De geautomatiseerde tirannie van Europa

Nobelprijswinnaar Daron Acemoglu heeft samen met A. Arda Gitmez en Mehdi Shadmehr een formele onderbouwing gegeven aan een van de donkerste angsten van het machinetijdperk. In hun artikel “Automation and Repression“ onderzoeken de auteurs wat er gebeurt wanneer machines en kunstmatige intelligentie werknemers vervangen, het aandeel van de arbeid in het nationaal inkomen verminderen en meer rijkdom overhevelen naar de kapitaalbezitters. De bekende belofte luidt dat ontslagen werknemers nieuwe vaardigheden zullen verwerven en betere banen zullen vinden. Die belofte is bij elke golf van technologische verandering herhaald, maar gaat voorbij aan de snelheid en omvang van de huidige golf. Vroeger verving een machine een paar handen; kunstmatige intelligentie kan tegelijkertijd de administratief medewerker, vertaler, ontwerper, boekhouder, analist, programmeur en beginnend jurist vervangen. Het onmiddellijke voordeel komt ten goede aan het bedrijf dat op de loonkosten bespaart. Het onmiddellijke nadeel komt ten laste van de werknemer die zijn arbeidskracht niet langer kan verkopen. Naarmate automatisering zich verspreidt, nemen werkloosheid en onzekerheid toe, terwijl het eigendom steeds meer geconcentreerd raakt. Het publiek begint te klagen, vervolgens zich te organiseren en uiteindelijk de politieke orde te bedreigen. Op dat moment staat de staat voor drie keuzes. Hij kan de automatisering vertragen, degenen ondersteunen die hun broodwinning hebben verloren, of de woede onderdrukken. De centrale conclusie van het artikel is meedogenloos: wanneer de staat voornamelijk de kapitaalbezitters dient, maakt grotere automatisering onderdrukking aantrekkelijker.

De reden is eenvoudig. Het beperken van automatisering zou werknemers beschermen, maar het zou ook de winsten verminderen. Herverdeling zou automatisering mogelijk laten voortduren, maar het zou vereisen dat de kapitaalbezitters een deel van hun winst afstaan. Onderdrukking biedt een derde weg: de machines behouden, de winsten behouden en de mensen die bezwaar maken in het gareel houden. Als bewaking, censuur en politiecontrole goedkoop genoeg zijn, heeft de heersende klasse weinig economische reden om te delen. Zij kan onrust behandelen als een veiligheidsprobleem in plaats van als een politieke eis. De werkloze arbeider is niet langer een burger die moet worden overgehaald. Hij wordt een bron van “desinformatie“, een mogelijke ”extremist” of een bedreiging voor de ”democratische stabiliteit“. Op zijn woede wordt niet gereageerd; deze wordt geclassificeerd. Over zijn organisatie wordt niet gedebatteerd; deze wordt in de gaten gehouden. Zijn protest wordt niet begrepen; het wordt in bedwang gehouden. Automatisering verandert dus meer dan alleen de arbeidsmarkt. Het verandert de machtsverhoudingen tussen heersers en onderdanen. Vroeger was een regering afhankelijk van grote aantallen arbeiders om fabrieken, kantoren, spoorwegen, legers en openbare diensten te laten draaien. Een sterk geautomatiseerde staat heeft minder mensen nodig en kan de resterende bevolking nauwkeuriger in de gaten houden. Kunstmatige intelligentie kan gezichten herkennen, betalingen traceren, sociale netwerken in kaart brengen, afwijkende meningen voorspellen en meningsuitingen censureren op een schaal die geen enkele menselijke bureaucratie zou kunnen beheersen. Dezelfde technologie die arbeid overbodig maakt, kan opstand zichtbaar maken nog voordat deze begint, schrijft Constantin von Hoffmeister.

Europa is bijzonder kwetsbaar omdat de Europese Unie in haar politieke instincten al totalitair is. Er worden nog steeds verkiezingen gehouden, oppositiepartijen zijn toegestaan en er wordt eindeloos gesproken over “mensenrechten”, maar achter deze vormen gaat een orde schuil die de ruimte voor aanvaardbare meningsuiting en politieke keuze gestaag inperkt. Vrijheid van meningsuiting bestaat zolang burgers zich niet verzetten tegen massale immigratie, klimaatbeleid, sancties, buitenlandse oorlogen, genderdoctrines of de overdracht van nationale macht aan Brussel. Dan wordt meningsuiting “haat”, “desinformatie”, “buitenlandse invloed” of een “bedreiging voor de democratie”. Regeringen zetten digitale platforms onder druk om wettige meningen te verwijderen, inlichtingendiensten houden legale oppositiepartijen in de gaten, banken sluiten de rekeningen van dissidenten en werkgevers straffen mensen voor politieke uitspraken die buiten het werk worden gedaan.

Verkiezingsmanipulatie vereist geen vervulde stembussen meer. Het kan worden bereikt door het uitsluiten van kandidaten, gerechtelijke verboden, gecoördineerde mediacampagnes, surveillance door geheime diensten, selectieve vervolging en politieke afspraken die ervoor moeten zorgen dat de grootste oppositiepartij nooit kan regeren. Wanneer kiezers de verkeerde keuze maken, wordt het resultaat behandeld als een fout die gecorrigeerd moet worden. Wanneer patriotten aanhang winnen, wordt het gehele staatsapparaat tegen hen gemobiliseerd. De EU noemt dit de verdediging van de democratie. In de praktijk betekent dit dat democratie alleen geldig is wanneer zij een goedgekeurd resultaat oplevert. Een systeem dat stemmen toestaat maar betekenisvolle politieke verandering verbiedt, is niet vrij. Het is een gestuurd regime dat zich hult in de gedaante van een parlementaire regering.

De klimaathysterie heeft de morele taal voor dit regime voorbereid. Elke beperking wordt gepresenteerd als een noodmaatregel, elk offer als een wetenschappelijke noodzaak en elk bezwaar als bewijs van onwetendheid of kwaadwilligheid. Europese werknemers wordt verteld dat ze hogere energieprijzen, een krimpende industrie, kleinere woningen, reisbeperkingen, duur voedsel en de afbraak van vaste banen moeten accepteren omdat de planeet dat vereist. Toch krijgen bedrijven vrijstellingen, subsidies en overheidsgaranties, terwijl rijke functionarissen in privéjets van de ene conferentie naar de andere vliegen om gewone mensen de les te lezen over hun CO₂-voetafdruk. Het gaat niet langer alleen om het klimaat. Het klimaat is een universeel excuus geworden voor totale controle. Het rechtvaardigt controle over vervoer, verwarming, voedsel, huisvesting, landbouw en industriële productie. Het leert burgers dat persoonlijke keuzes publieke overtredingen zijn en dat deskundigen moeten regeren omdat het publiek niet te vertrouwen is. Automatisering past moeiteloos in deze structuur. Een fabriek kan duizenden werknemers ontslaan en die beslissing een groene transitie noemen. Een regering kan miljarden uitgeven aan kunstmatige intelligentie, terwijl ze de ontslagen werknemers vertelt dat hun oude banen smerig, verouderd of maatschappelijk schadelijk waren. Wanneer die werknemers protesteren, zullen ze ervan worden beschuldigd zich tegen vooruitgang te verzetten. Hun economische ondergang zal worden omschreven als modernisering, en het politieoptreden zal worden voorgesteld als de bescherming van de democratie. Het bureaucratische vocabulaire zal kalm blijven, terwijl de menselijke kosten ondraaglijk worden.

De verzorgingsstaat kan de crisis weliswaar uitstellen, maar zal deze niet oplossen. Europa zal waarschijnlijk uitkeringen combineren met repressie: genoeg geld om honger te voorkomen, genoeg toezicht om organisatie te verhinderen, en genoeg propaganda om te voorkomen dat mensen hun situatie benoemen. Een universeel basisinkomen of een soortgelijke uitkering kan worden verkocht als bevrijding van werk. In werkelijkheid kan het een keurslijf worden. Een bevolking die afhankelijk is van maandelijkse uitkeringen is gemakkelijk te controleren als de toegang tot geld afhankelijk is van digitale identificatie, goedgekeurd gedrag of naleving van administratieve regels. De staat hoeft niet elke dissident naar de gevangenis te sturen. Ze kan zijn rekening blokkeren, zijn toegang tot platforms beperken, zijn transacties markeren, zijn beroepsvergunning intrekken of hem ongeschikt maken voor de arbeidsmarkt. Moderne repressie is vaak onopvallend, op afstand en automatisch. Er hoeft geen agent de deur in te trappen als een algoritme iemand stilletjes uit het gewone leven kan uitsluiten. Werklozen zullen als consumenten in stand worden gehouden, maar van economische onafhankelijkheid worden beroofd. Ze zullen weinig bezitten, weinig produceren en afhankelijk zijn van instellingen waarop ze geen invloed kunnen uitoefenen. Boven hen zal een hechte alliantie staan van technologiebedrijven, financiële belangen, bureaucratieën, veiligheidsdiensten en goedgekeurde politieke partijen. Deze klasse zal zowel de productiemachines als de systemen die worden gebruikt om de bevolking in de gaten te houden, beheersen. Ze zal spreken van “inclusie”, terwijl ze de meest ongelijke samenleving opbouwt die Europa heeft gekend sinds het tijdperk van erfelijke privileges.

De keuze is dus niet tussen technologische vooruitgang en romantisch verzet tegen machines. Het is een keuze tussen verschillende politieke toepassingen van technologie. Automatisering zou de werktijden kunnen verkorten, zwaar werk kunnen verminderen, gezinnen kunnen versterken en overvloed kunnen verdelen. Maar dit zou vereisen dat eigendom, macht en productiviteitswinsten worden gedeeld. Het zou staten vereisen die naties vertegenwoordigen in plaats van kapitaal, burgers in plaats van markten, en levende gemeenschappen in plaats van abstracte economische doelstellingen. De huidige Europese orde gaat juist de tegenovergestelde richting uit. Ze beschermt het kapitaal, importeert goedkope arbeidskrachten, vernietigt industriële onafhankelijkheid, bestraft patriottisch verzet en bouwt aan het juridische apparaat van censuur, terwijl ze beweert de vrijheid te verdedigen. Kunstmatige intelligentie zal deze orde niet corrigeren. Ze zal deze juist versterken. Een staat die nu al bang is voor vrije meningsuiting, zal AI gebruiken om efficiënter te censureren. Een staat die nu al de politieke concurrentie manipuleert, zal gegevens gebruiken om zijn vijanden te identificeren en te verzwakken. Een staat die het klimaatbeleid nu al als een gebod behandelt, zal geautomatiseerde systemen gebruiken om privé-gedrag te meten en te bestraffen. Acemoglu en zijn co-auteurs beschrijven een theoretische keuze tussen regulering, herverdeling en onderdrukking. De EU heeft al laten zien welke weg zij verkiest. De machines komen eraan, het sociale contract wordt verbroken en de instrumenten van controle worden in het volle zicht in elkaar gezet.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

350 miljard dollar terug: Trump presenteert Europa de rekening voor de hulp aan Oekraïne

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: