Dodelijke dubbele moraal: waarom de WHO nee zegt tegen zelfmoord, maar ja tegen hulp bij zelfdoding

In de schaduw van de torenspitsen van Westminster, waar de lucht gonst van retoriek over mededogen, keuzevrijheid en waardigheid, ontvouwt zich een schrijnende hypocrisie. Het Britse parlement lijkt hard op weg te zijn naar legalisering van hulp bij sterven, met het Terminally Ill Adults (End of Life) wetsvoorstel van Labour-parlementslid Kim Leadbeater dat op het punt staat te herdefiniëren hoe we levens beëindigen. Het wetsvoorstel, dat in juni 2025 na een spannende stemming door het Lagerhuis werd aangenomen, belooft “waarborgen” voor terminaal zieke volwassenen die zelf dodelijke “einde van het leven”-medicijnen toedienen, maar het overschaduwt juist de waarschuwingen van mondiale gezondheidsinstanties over het bespreken van zelfdoding. Als we zo bang zijn dat vermeldingen van zelfmoord tot copycat-tragedies leiden dat we ze meedogenloos censureren, waarom overspoelen we dan de ether met verhalen over “waardige” zelfgekozen dood? Het is tijd om deze bluf te doorzien: het streven naar hulp bij zelfdoding moet worden opgeschort totdat we deze gevaarlijke tegenstrijdigheid hebben opgelost.

Wie voert dan de censuur uit? De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die al lang alarm slaat over ‘zelfmoordbesmetting’, de grimmige realiteit dat berichtgeving in de media tot navolging kan leiden, vooral onder kwetsbare mensen, loopt voorop. In hun update van 2023 van ‘Preventing Suicide: A Resource for Media Professionals’ waarschuwt de WHO: “Mediaberichten over zelfmoord kunnen het risico op zelfmoord vergroten, vanwege imitatieve (na-aperij) zelfmoorden.” Ze dringen er bij journalisten op aan om sensatiezucht te vermijden, methoden niet in detail te beschrijven en verhalen niet prominent te plaatsen, om te voorkomen dat ze zelfbeschadiging normaliseren als een “oplossing voor problemen”. In navolging hiervan benadrukt de Britse organisatie Samaritans in haar ‘Media Guidelines for Reporting Suicide’ (zesde editie, 2020): “Er is overvloedig internationaal bewijs dat berichtgeving en weergave van zelfmoord in de media een enorme invloed kunnen hebben. Slechte mediapraktijken kunnen leiden tot meer sterfgevallen, vooral onder kwetsbaardere groepen zoals jongeren en mensen met psychische problemen,” schrijft Jacqui Deevoy.

Uit onderzoek dat door de WHO wordt aangehaald, blijkt dat expliciete berichtgeving over zelfmoorden van beroemdheden correleert met pieken in de totale zelfmoordcijfers – in sommige gevallen tot 10% – terwijl de Independent Press Standards Organisation (IPSO), in samenwerking met Samaritans en PAPYRUS Prevention of Young Suicide, in 2022 richtlijnen heeft uitgevaardigd waarin expliciet wordt afgeraden om “te gedetailleerde beschrijvingen van de gebruikte methoden” te geven waarbij wordt gewezen op “uitgebreid onderzoek” dat een verband legt tussen dergelijke berichtgeving en navolgingspogingen, met name onder jongeren. In Groot-Brittannië, waar jaarlijks meer dan 6.000 mensen door zelfmoord om het leven komen (volgens gegevens van Samaritans), vormt deze zelfopgelegde mediastilte een firewall voor de volksgezondheid. Redacteuren fluisteren het woord “zelfmoord” alleen op gedempte toon, hulplijnen worden aangegeven als nooduitgangen en krantenkoppen worden ontdaan van alles wat wanhoop zou kunnen verheerlijken. Het is een nobele, op bewijs gebaseerde terughoudendheid – een terughoudendheid die naar verluidt het aantal zelfmoorden in de metro in Wenen met 80% heeft teruggebracht na de invoering van de richtlijn – en een terughoudendheid die volgens velen ook in het Verenigd Koninkrijk op de juiste wijze zou moeten worden toegepast.

Deze waakzaamheid reikt verder dan de redacties en strekt zich uit tot het witte doek en streamingdiensten, waar zelfmoord vaak wordt ‘gepromoot’ in films en muziek. Zelfs oude films kunnen onder vuur komen te liggen. In ‘Sunset Boulevard’ (1950) bijvoorbeeld snijdt het personage van Gloria Swanson – een vergane ster – haar polsen door, niet uit wanhoop, maar om de aandacht van haar geliefde terug te winnen – een plotwending die zelfbeschadiging romantiseert als middel om invloed uit te oefenen.

Of de rauwe isolatie in ‘Adam’s Song’ (1999) van Blink-182, met de tekst over terugtrekken van de richel en geconfronteerd worden met begrafenis, die, hoewel uiteindelijk reflectief, bekritiseerd is omdat het zelfmoordgedachten verankert in pop-punk anthems die tieners herhaaldelijk afspelen.

Ook op tv zijn er tal van voorbeelden: de verhaallijn van Channel 4’s ‘Hollyoaks’ in 2012, waarin het zelfmoordpact van een tiener werd geschreven met input van Samaritans om de klap te verzachten, maar toch discussies op gang bracht over verheerlijking.

Films als ‘Manchester by the Sea’ (2016) of ‘The Royal Tenenbaums’ (2001) verweven zelfmoord in hun verhalen met esthetische wanhoop – griezelige beelden en zwellende muziek die, in combinatie met depressieve soundtracks, het risico lopen de grens tussen kunst en aantrekkingskracht te vervagen.

De eigen richtlijnen van Samaritans over afbeeldingen in drama’s waarschuwen dat dergelijke voorstellingen, als ze sensationeel of geromantiseerd worden, het aantal zelfmoorden kunnen doen stijgen, en dringen er bij makers op aan om onnodige aandacht of details over de methode te vermijden.

Dus als deze culturele mijlpalen worden gecontroleerd op besmettingsrisico’s – soms in samenwerkingsverband, soms controversieel – zal dan hetzelfde scalpel worden gebruikt voor de glossy biografische films of inspirerende soundtracks over hulp bij zelfdoding die in de maak zijn? Of kiezen we selectief welke waarschuwingen we opvolgen, zodat fictieve zelfmoorden ongecensureerd kunnen worden uitgebeeld terwijl de promotie in de echte wereld gewoon doorgaat?

Sinds Leadbeater’s wetsvoorstel over hulp bij zelfdoding in november 2024 de tweede lezing heeft doorstaan – eerst opgesteld in de stemming van particuliere afgevaardigden – is er een mediastorm ontstaan. Op de voorpagina van The Guardian wordt het geprezen als “Groot-Brittannië… een stap dichter bij een medelevende, vriendelijke dood voor iedereen”, terwijl Leadbeater zelf in juni 2025 in opiniestukken de stemming een “historische dag” voor “grote maatschappelijke verandering” noemt. BBC-panels ontleden de waarborgen; The Times brengt profielen van terminaal zieke voorstanders die pleiten voor “keuze”. Dagelijks worden we gebombardeerd met verhalen die hulp bij zelfdoding niet als een tragedie, maar als empowerment framen – een “waardig” afscheid voor mensen die nog zes maanden te leven hebben. Leadbeater houdt vol dat haar wetsvoorstel “de sterkste waarborgen ter wereld” biedt, zelfs nadat ze in februari 2025 het toezicht van het Hooggerechtshof heeft vervangen door een panel van deskundigen, temidden van kritiek dat het proces “overhaast en slecht doordacht” is.

Dit is geen subtiele promotie, maar een vloedgolf. Waar zelfmoordverhalen in quarantaine worden geplaatst om besmetting te voorkomen, krijgt hulp bij zelfdoding een rode loperbehandeling: emotionele getuigenissen, diepgaande procedures en eindeloze zendtijd. De eigen beknopte handleiding van de WHO waarschuwt tegen “het plaatsen van zelfmoordgerelateerde inhoud als topverhaal en het onnodig herhalen van dergelijke verhalen” – maar toch domineren hulp bij zelfdoding de krantenkoppen, worden methoden (dodelijke recepten) ontleed in prime time-debatten en wordt de daad herschreven als iets heroïsch. Als we het openlijk praten over zelfmoord onderdrukken uit angst dat het meer sterfgevallen “aanmoedigt”, waarom geven we dan groen licht voor een dagelijkse drumbeat voor vrijwillige euthanasie? Is dit niet gewoon zelfmoordbesmetting op steroïden?

Spen Valley MP Leadbeater beschouwt haar wetsvoorstel als een morele plicht en zegt: “Het is geen keuze tussen leven en sterven – het is een keuze… over hoe ze sterven.” Maar in een land waar de Suicide Act van 1961 hulp bij zelfdoding nog steeds strafbaar stelt (met een gevangenisstraf tot 14 jaar) en waar de IPSO-codes “sympathie en discretie” vereisen in gevallen van rouw, voelt dit als selectieve empathie. Tegenstanders zoals Tory-parlementslid Rebecca Paul waarschuwen voor mazen in de wet die mensen met psychische problemen of anorexia in de val kunnen lokken; Wes Streeting van Labour maakt zich zorgen over de druk op armen om te sterven. Ondertussen heeft Faye Jackson, directeur van PAPYRUS, stilletjes gewezen op de rol van de media: “Onderzoek toont aan dat als zelfmoord expliciet wordt gemeld of sensationeel wordt gebracht, dit kan leiden tot een stijging van het aantal zelfmoorden.” Omzeilt de glossy introductie van hulp bij zelfdoding – compleet met steunbetuigingen van beroemdheden zoals kankerpatiënte Esther Rantzen – dit probleem, of versterkt het dit juist onder een eufemistische sluier?

Als besmetting het boemanbeeld is, dan is promotie de wolf in schaapskleren. In het overzicht van de BMA uit 2021 over debatten over door artsen begeleide zelfdoding merken voorstanders op dat “autonomie” wordt aangeprezen, maar tegenstanders benadrukken hoe “kwetsbare mensen die zichzelf als een last kunnen zien” zich gedwongen kunnen voelen – wat aansluit bij de vrees van de WHO voor normalisering.

In Oregon, waar hulp bij sterven sinds 1997 mogelijk is, blijft het gebruik ervan laag (minder dan 1% van de sterfgevallen), maar critici wijzen op het “hellend vlak” dat de toegang tot hulp bij sterven verruimt. Hier in het Verenigd Koninkrijk, waar het wetsvoorstel tegen 2029 van kracht moet worden, willen we zelfgekozen dood vóór het einde van het decennium normaliseren.

The Lancet Oncology beschouwde de goedkeuring door het Lagerhuis in juni 2025 als een aardverschuiving, maar tegen welke prijs als de media-hype onbedoelde gevolgen heeft?

Dit is geen anti-keuze, maar pro-consistentie. Als instanties als de WHO, Samaritans en IPSO gelijk hebben – en decennia aan gegevens wijzen erop dat dit zo is – dat openlijk praten over zelfmoord dodelijk kan zijn, dan moet het aanmoedigen van hulp bij zelfdoding aan dezelfde kritische blik worden onderworpen. Het parlement moet op de pauzeknop drukken: een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren naar de risico’s van besmetting door de media die specifiek zijn voor het promoten van hulp bij zelfdoding, dezelfde gedragsregels opleggen voor de berichtgeving hierover en het bewijs laten bezinken voordat het in wetgeving wordt omgezet.

In een land dat te kampen heeft met 6.000 zelfmoorden per jaar, kunnen we het ons niet veroorloven om over de ene vorm van zelfdoding te fluisteren en over de andere te schreeuwen. Waardigheid vereist beter dan dit soort Orwelliaanse dubbelzinnige taal, waarbij sommige vormen van zelfmoord worden verzwegen en andere worden verkocht als redding.

Referenties:

• WHO (2023). Preventing Suicide: A Resource for Media Professionals’
• Samaritans (2020). Media Guidelines for Reporting Suicide.
• IPSO (2022). Guidance on Reporting Suicides.
• Leadbeater, K. (2025). “Britain is one step closer to compassionate, kind death for all.” The Guardian, 20 June.
• BMA (2021). Key Arguments Used in the Debate on Physician-Assisted Dying.
• Niederkrotenthaler et al. (2021). “Systematic review and meta-analyses of suicidal outcomes following fictional portrayals of suicide…” Psychological Medicine.
• TWLOHA (2023). “Portrayals of Suicide in Pop Culture.”
• Samaritans (n.d.). “Guidance on depictions of suicide & self-harm in drama & film.”
• Holden et al. (1998). “Motivations for Suicide in the Movies.” ⁦Psychmovies.com⁩.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Wat schuilt er achter de legalisering van euthanasie?

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: