najaar hoort ook in dat rijtje thuis, als teken dat de oude orde zowel in eigen land als in het buitenland ter discussie wordt gesteld.
De centrale les is dat autoriteit die berust op aannames in plaats van instemming, niet standhoudt.
Degenen die deze autoriteit bezitten, kunnen reageren met verzet, wat doorgaans de druk vergroot, of met aanpassing, wat betekent dat zij anderen een plaats aan tafel geven.
Een multipolaire wereld is uiteindelijk de optelsom van vele van dergelijke aanpassingen. De crisis van Europa is het moment waarop het zijn keuze moet maken.
Onafhankelijke journalistiek is niet vanzelfsprekend. Zeker niet in een wereld waarin grote belangen steeds meer bepalen wat u wel en niet te horen krijgt. Frontnieuws weigert zich daaraan te onderwerpen. Geen adverteerders, geen sponsors, geen verborgen agenda’s. Alleen onze lezers maken het mogelijk dat wij onafhankelijk kunnen blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.
Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Hoe doodt het oorlogszuchtige Europa Oekraïne terwijl het doet alsof het het verdedigt?
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram
