Groenland, opnieuw: wat betekent het debat dat onmiddellijk na de ‘overwinning’ in Venezuela begon?

Terwijl de wereld nog volop sprak over de bombardementen van het Amerikaanse leger op Venezuela en de ontvoering van president Nicolás Maduro en zijn vrouw Cilia Flores om ‘terecht te staan’, begon de Amerikaanse president Donald Trump zonder adem te halen een lijst op te sommen van Amerika’s ‘andere doelwitten’.

In de uren dat de gevolgen van de operatie in Venezuela nog steeds voelbaar waren, richtte Trump zijn pijlen op Mexico en president Claudia Sheinbaum. Hij beweerde dat het land “door kartels werd bestuurd” en zei: “Er moet iets gebeuren,” schrijft Erkin Oncan.

Hij viel de Colombiaanse president Gustavo Petro aan door te zeggen: “Ze hebben fabrieken die cocaïne produceren, ze produceren cocaïne en sturen die naar de Verenigde Staten”, en beweerde dat Delcy Rodríguez, die na Maduro het leiderschap van Venezuela heeft overgenomen, “een hogere prijs dan Maduro zou kunnen betalen” als ze “niet het juiste doet”.

Ondertussen was de meest opvallende uitspraak van Trump – die in feite als “verwacht” kan worden omschreven – dat hij Groenland opnieuw op de agenda zette.

Wat is er gebeurd?

Trump was in feite niet de eerste in de Amerikaanse publieke sfeer die Groenland in de “overwinning” op Venezuela betrok. De kwestie kwam voor het eerst aan het licht door een bericht van Katie Miller – die ook de vrouw is van Stephen Miller, Trumps adjunct-adviseur voor beleid en binnenlandse veiligheid – waarin Groenland was afgebeeld, gehuld in een Amerikaanse vlag, met daarbij de opmerking “Binnenkort”.

De reacties op Millers bericht lieten niet lang op zich wachten. De Deense ambassadeur in Washington, Jesper Møller Sørensen, schreef op X:

“De veiligheid van de VS is ook de veiligheid van Groenland en Denemarken. Groenland is ook lid van de NAVO. Het Koninkrijk Denemarken en de Verenigde Staten werken samen om de veiligheid in het Noordpoolgebied te waarborgen. Wij verwachten volledige eerbiediging van de territoriale integriteit van het Koninkrijk Denemarken.”

Trump heropende echter het Groenland-debat in een interview met het tijdschrift The Atlantic.

In antwoord op een vraag over de opmerking van minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat “Trump doet wat hij zegt” en over zijn eigen eerdere uitspraken over Groenland, zei Trump:

“Marco was erg gul tegen mij. Destijds had ik het niet over Groenland, maar we hebben Groenland zeker nodig. We hebben het nodig voor onze defensie”, en beweerde dat Groenland omringd is door schepen van Rusland en China.

De Deense premier Mette Frederiksen reageerde ook op de opmerkingen van Trump door te zeggen: “President Trump moet ophouden met zijn dreigementen tegen Groenland.” Frederiksen verklaarde dat het volstrekt onzinnig was om te zeggen dat de Verenigde Staten Groenland moesten overnemen en zei: “De VS hebben geen recht om een van de drie landen die deel uitmaken van het Koninkrijk Denemarken te annexeren.”

Tegelijkertijd werd Trumps recente stap – op 21 december – om Jeff Landry, gouverneur van Louisiana, te benoemen tot speciaal vertegenwoordiger voor Groenland ook geïnterpreteerd als een opvallende stap.

“Onze toekomst wordt niet bepaald op social media”

De Groenlandse leider Jens-Frederik Nielsen stuurde ook een “geen paniek”-boodschap in een bericht op Facebook:

“Allereerst wil ik heel kalm en duidelijk zeggen dat er geen reden is voor paniek of bezorgdheid. Deze afbeelding die Katie Miller heeft gedeeld, waarop Groenland lijkt te zijn gehuld in de Amerikaanse vlag, verandert niets. Ons land is niet te koop en onze toekomst wordt niet bepaald door posts op social media. Deze afbeelding is echter respectloos.

Wij zijn een democratische samenleving met zelfbestuur, vrije verkiezingen en sterke instellingen. Ons standpunt is duidelijk gebaseerd op internationaal recht en internationaal erkende overeenkomsten. Hierover valt niet te discussiëren.

Naalakkersuisut (de regering) zet haar werk rustig en verantwoordelijk voort. Er is geen reden tot paniek. Maar er is meer dan genoeg reden om ons te verzetten tegen gebrek aan respect.“

”Ons land is niet iets dat zomaar kan worden weggenomen”

Samen met de premier heeft ook de voormalige premier en huidige minister van Financiën en Belastingen, Múte Bourup Egede, zijn reactie geuit met de volgende woorden:

“Ik kan dit herhaaldelijke gebrek aan respect van de Amerikaanse regering jegens ons niet accepteren. Als deze houding voortduurt, zal serieus moeten worden overwogen of samenwerking überhaupt nog mogelijk is. Want ons land is niet iets dat zomaar kan worden weggenomen. Samenwerking op basis van wederzijds vertrouwen is een waarde die we altijd moeten beschermen. We zullen blijven vechten voor ons land.“

Waarom Groenland?

In feite is Groenland voor Trump – en ook voor de Amerikaanse regering – een ”oude zaak“.

Trump bevestigde voor het eerst de bewering, die naar voren kwam in de kop van The Washington Post in 2019 ”Trump wil Groenland kopen. Hoeveel zou dat kosten?“, door te zeggen: ”Het zou een geweldige vastgoeddeal zijn.”

Toen deze uitspraak door de Deense leider Mette Frederiksen als een “absurde discussie” werd omschreven, annuleerde Trump zijn geplande bezoek aan Groenland.

In de periode die volgde, bleef de kwestie een van Trumps “wensen”, maar werd overschaduwd door andere belangrijke agenda’s, zoals de afzetting van Trump, het presidentschap van voormalig president Joe Biden en de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.

Nadat hij als winnaar uit de Amerikaanse verkiezingen was gekomen, zei Trump, nog voordat hij officieel aantrad, in een bericht op Truth Social op 23 december 2024 dat Groenland onder Amerikaanse controle moest komen en dat dit een “absolute noodzaak” was.

Omdat deze uitspraak de wereldwijde agenda domineerde, waren de aanvankelijk voorzichtige bezwaren van Denemarken/Groenland (“Wij zijn niet te koop”) niet voldoende om de kwestie af te sluiten.

Destijds zette Kaja Kallas, hoge vertegenwoordiger van de EU voor buitenlandse zaken, het standpunt van de EU uiteen door te zeggen: “De EU onderhandelt niet over Groenland.”

De eisen van het Amerika van Trump met betrekking tot het eiland zorgden echter voor een verdere escalatie van het proces.

Terwijl de opmerkingen van Trump nog vers in het geheugen lagen, haalde ook het verrassingsbezoek van Donald Trump Jr. aan Groenland de krantenkoppen.

De geschiedenis van de betrekkingen tussen de VS en Groenland

De belangstelling van de Verenigde Staten voor Groenland dateert eigenlijk van vóór Trump en is geworteld in Amerikaanse geopolitieke belangen.

Na de aankoop van Alaska in 1867 hebben de VS herhaaldelijk geprobeerd om controle over Groenland te krijgen – voor het eerst in 1910 als onderdeel van een complex voorstel voor een territoriaal ruil met de Filippijnen, West-Indië en Noord-Sleeswijk, vervolgens in 1917 en in 1946 met een bod van 100 miljoen dollar plus een territoriaal ruil – maar telkens zonder succes.

De VS vestigden hun militaire aanwezigheid in Groenland op basis van het defensieverdrag van 9 april 1941. Met dit verdrag kregen de Verenigde Staten het recht om militaire bases te vestigen in heel Groenland.

Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog waren de VS actief op 17 locaties in Groenland. De overeenkomst, die in 1951 onder de NAVO werd gereorganiseerd, bleef de Deense soevereiniteit erkennen, en met de Igaliku-overeenkomst van 6 augustus 2004 werd de Amerikaanse aanwezigheid beperkt tot uitsluitend de luchtmachtbasis Thule (nu Pituffik Space Base).

Waarom is Groenland belangrijk voor de VS?

Groenland is belangrijk voor de Verenigde Staten vanwege zowel zijn geografische ligging als zijn ondergrondse rijkdommen.

Volgens een classificatie van de Europese Commissie uit 2023 zijn 25 van de 34 mineralen die als cruciaal worden beschouwd – samen met zeldzame aardmetalen zoals grafiet, koper, nikkel en titanium – aanwezig in Groenland.

Een ander kenmerk dat Groenland in de ogen van de VS cruciaal maakt, is de strategische ligging in het Noordpoolgebied en, in de woorden van Trump, de aanwezigheid van “China en Rusland”.

Naarmate de klimaatverandering het ijs doet smelten, werden nieuw opkomende gebieden van militaire concurrentie en nieuwe handelsroutes gedetailleerd weergegeven in het document over de Noordpoolstrategie dat in 2024 door de Verenigde Staten werd gepubliceerd.

De identificatie van Rusland en China als de grootste bedreigingen in het Noordpoolgebied in het document helpt ook om de “vasthoudendheid” van de regering-Trump ten aanzien van Groenland te verklaren.

Voor een Verenigde Staten die zich voorbereiden op concurrentie in het Noordpoolgebied, zou een Groenland onder volledige controle een veel belangrijkere functie vervullen dan de beperkte capaciteiten van de bestaande bases.

De macht van Amerika in het Noordpoolgebied

Hoewel de retoriek van “defensie” opvalt in de Amerikaanse strategie voor het Noordpoolgebied, is de militaire macht die het in het Noordpoolgebied en de omliggende regio’s handhaaft behoorlijk indrukwekkend. Sinds de Koude Oorlog heeft de VS landen die het “onze bondgenoten” noemt, gebruikt als wapenopslagplaatsen en militaire bases.

Om enkele bekende Amerikaanse militaire locaties in het Noordpoolgebied en de buurlanden te noemen:

• In het kader van het Prepositioning Program van het Amerikaanse marinierskorps in Noorwegen worden zware wapens en uitrusting vooraf gepositioneerd voor snelle inzet ‘in tijden van crisis’.
• Ook in Noorwegen fungeert de Varanger-basis als een belangrijk logistiek en trainingscentrum voor Amerikaanse mariniers, terwijl Amerikaanse militaire uitrustingsdepots zich in Trondheim bevinden. Deze locaties zijn uitgerust met mariniers, gepantserde voertuigen, artilleriesystemen en luchtverdedigingssystemen.
• De Keflavik-basis in IJsland wordt gebruikt voor NAVO-missies en door de Amerikaanse luchtmacht.
• De Thule-luchtmachtbasis in Groenland, waar een Amerikaans ballistisch raketwaarschuwingssysteem is gestationeerd, wordt ook gebruikt voor ruimtebewakingsactiviteiten.
• Op de Eielson-luchtmachtbasis in Alaska zijn F-16- en F-35-straaljagers gestationeerd, terwijl ballistische raketafweersystemen stand-by staan in Fort Greely.
• Daarnaast worden grootschalige militaire oefeningen in Alaska, onder de namen Northern Edge en Noble Defender, begeleid door de Arctic Challenge Exercise, die samen met NAVO-bondgenoten wordt georganiseerd.

Kortom, een Groenland dat “volledig onder controle” is, zou het potentieel hebben om het belangrijkste knooppunt van de Amerikaanse veiligheidsparaplu in het Noordpoolgebied te worden.

De houding van Rusland ten opzichte van het Noordpoolgebied

De door Trump benadrukte Chinese en Russische schepen illustreren vanuit Amerikaans perspectief de “urgentie” van de regio. Rusland, een “natuurlijk onderdeel” van de regio, heeft daar ook troepen gestationeerd.

Tot deze militaire punten behoren Northern Clover op het eiland Kotelny, de meest noordelijke militaire basis van Rusland met luchtverdedigingssystemen en radarinstallaties, de Nagurskoye Air Base, de grootste Russische militaire luchtmachtbasis in het Noordpoolgebied, de luchtmachtbasis Rogachevo op Novaya Zemlya; Severomorsk, de belangrijkste basis van de Russische Noordelijke Vloot; Moermansk, het hoofdkwartier van de Noordelijke Vloot; de luchtmachtbasis Tiksi; en de nieuw gebouwde bases Sabetta en Nagurskoye op het schiereiland Yamal.

Voor de VS zou een Groenland dat “volledig onder controle” is, dus betekenen dat de dreiging voor Rusland in het Noordpoolgebied een kritiek niveau bereikt.

In hoeverre maakt China deel uit van het Noordpoolgebied?

De groeiende aanwezigheid van China in het Noordpoolgebied bestaat voornamelijk uit onderzoeksgerichte marine- en wetenschappelijke onderzoeksschepen.

Naast schepen die zeeroutes en natuurlijke hulpbronnen verkennen, behoren ook de beroemde ijsbrekers die worden gebruikt om door het poolijs te navigeren tot de zorgen van het Atlantische front.

Verwacht wordt dat China zijn invloedssfeer zal uitbreiden op basis van zijn groeiende militaire samenwerking met Rusland.

Aan de andere kant beschouwt China het Noordpoolgebied als het “gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid” en voert het, in tegenstelling tot de verklaringen van de VS dat “het geen belanghebbende partij in de regio is”, al heel lang een actief Noordpoolbeleid.

In 2010 stelde China voor om zeegebieden buiten de exclusieve economische zones op te nemen in het gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid. Voor China heeft het Noordpoolgebied ook economisch belang, zoals de “Polar Silk Road”-route.

De Verenigde Staten zien China echter niet als onderdeel van het Noordpoolgebied. Toch hebben het Noordpoolbeleid van China en zijn betrokkenheid bij aanverwante kwesties een geschiedenis van bijna 100 jaar:

• In 1925 trad China toe tot het Verdrag van Spitsbergen, dat de soevereiniteit van Noorwegen over de Arctische archipel Svalbard erkent en voorziet in de demilitarisering ervan, en begon het deel te nemen aan de oplossing van Arctische kwesties. Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw heeft China zijn inspanningen op het gebied van Arctische exploratie opgevoerd en de reikwijdte van zijn activiteiten uitgebreid.
• In 1996 werd China lid van het Internationaal Arctisch Wetenschappelijk Comité.
• Sinds 1999 voert het wetenschappelijk onderzoek uit in het Noordpoolgebied met zijn onderzoeksschip Xue Long (Sneeuwdraak).
• In 2004 bouwde het het Arctisch Yellow River Station in Ny-Ålesund in de Svalbard-archipel.
• Volgens het in 2018 gepubliceerde witboek met daarin de Arctische strategie had China eind 2017 acht wetenschappelijke expedities in de Noordelijke IJszee uitgevoerd en 14 jaar lang onderzoek gedaan vanuit het Yellow River Station.
• China was ook het eerste Aziatische land dat gastheer was van de Arctic Science Summit Week, een conferentie op hoog niveau over Arctische kwesties, en werd in 2013 geaccrediteerd als waarnemer bij de Arctische Raad.
• China verklaart in officiële documenten ook dat het prioriteit geeft aan wetenschappelijk onderzoek in Arctische aangelegenheden, het belang van milieubescherming en internationale samenwerking benadrukt en stelt dat de Noordpool, samen met de kuststaten, “als geheel van belang is voor het welzijn van de hele mensheid”.

Groenland, dat Trump opnieuw op de agenda heeft gezet door te zeggen “We hebben het nodig”, staat op het punt om het volgende hot topic te worden na Venezuela in het nieuwe buitenlandse beleid van Washington, dat gebaseerd is op “hard power”.

Deze stap definieert niet alleen een strategische behoefte aan een stuk grondgebied, maar is ook een treffend voorbeeld van hoe “het Amerika van Trump” concepten als internationaal recht en bondgenootschappelijke relaties naar de achtergrond verdringt. Deze houding, die in Venezuela door middel van een fait accompli op de proef is gesteld, zou de Verenigde Staten in Groenland niet alleen kunnen confronteren met “bondgenootschappelijke zorgen”, maar ook met de militaire macht van China en Rusland.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

In de EU groeit de angst voor een Amerikaanse aanval op Groenland

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: