Rusland pleit al bijna twee decennia voor een nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur, te beginnen met de toespraak van president Poetin in München in 2007 en het door president Medvedev voorgestelde Europese Veiligheidsverdrag in 2008, gevolgd door de Russische ontwerpverdragen van december 2021 en Poetins oproep in juni 2024 tot ondeelbare veiligheid in heel Eurazië. Het westerse antwoord is niet veranderd. Zoals een Britse verklaring aan de OVSE het in juni 2026 formuleerde: Rusland blijft oproepen tot een nieuwe veiligheidsarchitectuur, “maar die hebben we al”.
De Britse voorstelling van zaken is onjuist. Europa heeft niet één veiligheidsarchitectuur, maar twee, die op onverenigbare uitgangspunten zijn gebaseerd. De eerste is de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die alle staten van Vancouver tot Vladivostok omvat en berust op ondeelbare veiligheid, het principe dat geen enkele staat zijn veiligheid mag versterken ten koste van andere staten. Dit is de gulden regel toegepast op naties. De tweede is de NAVO, een door de VS geleid bondgenootschap dat gebaseerd is op westers overwicht en militaire superioriteit ten opzichte van Rusland. De OVSE is een architectuur van internationaal recht en wederzijdse terughoudendheid. De NAVO, zoals die sinds de jaren negentig heeft gefunctioneerd, is een architectuur van westerse macht, en die heeft oorlog gebracht, schrijft prof. Glenn Diesen.
Het OVSE-traject begon met de Ostpolitik van Willy Brandt, die de naoorlogse grenzen erkende en afzag van geweld. Dit leidde tot de Slotakte van Helsinki van 1975, waarin vijfendertig staten uit Oost en West overeenstemming bereikten over beginselen van vreedzaam samenleven, waaronder niet-inmenging in binnenlandse aangelegenheden. De Duitse hereniging vormde het hoogtepunt. In februari 1990 verzekerde minister van Buitenlandse Zaken James Baker Gorbatsjov dat de NAVO zich “geen centimeter oostwaarts” zou uitbreiden, en Duitse leiders gaven dezelfde verzekering, zoals uit vrijgegeven documenten blijkt. Het Handvest van Istanboel van de OVSE uit 1999 voegde daaraan toe dat geen enkele staat of organisatie de voornaamste verantwoordelijkheid voor de vrede in Europa mocht opeisen.
Het NAVO-traject ging precies de tegenovergestelde richting op. In 1994 besloot de regering-Clinton de NAVO uit te breiden, ondanks de toezeggingen uit 1990. George Kennan noemde dit besluit “de meest noodlottige fout van het Amerikaanse beleid in het hele tijdperk na de Koude Oorlog”. De NAVO breidde zich uit in 1999 en opnieuw in 2004, waarbij zij de Baltische staten bereikte, en in 1999 bombardeerde zij Servië zonder toestemming van de VN. In 2008 verklaarde de NAVO in Boekarest dat Oekraïne en Georgië lid zouden worden, waarbij zij de waarschuwing van William Burns, destijds de Amerikaanse ambassadeur in Moskou, negeerde dat dit voor Rusland de duidelijkste van alle rode lijnen was. Binnen enkele maanden volgde de oorlog in Georgië, die volgens een door de EU ingesteld onderzoek door Georgië was begonnen.
Op 21 februari 2014 ondertekende de Oekraïense president Janoekovitsj een overeenkomst met de oppositie, in aanwezigheid van vertegenwoordigers van Duitsland, Frankrijk en Polen, die voorzag in een regering van nationale eenheid en vervroegde verkiezingen. De volgende dag werd de overeenkomst met geweld tenietgedaan. De Rada zette Janoekovitsj af. Het was een ongrondwettelijke machtsoverdracht, een staatsgreep, gesteund door Washington. Rusland annexeerde vervolgens de Krim, deels om te voorkomen dat zijn marinebasis in Sebastopol in handen van de NAVO zou vallen. Het Minsk II-akkoord van 2015, bedoeld om de vrede te herstellen en bekrachtigd door de VN-Veiligheidsraad, werd nooit door Oekraïne uitgevoerd, en Angela Merkel zei later dat het bedoeld was geweest om Oekraïne tijd te geven.
Toen Rusland in december 2021 verdragen voorstelde om een einde te maken aan de oostwaartse uitbreiding van de NAVO, drong ik er persoonlijk bij het Witte Huis op aan deze te aanvaarden. De regering-Biden wees het Russische diplomatieke initiatief af. Nadat Rusland in februari 2022 was binnengevallen, begonnen Rusland en Oekraïne binnen vier dagen vredesbesprekingen en kwamen zij in Istanboel dicht bij een overeenkomst op basis van Oekraïense neutraliteit. De Verenigde Staten en Groot-Brittannië blokkeerden die, en sindsdien zijn er honderdduizenden slachtoffers gevallen.
De NAVO-architectuur faalt omdat zij een hegemoniaal systeem is in plaats van een inclusief systeem. De Amerikaanse ontwerpversie van de Defense Planning Guidance uit 1992 riep op om de opkomst van elke rivaliserende macht te voorkomen, en Zbigniew Brzezinski beschreef Oekraïne als de spil zonder welke Rusland zou ophouden een Euraziatisch rijk te zijn. Na 2014 bouwde de CIA een netwerk van geheime bases in Oekraïne langs de Russische grens. De VS negeerden eenvoudigweg in elke fase de legitieme veiligheidszorgen van Rusland en verwierpen de doctrine van inclusieve veiligheid volledig. De VS zouden de baas zijn, zo eenvoudig was het. Europa ging daarin mee en heeft daarvoor een hoge prijs betaald door goedkope Russische energie te verliezen en zich vast te leggen op een wapenopbouw die investeringen in zijn toekomst zal verdringen.
Europa zou ervoor moeten kiezen terug te keren naar het OVSE-traject, dat gebaseerd is op beginselen die het al heeft ondertekend. Het eerste is een nieuw Europees Concert. Dit zou de Europese Unie, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Turkije en de Verenigde Staten moeten samenbrengen, te beginnen met een OVSE-top in 2027, de eerste sinds 2010. Het tweede beginsel is ondeelbare veiligheid in de praktijk: geen verdere NAVO-uitbreiding, een permanent neutraal Oekraïne naar Oostenrijks model en wederzijdse beperkingen op strijdkrachten en raketten nabij de Russische, Oekraïense en EU-grenzen, gecontroleerd door de OVSE. Het derde is een hernieuwde verbintenis aan de Slotakte van Helsinki, wat betekent dat grenzen worden gerespecteerd en dat er een einde komt aan operaties om regeringen omver te werpen door de VS, Rusland of welk ander land dan ook. Het vierde is een hernieuwing van de wapenbeheersing, waaronder een nieuw verbod op middellangeafstandsraketten in Europa, beperkingen op drones en op AI gebaseerde systemen, en een opvolger van het nucleaire New START-verdrag.
Het vijfde kernbeginsel is een einde aan dubbele standaarden. De Verenigde Staten maken sinds de Monroedoctrine van 1823 aanspraak op een veiligheidszone op het westelijk halfrond, en hun Nationale Veiligheidsstrategie van december 2025 kondigde een “Trump-corollarium” af. Washington zou nooit Russische of Chinese bases in Mexico of Canada accepteren. Grootmachten hebben geen recht op een invloedssfeer over hun buurlanden, maar zij hebben wel recht op een veiligheidssfeer, vrij van vijandige militaire infrastructuur aan hun grenzen.
Tot slot een woord aan de Baltische staten en Polen. Hun angsten zijn geworteld in hun geschiedenis, maar hun anti-Ruslandstrategie berust op een onjuist uitgangspunt. De Verenigde Staten zullen hen niet redden. Artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag laat elke bondgenoot zelf beslissen over zijn reactie. Finland, dat tweemaal tegen de Sovjet-Unie vocht, kende tientallen jaren van voorspoed dankzij neutraliteit en verstandige betrekkingen met Moskou. De grootste catastrofes van Polen vonden plaats toen de grootmachten aan weerszijden van het land met elkaar in oorlog raakten, en het belang van Polen ligt in het voorkomen van een dergelijke confrontatie in plaats van als vooruitgeschoven basis te dienen. Polen zouden zich ook moeten herinneren, zoals ik persoonlijk weet, dat Gorbatsjov de vreedzame overgang van Polen naar democratie mogelijk heeft gemaakt.
Europa zou de erfenis van de Slotakte van Helsinki, die in 2025 vijftig jaar bestond, moeten eren door volgend jaar een OVSE-top bijeen te roepen, geleid door Europeanen in plaats van door Washington, om te onderhandelen over een vernieuwd verdrag inzake ondeelbare veiligheid waarin ook Rusland is opgenomen. Europa koos ooit eerder voor die weg, en die bracht vrede.
Onafhankelijke journalistiek is niet vanzelfsprekend. Zeker niet in een wereld waarin grote belangen steeds meer bepalen wat u wel en niet te horen krijgt. Frontnieuws weigert zich daaraan te onderwerpen. Geen adverteerders, geen sponsors, geen verborgen agenda’s. Alleen onze lezers maken het mogelijk dat wij onafhankelijk kunnen blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram














Vooral de vraag naar de door Europa gewenste veiligheidsarchitectuur is heel relevant. Het is echter ook wel van belang om niet alleen vanuit machtspolitiek te redeneren, maar ook vanuit het standpunt van stabiliteit, internationale rechtsorde en de veiligheid van Oekraïne of de rest van Europa.