Poetin heeft gelijk: de economische orde van na de Tweede Wereldoorlog is ‘verdwenen’

De geopolitieke uitkomst van na de Tweede Wereldoorlog bepaalde in feite de naoorlogse economische structuur van de wereld. Beide ondergaan nu enorme veranderingen. Wat echter hardnekkig blijft hangen, is de algemene (Westerse) weltanschauung dat alles moet ‘veranderen’ om vervolgens hetzelfde te blijven. De financiële dingen gaan gewoon door; verstoor de sluimer niet. De aanname is dat de oligarch/donorklasse ervoor zal zorgen dat alles bij het oude blijft.

De machtsverdeling van het naoorlogse tijdperk was echter uniek. Er is niets ‘voor altijd’ aan; niets inherent blijvend, schrijft Alastair Crooke.

Op een recente conferentie van Russische industriëlen en ondernemers benadrukte president Poetin zowel de wereldwijde breuk als een alternatieve visie die waarschijnlijk zal worden overgenomen door BRICS en velen daarbuiten. Zijn toespraak was, metaforisch gesproken, de financiële tegenhanger van zijn toespraak op het Munich Security Forum in 2007, waar hij het militaire défi van de ‘collectieve NAVO’ accepteerde.

Poetin laat nu doorschemeren dat Rusland de uitdaging van de naoorlogse financiële orde heeft geaccepteerd. Rusland heeft de financiële oorlog volgehouden en zegeviert ook daarin.

Poetins toespraak van vorige week was in één opzicht niet echt nieuw: het weerspiegelde de klassieke doctrine van de voormalige premier, Jevgeni Primakov. Primakov was niet romantisch over het Westen, maar begreep dat de hegemoniale wereldorde Rusland altijd als een ondergeschikte zou behandelen. Daarom stelde hij een ander model voor – de multipolaire orde – waarbij Moskou machtsblokken in evenwicht houdt, maar zich er niet bij aansluit.

De kern van de Primakovdoctrine was het vermijden van binaire afstemming, het behoud van soevereiniteit, het cultiveren van banden met andere grootmachten en het afwijzen van ideologie ten gunste van een Russische nationalistische visie.

De huidige onderhandelingen met Washington (die nu alleen over Oekraïne gaan) weerspiegelen deze logica. Rusland smeekt niet om sanctieverlichting en dreigt niet met iets specifieks. Het doet aan strategisch uitstel: het wacht verkiezingscycli af, test de westerse eenheid en houdt alle deuren op een kier. Toch is Poetin er ook niet tegen om zelf een beetje druk uit te oefenen – het venster voor het aanvaarden van Russische soevereiniteit over de vier oostelijke oblasten is niet voor altijd: “Dit punt kan ook verschuiven,” zei hij.

Het is niet Rusland dat vooruit racet met de onderhandelingen, integendeel – het is Trump die vooruit racet. Waarom? Het lijkt terug te grijpen op de Amerikaanse gehechtheid aan de Kissinger-eske driehoeksstrategie: Rusland ondergeschikt maken; Iran afpellen; en dan Rusland afpellen van China. Bied Rusland wortels aan en dreig met ‘stokslagen’, en als Rusland eenmaal op deze manier ondergeschikt is gemaakt, kan het misschien worden losgemaakt van Iran – waardoor alle Russische belemmeringen voor een Israëlisch-Washington As-aanval op Iran worden weggenomen.

Als Primakov hier zou zijn, zou hij waarschijnlijk waarschuwen dat de ‘Grote Strategie’ van Trump is om Rusland snel een ondergeschikte status te geven, zodat Trump de Israëlische normalisering van het hele Midden-Oosten kan voortzetten.

Witkoff heeft de strategie van Trump heel duidelijk gemaakt:

“Het volgende is: we moeten afrekenen met Iran... ze zijn een weldoener van proxylegers. ... maar als we deze terroristische organisaties als risico’s kunnen elimineren... Dan zullen we overal normaliseren. Ik denk dat Libanon kan normaliseren met Israël. .. Dat is echt mogelijk... Syrië ook: Dus misschien is Jolani in Syrië nu een andere man. Ze hebben Iran verdreven... Stel je voor dat Libanon… Syrië… en de Saoedi’s een normalisatieverdrag ondertekenen met Israël... Ik bedoel, dat zou episch zijn!”

Amerikaanse functionarissen zeggen dat de deadline voor een Iraanse ‘beslissing’ in de lente is…

En met Rusland gereduceerd tot een onderdanige status en Iran afgehandeld (in zulke fantastische gedachten), kan Team Trump zich wenden tot de belangrijkste tegenstander – China.

Poetin begrijpt dit natuurlijk heel goed en heeft al deze illusies naar behoren ontkracht: “Zet illusies opzij,” zei hij vorige week tegen afgevaardigden:

“Sancties en beperkingen zijn de realiteit van vandaag – samen met een nieuwe spiraal van economische rivaliteit die al is ontketend …”

“Maak je geen illusies: Er gaat niets boven deze realiteit …”

“Sancties zijn geen tijdelijke of gerichte maatregelen; ze vormen een mechanisme van systemische, strategische druk tegen onze natie. Ongeacht mondiale ontwikkelingen of verschuivingen in de internationale orde zullen onze concurrenten voortdurend proberen Rusland in te perken en zijn economische en technologische capaciteiten te verminderen…

Je moet niet hopen op volledige vrijheid van handel, betalingen en kapitaaltransfers. Je moet niet rekenen op westerse mechanismen om de rechten van investeerders en ondernemers te beschermen... Ik heb het niet over rechtssystemen – die bestaan gewoon niet! Ze bestaan daar alleen voor zichzelf! Dat is de truc. Begrijp je dat?

Onze [Russische] uitdagingen bestaan, ja – maar die van hen zijn er ook in overvloed. Westerse dominantie glijdt weg. Nieuwe centra van wereldwijde groei nemen een centrale plaats in,” zei Poetin.

Deze [uitdagingen] zijn niet het ‘probleem’; ze zijn de kans, schetste Poetin:

“We zullen prioriteit geven aan binnenlandse productie en de ontwikkeling van technologische industrieën. Het oude model is voorbij. De olie- en gasproductie zal slechts een aanvulling zijn op een grotendeels intern circulerende, zelfvoorzienende ‘echte economie’ – waarbij energie niet langer de drijvende kracht is. We staan open voor westerse investeringen – maar alleen op onze voorwaarden – en de kleine ‘open’ sector van onze anders gesloten economie zal natuurlijk nog steeds handel drijven met onze BRICS-partners.”

Wat Poetin in feite schetste, is de terugkeer naar het hoofdzakelijk gesloten model van de intern circulerende economie van de Duitse school (à la Friedrich List) en van de Russische premier, Sergei Witte.

Voor alle duidelijkheid: Poetin legde niet alleen uit hoe Rusland zich had omgevormd tot een sanctiebestendige economie die zowel de ogenschijnlijke verlokkingen als de bedreigingen van het Westen kon negeren. Hij daagde het westerse economische model fundamenteel uit.

Friedrich List was vanaf het begin op zijn hoede geweest voor het denken van Adam Smith dat de basis vormde van het ‘Anglo-model’. List waarschuwde dat het uiteindelijk zelfvernietigend zou zijn; het zou het systeem wegleiden van het creëren van rijkdom en het uiteindelijk onmogelijk maken om zoveel te consumeren of zoveel mensen in dienst te hebben.

Een dergelijke verschuiving van het economische model heeft diepgaande gevolgen: het ondermijnt de hele transactionele “Art of the Deal’ diplomatie waarop Trump vertrouwt. Het legt de transactionele zwakheden bloot.

“Jullie lokkertje van het opheffen van sancties, plus de andere lokkertjes van westerse investeringen en technologie, betekenen nu niets meer – want wij zullen deze dingen voortaan accepteren: alleen op onze voorwaarden,” zei Poetin. “Noch,” betoogde hij, ”hebben uw dreigementen van een verdere belegering door sancties gewicht – want uw sancties waren de zegen die ons naar ons nieuwe economische model bracht.”

Met andere woorden, of het nu gaat om Oekraïne of om de betrekkingen met China en Iran, Rusland kan grotendeels ongevoelig zijn (afgezien van de wederzijds destructieve dreiging van WO III) voor de verlokkingen van de VS. Moskou kan rustig de tijd nemen voor Oekraïne en andere kwesties op een zuivere kosten-batenanalyse beoordelen. Het kan zien dat de VS geen echte invloed heeft.

De grote paradox is echter dat List en Witte gelijk hadden – en Adam Smith ongelijk. Want het zijn nu de VS die hebben ontdekt dat het Anglo-model inderdaad zelfvernietigend is gebleken.

De VS zijn tot twee belangrijke conclusies gedwongen: ten eerste, dat het begrotingstekort in combinatie met de exploderende federale schuld eindelijk de ‘Resource Curse’ weer op de VS heeft gericht.

Als ‘houder’ van de wereldwijde reservevaluta – en zoals JD Vance expliciet zei – heeft dit er noodzakelijkerwijs voor gezorgd dat Amerika’s oerexport de Amerikaanse dollar is geworden. Bij uitbreiding betekent dit dat de sterke dollar (gevoed door een wereldwijde synthetische vraag naar de reservevaluta) de echte economie van Amerika – de productiebasis – heeft uitgehold.

Dit is ‘Dutch Disease’, waarbij valuta-appreciatie de ontwikkeling van productieve exportsectoren onderdrukt en politiek verandert in een zero-sum conflict over grondstofrenten.

Tijdens de hoorzitting in de Senaat vorig jaar met Jerome Powell, de voorzitter van de Federal Reserve, vroeg Vance de Fed-voorzitter of de status van de Amerikaanse dollar als wereldwijde reservevaluta niet een aantal nadelen zou kunnen hebben. Vance trok parallellen met de klassieke “resource curse” en suggereerde dat de wereldwijde rol van de dollar bijdroeg aan financialisering ten koste van investeringen in de reële economie: Het Anglo-model leidt ertoe dat economieën zich overspecialiseren in hun overvloedige factor, of het nu gaat om natuurlijke hulpbronnen, laagbetaalde arbeid of financiële activa.

Het tweede punt – gerelateerd aan veiligheid – een onderwerp waar het Pentagon al zo’n tien jaar op hamert, is dat de reservevaluta (en als gevolg daarvan de sterke dollar) veel militaire aanvoerlijnen van de VS naar China heeft verplaatst. Het heeft geen zin, zo redeneert het Pentagon, voor de VS om afhankelijk te zijn van Chinese aanvoerlijnen om de input te leveren voor de door het Amerikaanse leger geproduceerde wapens – waarmee het dan China zou bestrijden.

De Amerikaanse regering heeft twee antwoorden op dit dilemma: ten eerste, een multilaterale overeenkomst (naar het voorbeeld van het Plaza Akkoord van 1985) om de waarde van de dollar te verzwakken (en pari passu dus om de waarde van de valuta van de partnerlanden te verhogen). Dit is de ‘Mar-a-Lago Accord’ optie. De oplossing van de VS is om de rest van de wereld te dwingen hun valuta te laten appreciëren om zo het concurrentievermogen van de Amerikaanse export te verbeteren.

Het mechanisme om deze doelen te bereiken is om handels- en investeringspartners te dreigen met tarieven en terugtrekking van de Amerikaanse veiligheidsparaplu. Als verdere wending overweegt het plan de mogelijkheid om de Amerikaanse goudreserves te herwaarderen – een zet die de waardering van de dollar, de Amerikaanse schuld en het buitenlandse bezit aan Amerikaanse schatkistcertificaten omgekeerd zou verminderen.

De tweede optie is de unilaterale aanpak: in de unilaterale benadering zou een ‘gebruikersvergoeding’ op buitenlandse officiële holdings van Amerikaanse Treasuries worden opgelegd om reservebeheerders uit de dollar te verdrijven – en dus de dollar te verzwakken.

Het is duidelijk, nietwaar? Er komt een economische ‘herbalancering’ van de VS aan. Poetin heeft gelijk. De economische orde van na de Tweede Wereldoorlog “is verdwenen”.

Zullen opschepperige taal en dreigingen met sancties de grote landen dwingen om hun valuta te versterken en de herstructurering van de Amerikaanse schuld te accepteren (d.w.z. haircuts opgelegd op hun obligatiebezit)? Dat lijkt onwaarschijnlijk.

De aanpassing van de munteenheden in het kader van het Plaza-akkoord was afhankelijk van de samenwerking tussen de grote staten, zonder die samenwerking kunnen unilaterale stappen lelijk uitpakken.

Wie is de zwakkere partij? Wie heeft nu de macht in het machtsevenwicht? Poetin beantwoordde die vraag op 18 maart 2025.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

De ‘bondgenoten’ plunderen

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: