Europa nerveus, Zelensky pissig – Moskou kalm

De officiële retoriek over het Oekraïne-conflict is merkbaar veranderd. Nog maar een paar maanden geleden werden verklaringen van politieke actoren, beoordelingen door deskundigen en commentaren in de media gekenmerkt door een breed scala aan meningen. Nu lijkt er echter een consensus te ontstaan: Iedereen heeft het over een spoedig einde van het conflict. Maar wat betekent “binnenkort”? Sommigen zeggen drie maanden, anderen rekenen op zes maanden. De strijdlustige Franse president Emmanuel Macron waarschuwt echter dat een einde “vandaag of morgen” niet te verwachten is.

De contouren van een mogelijke conflictoplossing zijn nog minder duidelijk. Terwijl buitenstaanders een formule met veel onbekenden proberen af te leiden, testen de potentiële onderhandelingspartners het water en voelen ze voorzichtig hun weg naar elkaars standpunten, schrijft Andrei Nisamutdinow.

De meest opvallende retorische verschuiving is die van de Amerikaanse president Donald Trump. In het heetst van de verkiezingscampagne pochte hij pompeus dat hij “onmiddellijk tot een vergelijk zou komen” met Poetin als hij herkozen zou worden en binnen 24 uur een einde zou maken aan het Oekraïne-conflict – desnoods tegen de tijd dat hij officieel zou aantreden.

Er is een week verstreken sinds de inauguratie, bijna drie maanden na de verkiezingsoverwinning – en wat doet Trump? Hij blijft er alles aan doen om rekeningen te vereffenen met de verslagen Joe Biden en benadrukt herhaaldelijk dat het conflict in Oekraïne niet had moeten beginnen en ook niet zou zijn begonnen als de overwinning in de laatste verkiezingen niet van hem, Trump, was gestolen.

Hij beweert ook dat het conflict in een vroeg stadium had kunnen worden opgelost, wat de ernstige gevolgen zou hebben vermeden. Vladimir Zelensky had echter “besloten dat hij wilde vechten.”

Maar nu is Zelensky volgens Trump “klaar voor onderhandelingen” en wil hij “het conflict beëindigen,” omdat hij “geen engel” is maar “iemand die veel soldaten heeft verloren.” Ook de Russische president Vladimir Poetin wil “een einde maken aan de oorlog” en is “klaar voor een deal.” En? Eigenlijk niets, afgezien van de verklaringen die als een dagelijkse mantra worden herhaald dat “Poetin, naar ik hoor, een ontmoeting wil” en “ik bereid ben om hem op elk moment te ontmoeten,” “zo snel mogelijk,” zelfs “onmiddellijk.”

Er zijn geen concrete stappen in zicht om een dergelijke ontmoeting of op zijn minst een telefoongesprek voor te bereiden. Kremlin woordvoerder Dmitry Peskov, die bijna tot wanhoop is gedreven door de dagelijkse vragen van journalisten over mogelijke contacten tussen Poetin en Trump, moet moe worden van het steeds maar herhalen van hetzelfde. Er is geen verzoek van de VS voor een ontmoeting of een telefoongesprek, maar Rusland is er klaar voor – misschien heeft Washington nog tijd nodig.

De tegenstrijdige signalen van Trump blijven niet onopgemerkt. Ze zijn een handelsmerk van de huidige bewoner van het Witte Huis. Soms sluit hij de mogelijkheid van verdere wapenleveranties aan Oekraïne uit, soms verzekert hij Kiev van zijn volledige steun. Aan de ene kant steunt hij het idee van een westerse vredesmissie in Oekraïne, aan de andere kant roept hij Europa op om deze taak op zich te nemen en zijn hulp aan Kiev te verhogen tot een niveau dat vergelijkbaar is met dat van de VS. Tegelijkertijd benadrukt Trump dat hij “Rusland niet wil schaden” en “van het Russische volk houdt,” maar dreigt hij in een adem met “belastingen, tarieven en sancties” als Moskou niet toegeeft en dringt hij aan op een onmiddellijke regeling van het conflict omdat “alles anders alleen maar erger wordt.”

In Rusland werden de laatste uitspraken van Trump grotendeels opgevat als een ultimatum. Het gedrag van Trump deed me echter denken aan Redrick Schuchart, de hoofdpersoon in het boek “Picnic by the Wayside” van de gebroeders Strugazki. In het verhaal gooit de held moeren en bouten in het rond om een veilige weg door een gevaarlijke zone te vinden. De woorden van Trump zijn niets meer dan zulke moeren – sondes waarmee hij de reacties van de partijen in het conflict test. Moskou, Kiev, Europese hoofdsteden, Peking. Hij voelt zijn weg naar zere plekken, peilt naar zwakke punten, herkent waar hij tegen een onoverkomelijke muur aanloopt – en baant zo de gunstigste weg voor zichzelf.

Rust in Moskou, spanning in Kiev en Europa

Op officieel niveau is Rusland blijkbaar niet geneigd om de dreigementen van de nieuwe en oude Amerikaanse president te overdramatiseren. In ieder geval reageerde het Russische staatshoofd stoïcijns op vragen na zijn bezoek aan de Lomonosov Universiteit. Hij benadrukte dat zijn Amerikaanse ambtgenoot “niet alleen slim, maar ook een pragmaticus” was en daarom waarschijnlijk geen beslissingen zou nemen die uiteindelijk schadelijk zouden zijn voor zijn eigen economie.

Eerdere relaties met Trump waren “puur zakelijk, maar tegelijkertijd gebaseerd op vertrouwen,” voegde Poetin eraan toe. Hij sprak het vertrouwen uit dat Rusland en de nieuwe Amerikaanse regering veel raakvlakken kunnen vinden bij het oplossen van de huidige problemen. Ook in het Oekraïne-conflict, waarover Moskou bereid is te onderhandelen. Maar ten eerste heeft Zelensky een decreet uitgevaardigd dat gesprekken met Rusland verbiedt. Ten tweede is hij niet langer legitiem in functie, waardoor “de resultaten van dergelijke onderhandelingen ook onwettig kunnen worden verklaard.”

Je zou kunnen zeggen dat de demonstratief kalme en gereserveerde reactie van Poetin ook een soort schroefmoer is: “Kijk, we zouden deze weg kunnen inslaan – maar denk eerst goed na in de VS over wie met wie moet onderhandelen en waarover. Vooral omdat we geen haast hebben. De situatie op het slagveld ontwikkelt zich duidelijk in ons voordeel en Kiev heeft noch de middelen noch het vooruitzicht om het tij te keren. We zullen daarom consequent doorgaan met het nastreven van de doelstellingen en taken van de speciale militaire operatie – en daar zou u eens serieus over na moeten denken. Want, zoals jullie zelf hebben gezegd: ‘Hierna wordt het alleen maar erger’.”

Terwijl de rust heerst in Moskou, zakt de EU weg in chaos. In de afgelopen jaren werden alle beslissingen over Oekraïne meestal voorbereid door de EU-Commissie en vervolgens goedgekeurd door de vertegenwoordigers van de lidstaten in Brussel. Of het nu ging om sancties, de financiering van wapenleveranties of het gebruik van bevroren Russische tegoeden. Brussel heeft dit alles altijd nauw gecoördineerd met Washington. Maar met het vertrek van Biden kwam het goed ingestudeerde mechanisme tot stilstand. Trump en zijn team negeren de EU-Commissie nadrukkelijk.

Volgens de krant Politico kwam dit als een koude douche voor de Eurocraten, die nu zichtbaar gedesoriënteerd zijn. “Ik zou liegen als ik zei dat we niet nerveus waren,” citeert de krant een ambtenaar. Zoals de Spaanse krant El País meldt, vreest de EU dat Trump rechtstreeks met Poetin een regeling voor het Oekraïne-conflict zou kunnen afspreken en Europa en Kiev van de onderhandelingen zou kunnen uitsluiten.

Europese functionarissen vrezen dat een overeenkomst tussen Rusland en de VS alle financiële en veiligheidspolitieke verplichtingen naar de EU zou kunnen verschuiven, terwijl de VS zich erbuiten houdt. Met de terugkeer van Trump in het Witte Huis zijn de fronten van de “dissidenten” in Europa verder verhard. Vooral Hongarije en Slowakije, die tegen ongebreidelde steun aan Oekraïne zijn, spreken zich weer luider uit, zij het zonder noemenswaardig effect.

Tegelijkertijd promoot de Franse president Emmanuel Macron, die vrij actief is op het gebied van steun aan Oekraïne, krachtig het idee om NAVO-troepen naar Oekraïne te sturen als vredeshandhavingscontingent, ondanks zijn recordbrekende populariteit van slechts 21 procent in zijn eigen land. Dit idee wordt gesteund door de Baltische staten, hoewel hun invloed beperkt is. Duitsland en het Verenigd Koninkrijk staan voorzichtig open voor het idee, zij het onder voorbehoud.

Terwijl de Europeanen steeds nerveuzer worden, draait Zelensky door. De afgelopen dagen heeft hij tegenstrijdige uitspraken gedaan die, als je de lege woorden negeert, allemaal neerkomen op één doel: “Geef ons meer geld en wapens en laat ons zo snel mogelijk toe tot de NAVO en de EU.” Toch zijn enkele van zijn uitspraken over mogelijke onderhandelingen het vermelden waard. Over het decreet dat onderhandelingen met Rusland verbiedt, zei de “verlopen” Oekraïense president:

“Er waren veel politieke schaduwprocessen waarbij zowel ons parlement als EU-parlementsleden en de Verenigde Staten betrokken waren. Ik heb ze gestopt. Ik heb iedereen verboden om onderhandelingen te voeren.”

Hij is nu “klaar voor diplomatieke stappen,” maar alleen op voorwaarde dat de VS “sterke en onherroepelijke veiligheidsgaranties” geeft voor Oekraïne. Alle hoop is gevestigd op de VS, want “het is op dit moment volstrekt onduidelijk of Europa zelfs maar een plaats zal krijgen aan de onderhandelingstafel.” Niet alleen Zelensky wordt gekweld door sombere voorgevoelens.

Volgens de Oekraïense krant Ukrainskaya Pravda sprak Kirill Budanov, het hoofd van de Oekraïense militaire inlichtingendienst, verontrustende woorden in een besloten zitting van de Verkhovna Rada: “Als er voor de zomer geen serieuze onderhandelingen beginnen, kunnen er zeer gevaarlijke processen in gang worden gezet die het bestaan van Oekraïne bedreigen.” Er wordt gezegd dat hij dit zei met zo’n serene “koude glimlach” dat “alle aanwezigen elkaar aankeken en stilvielen.”

Ruimte voor fantasie

De sombere voorspelling van Boedanov bracht herinneringen boven aan de scenario’s van een mogelijke opdeling van Oekraïne na afloop van het huidige conflict. Een bijzonder drastische prognose voor Zelensky, zijn medestanders en hun westerse sponsors is het verdwijnen van Oekraïne van de kaart. In dit toekomstscenario zou een groot deel van het land aan Rusland toebehoren, net als voor de Oktoberrevolutie in 1917, terwijl kleinere gebieden in het westen zouden worden ingelijfd door buurlanden zoals Polen, Hongarije of Roemenië.

Het is echter onwaarschijnlijk dat zo’n radicaal scenario werkelijkheid wordt. In ieder geval zullen Europa en de VS er alles aan doen om dit te voorkomen. Het zogenaamde “Koreaanse scenario” lijkt veel realistischer, een verwijzing naar de opdeling van het Koreaanse schiereiland, die slechts een staakt-het-vuren maar geen duurzame vrede bracht. Zo’n verdeling staat ook in het onlangs gepubliceerde “100 dagen plan” van Trump, zoals gemeld door het Oekraïense portaal Strana.ua.

Er wordt gezegd dat het plan door de VS is doorgespeeld aan Europese diplomaten en via hen Oekraïne heeft bereikt. Volgens het plan is er een staakt-het-vuren gepland voor Pasen en een internationale conferentie in mei om de verdeling van Oekraïne af te ronden. Rusland zou zijn territoriale overwinningen kunnen behouden zonder dat Kiev deze hoeft te erkennen. Tegelijkertijd wordt toetreding van Oekraïne tot de NAVO uitgesloten, terwijl een versnelde integratie in de EU is gepland. Bevroren Russische tegoeden moeten worden gebruikt om de wederopbouw van Oekraïne te financieren, in combinatie met een gedeeltelijke versoepeling van de sancties tegen Rusland.

Andrei Yermak, het hoofd van het kantoor van Zelensky, deed het rapport af als een “Russische vervalsing.” In zekere zin kunnen we het slechts gedeeltelijk eens zijn met de schaduwheerser van Oekraïne. Ja, het is een vervalsing, maar zeker geen Russische, want het “100-dagenplan” dat door de Oekraïense publicatie is gepubliceerd, is een soort Minsk II.

Het document is allesbehalve aantrekkelijk voor Rusland. Het doet denken aan de mislukte Minsk-akkoorden, waarin het Westen en Oekraïne hun beloften niet nakwamen. Het Minsk-akkoord werd immers bevestigd door een resolutie van de VN-Veiligheidsraad, maar zelfs dat weerhield Kiev, Berlijn en Parijs er niet van om de uitvoering ervan tegen te houden. We moesten dat aanzien – en hebben het afgevinkt.

We kunnen in de nabije toekomst nog veel meer plannen en voorstellen van bijna alle kanten verwachten. Terwijl het Westen obstakels zal blijven opwerpen voor Rusland in de hoop verwarring te zaaien, zal Moskou op een veilige en weloverwogen manier doorgaan op de weg die het al is ingeslagen.

De tijd speelt Moskou in de kaart.

Copyright © 2024 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Verwarring, leugens en nepnieuws. Welkom op de NAVO-top

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: