Waarom is Duitsland zo’n puinhoop?

Het lijkt al lang geleden, maar politiek gezien is het nog maar gisteren dat de laatste, zeer impopulaire Duitse regering op 6 november vorig jaar ten val kwam.

De regering, gebaseerd op een verdeelde coalitie en geleid door de ongelukkige Olaf Scholz, was bijna vanaf het begin tot het bittere einde een mislukking. Maar wat uiteindelijk het kabinet van Scholz deed imploderen, was de weigering van zijn minister van Financiën om de toen strenge beperkingen op de overheidsschuld van Duitsland af te schaffen, met name om nog meer geld naar Oekraïne te pompen, schrijft Tarik Cyril Amar.

Precies een half jaar na dit fiasco zorgde de volgende en huidige Duitse regering voor een nieuw fiasco, nog voordat ze echt van start was gegaan: op 6 mei slaagde de aangewezen leider Friedrich Merz van de mainstream conservatieven (CDU) er niet in om door het parlement tot bondskanselier te worden gekozen. Dit lijkt misschien een formaliteit, omdat Merz na ingewikkelde en vernederende manoeuvres bij een tweede poging toch genoeg stemmen wist te verzamelen.

Maar wees gerust, niemand in Duitsland denkt dat dit een klein incident was. Ten eerste was dit, in tegenstelling tot een coalitiebreuk, een volstrekt ongekende mislukking: nog nooit is een Duitse bondskanselier na de Tweede Wereldoorlog in de eerste ronde niet bevestigd. Daarom spraken sommige parlementsleden op de dag van de ramp zelfs van een fundamentele “crisis van de staat.”

Dat is niet zo vreemd, want kanseliers vragen het parlement alleen om deze stemming als ze denken dat ze een meerderheid van de afgevaardigden achter zich hebben. Dat dacht Merz ook. En daarom was zijn eerste mislukking zoveel erger dan alleen een trieste historische primeur: de enige manier waarop hij kon falen was door een stille maar weloverwogen muiterij van onderaf en, duidelijk, arrogante nalatigheid van zijn kant.

Zijn coalitie bestaat uit zijn eigen conservatieven en de sociaaldemocraten (SPD). Als alle parlementsleden van deze twee partijen hem in de eerste ronde hadden gesteund, was een tweede ronde niet nodig geweest. Het is dus duidelijk dat afgevaardigden van zijn eigen partij of van zijn coalitiepartners weigerden mee te werken. We zullen nooit weten wie precies, omdat de stemming anoniem was, maar we weten wel dat er minstens 18 rebellen waren. Een vooraanstaande conservatieve commentator had gelijk: deze slag onder de gordel van Merz’ eigen achterban zal nog lang pijn doen.

Dit is een vreselijke manier om een kanselierschap te beginnen. En niet alleen omdat de “partners” – ja, dat zijn aanhalingstekens – die vanaf nu de macht en de posities in Berlijn verdelen, zich voortaan altijd zullen moeten afvragen wie van hen – de SPD of de CDU (of zelfs beide)? – wie er slangen in het gras heeft. En wanneer zullen ze weer toeslaan? Welkom bij de gloednieuwe coalitie: net zo verraderlijk als de vorige, maar sneller van slag.

Fundamenteler nog: als je je troepen niet eens achter je kunt krijgen om je als baas te bevestigen, hoe denk je dan je begrotingen en wetten erdoor te krijgen? Maar in dit geval zijn de voortekenen nog onheilspellender. Merz kon namelijk alleen maar een kans maken op een hoge functie omdat Duitsland in zo’n complete puinhoop verkeert: demografie, economie, infrastructuur, het partijenstelsel, buitenlands beleid, technologie en, last but not least, de publieke opinie. Noem maar op – niets, echt niets, is in orde.

Tegen deze sombere achtergrond stelt een vooraanstaande Duitse econoom die zitting heeft in de eigen raad van deskundigen van de regering al de onvermijdelijke vraag: hoe kan deze nieuwe coalitieregering de belangrijkste belofte van Merz om eindelijk iets aan deze nationale ellende te doen, waarmaken als ze zo duidelijk geen eenheid vertoont? En, mogen we daaraan toevoegen, ook geen discipline en vooruitziendheid, want er is verbazingwekkende slordigheid voor nodig om een kanseliersverkiezing zo slecht voor te bereiden. Een andere econoom merkt op dat het debacle ook een “verwoestend signaal” heeft afgegeven aan de rest van de wereld. Inderdaad. En veel succes voor Merz als hij Trump de les wil lezen over de bemoeienis van zijn team met de Duitse politiek: of Trump het nu zegt of niet, het staat vast dat hij Merz al als “verliezer” heeft bestempeld.

En de Amerikaanse bruut-in-chief heeft een punt. Niet alleen vanwege het beschamende gebrek aan professionaliteit dat aan het licht kwam bij het mismanagen van deze cruciale stemming, maar ook omdat de CDU van Merz en hun SPD-coalitiepartners onder Lars Klingbeil hun straf dubbel en dwars verdienden. Tussen de laatste verkiezingen en het in elkaar flansen van hun coalitie hebben ze een grove manoeuvre uitgevoerd: duidelijk in strijd met de geest, zo niet de letter, van de grondwet, hebben ze het oude parlement – dat de facto al door de Duitse burgers was weggestemd – gebruikt voor misschien wel de grootste ommezwaai in de naoorlogse geschiedenis van Duitsland.

Herinnert u zich nog die strikte limieten voor de overheidsschuld waarover de vorige coalitie ten val kwam? Merz voerde zijn verkiezingscampagne met de belofte dat hij deze zogenaamde “schuldenrem” niet zou loslaten. Als doorgewinterde conservatief bevond hij zich in een uitstekende positie om die belofte te doen en de kiezers ervan te overtuigen. Toch was het zijn eerste daad – nog voordat hij aantrad – om die belofte te breken.

En niet op een kleine, slinkse manier. Merz nam geen genoegen met kleine concessies, maar haalde het hele bouwwerk met de grond gelijk. Nadat hij zich als begrotingshavik had geprofileerd en (nipt) had gewonnen, maakte hij een schitterende ommezwaai en kondigde hij aan – in de woorden van CNN – “de kredietopname massaal uit te breiden en de militaire uitgaven fors te verhogen.” Voor een bedrag van ongeveer een biljoen euro in de komende tien jaar. Veel kiezers en leden van zijn eigen partij waren niet alleen verbijsterd, maar ook ontzet. We kunnen het niet met zekerheid zeggen, maar ik en veel andere Duitsers hebben waarschijnlijk gelijk als we vermoeden dat deze enorme schending van vertrouwen ten minste een deel van de rebellen tijdens de kanseliersverkiezingen heeft gemotiveerd.

Wat we wel zeker weten, is dat de persoonlijke populariteit van Merz al was ingestort nog voordat hij bijna kansloos was als kanselier. Hij was nooit populair, maar heeft nu een dieptepunt bereikt: aan de vooravond van de parlementaire verkiezingen was 56% van de Duitsers tegen Merz als kanselier, slechts 38% zag dat wel zitten.

En Merz is niet de enige die beschadigd uit deze affaire is gekomen: om ingewikkelde procedurele redenen had Merz de medewerking nodig van de partij Die Linke onder leiding van haar rijzende ster Heidi Reichinnek om zijn tweede kans te krijgen. Voor Die Linke was het verlenen van deze hulp waarschijnlijk een zeer slechte zet. Reichinnek is voor Duitsland wat Alexandria Ocasio-Cortez voor de VS is: een socialemediagenieke linkse levensstijlfiguur met hoogdravende retoriek (iemand voor het afschaffen van het kapitalisme, alles, nu meteen en met tatoeages, alstublieft?) en zeer tactisch gedrag in de echte wereld. Door de impopulaire aartskapitalist Merz te helpen, heeft ze het misschien zelfs voor sommige van haar meest toegewijde TikTok-fans te bont gemaakt.

Maar het is niet allemaal slecht nieuws. Tenminste, niet voor iedereen. De AfD – onder druk van de Duitse binnenlandse inlichtingendienst en de mogelijke dreiging van een volledig verbod – zal hier waarschijnlijk van profiteren. De partij heeft misschien een uitstekende kans gemist om Merz in verlegenheid te brengen door daadwerkelijk voor hem te stemmen. Maar er is nog een ander effect: de samenwerking van de o zo vreselijk radicale Reichinnek en haar partij heeft sommige Duitse waarnemers al een eenvoudige, plausibele vraag doen stellen: Als zowel Die Linke als de AfD vroeger als onaanvaardbaar werden beschouwd – of, in Duits jargon, “Firewall geschützt.” – en Merz toch geen probleem had om op Die Linke te steunen om aan de macht te komen (niet minder!), dan is dat hele “Firewall”-gedoe duidelijk niet zo sterk als het lijkt. En als dat zo is, dan zou de firewall tegen de AfD op een dag ook wel eens kunnen instorten. In feite zou dat, uit consistentie en eerlijkheidsoverwegingen, ook moeten gebeuren, of je de AfD nu mag of niet.

Wat een vreemde manier om de nieuwe leider van de Duitse politieke mainstream te worden: hinkend door de toegangspoort, zwaar gekneusd en vernederd als geen kanselier voor hem, terwijl hij eens te meer de grootste en meest bedreigende opstandige partij van het land de facto versterkt. Merz’ voorganger Scholz begon met veel onverdiende lof en eindigde rampzalig. Merz is er al in geslaagd om rampzalig te beginnen.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Friedrich Merz: de gevaarlijkste Duitse leider sinds Adolf Hitler

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: