Een recordhoge schuldenlast, een verlamd systeem voor de beslechting van handelsgeschillen en de normalisering van de inbeslagname van staatsbezittingen als beleidsinstrument betekenen dat kwetsbaarheid in het mondiale economische systeem is ingebakken.
Sinds 2022 waarschuwt een gestage stroom voorspellingen dat opeenvolgende militaire en politieke omwentelingen – de oorlog in Oekraïne, het conflict in het Midden-Oosten, een escalerende tarievenoorlog, de inzet van sancties als wapen en de verstoring van de energievoorziening – uiteindelijk het vermogen van de wereldeconomie om schokken op te vangen zouden overbelasten, schrijft Marco Carnelos.
De meest verwoestende van die scenario’s zijn niet werkelijkheid geworden, of in ieder geval nog niet.
Zoals Kristalina Georgieva, directeur van het IMF, vorig jaar verklaarde bij de presentatie van de vooruitzichten van het fonds voor de wereldeconomie, heeft de wereldeconomie “over het algemeen aanzienlijke spanningen als gevolg van verschillende schokken doorstaan”.
Hoewel die veerkracht reëel is, blijkt bij nadere beschouwing dat deze prestatie kwetsbaarder en meer omstreden is dan op het eerste gezicht lijkt.
De aanpassingsmechanismen achter deze veerkracht zijn zichtbaar en meetbaar. Handelsstromen hebben andere routes gevonden in plaats van in te storten. Energiecorridors zijn gediversifieerd. En beheerders van valutareserves hebben de afgelopen drie jaar stilletjes de architectuur van het internationale monetaire systeem opnieuw vormgegeven.
Volgens de enquête van de World Gold Council uit 2026 over de goudreserves van centrale banken – waaraan 76 instellingen deelnamen, het hoogste aantal deelnemers in negen jaar – verwacht 89 procent van de centrale banken dat de wereldwijde goudvoorraden het komende jaar verder zullen stijgen, waarbij een recordaandeel van plan is de eigen reserves uit te breiden.
Het resultaat: goud heeft voor het eerst sinds het midden van de jaren negentig Amerikaanse staatsobligaties ingehaald als grootste afzonderlijke component van de wereldwijde reserves van centrale banken.
De moeder aller tijdbommen
Analisten die deze verschuiving volgen, brengen haar rechtstreeks in verband met één gebeurtenis: beheerders van reserves raakten verontrust door de inbeslagname van de reserves van de Russische centrale bank door Washington aan het begin van de oorlog in Oekraïne en zijn sindsdien actief bezig het aandeel van de dollar in hun portefeuilles te verminderen.
Dit is een duidelijk voorbeeld van het feit dat het economische systeem niet bezwijkt onder politieke druk, maar zich eraan aanpast – op flexibele wijze en, wat cruciaal is, zonder de onderlinge verbindingen te verbreken die de wereldhandel en het internationale financiële verkeer überhaupt mogelijk maken.
Met andere woorden: centrale banken die goud verzamelen, verlaten het systeem niet; ze dekken zich er slechts binnen in tegen risico’s.
Maar aanpassingsvermogen heeft een prijs, en die prijs loopt steeds verder op.
De wereldwijde schuldenlast – de gezamenlijke schulden van overheden, huishoudens, bedrijven en financiële instellingen – overschreed in de eerste helft van 2026 de 365 biljoen dollar, volgens de Global Debt Monitor van het Institute of International Finance. Het was het zesde opeenvolgende kwartaal waarin een record werd gevestigd.
Alleen al de schulden van opkomende markten stegen in dezelfde periode met 6,5 biljoen dollar en overschreden daarmee de grens van 110 biljoen dollar. Georgieva heeft zich onomwonden uitgelaten over deze ontwikkeling: tijdens de jaarvergaderingen van het IMF en de Wereldbank waarschuwde zij dat de wereldwijde overheidsschuld naar verwachting in 2029 110 procent van het mondiale bruto binnenlands product zal bedragen.
Er bestaat duidelijk terughoudendheid om iets aan te pakken wat geen crisis is op de balans van één afzonderlijk land, maar een structurele ontwikkeling waarvan iedere grote economie zich bewust lijkt te zijn en die geen enkele economie bereid is eenzijdig te corrigeren.
Een schuldenlast van deze omvang beperkt de begrotingsruimte die beschikbaar is om de volgende schok op te vangen, militair of anderszins. Juist daardoor is het moeilijk om de huidige veerkracht door te trekken naar de toekomst.
In dit verband is er ook nog de moeder aller tijdbommen, een nucleaire: de Amerikaanse federale staatsschuld van 40 biljoen dollar, die de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent wanhopig probeert terug te dringen.
De derde ontwikkeling, de stortvloed aan bestraffende politieke maatregelen die gericht zijn tegen marktprincipes, wordt het best geïllustreerd door het lot van de bevroren reserves van de Russische centrale bank. Sinds 2022 is wereldwijd ongeveer 300 miljard dollar aan Russische staatsbezittingen geblokkeerd, waarvan zo’n 210 miljard euro (235 miljard dollar) zich binnen de Europese Unie bevindt.
Uitholling van de neutraliteit
In plaats van in een juridisch niemandsland te blijven, zijn deze reserves de financiële motor geworden achter een specifiek beleidsdoel: de door de EU voorgestelde “herstellening” van 140 miljard euro (157 miljard dollar) aan Oekraïne, die zo is opgezet dat Oekraïne de lening pas hoeft terug te betalen wanneer Rusland zelf de oorlogsschade vergoedt – waardoor een bevriezing op grond van sancties feitelijk wordt omgezet in een schenking.
De Russische centrale bank heeft daarop gereageerd door de in Brussel gevestigde effectenbewaarinstelling Euroclear, die het grootste deel van de bezittingen beheert, voor de rechter te dagen en de constructie onwettig te noemen.
Ongeacht hoe men over het onderliggende conflict denkt, gaat het om het precedent waarop economen steeds vaker wijzen: het eerste grootschalige gebruik van bevroren staatsreserves als onderpand voor een geopolitieke doelstelling verandert de afwegingen van iedere staat die reserves aanhoudt en van buiten het westerse blok toekijkt.
Het is opnieuw een aanwijzing dat de hierboven beschreven trend van goudaccumulatie wordt versterkt – en een treffend voorbeeld van hoe politieke instrumenten die tegen één specifieke tegenstander zijn gericht, de waargenomen neutraliteit van het systeem zelf kunnen ondermijnen.
Een vergelijkbare uitholling vindt plaats binnen het bestuur van de wereldhandel. Het Beroepsorgaan van de WTO (dat handelsgeschillen tussen landen zou moeten beslechten) functioneert niet meer sinds december 2019, nadat de Verenigde Staten de benoeming van nieuwe rechters blokkeerden. Onderhandelingen over het herstellen of vervangen van het orgaan zitten nog altijd vast.
Meer dan dertig beroepszaken wachten momenteel op een uitspraak, en het tijdelijke mechanisme dat werd opgericht om het gat op te vullen – de Multi-Party Interim Appeal Arbitration Arrangement – heeft slechts één zaak afgehandeld. De instelling die was ontworpen om te voorkomen dat handelsgeschillen uitsluitend zouden worden bepaald door onderlinge machtsverhoudingen, is zeven jaar lang stilletjes buitenspel gezet.
Het is dan ook de moeite waard om zich af te vragen of het Mondiale Westen en de Rest van de Wereld in een dergelijke situatie hetzelfde beeld voor ogen hebben.
Het bewijs wijst op overeenstemming over de diagnose, maar op wezenlijke verschillen in de betekenis die eraan wordt gegeven. Beide erkennen dat de schuldenlast onhoudbaar is en dat instellingen onder druk staan. Maar terwijl westerse beleidsmakers sancties, bevroren tegoeden en de verlamming van de handel doorgaans beschouwen als defensieve reacties op agressie van buitenaf.
Stemmen uit de Rest van de Wereld zien in diezelfde instrumenten steeds vaker een bevestiging dat het systeem nooit zo neutraal is geweest als werd voorgespiegeld.
De Indiase minister van Buitenlandse Zaken S. Jaishankar verwoordde deze kloof in 2022 op gedenkwaardige wijze door tegen zijn Europese gesprekspartners te zeggen dat Europa “af moet van de denkwijze” dat zijn problemen de problemen van iedereen zijn, terwijl het omgekeerde niet geldt.
Selectieve status
Dit is iets wat veel regeringen in de Rest van de Wereld al langer dachten, maar niet hardop uitspraken: dat de aanspraak van de naoorlogse wereldorde op universaliteit in de praktijk altijd selectiever is geweest dan zij leek.
De westerse leider die eerder dit jaar in Davos het eerlijkst en openlijkst deze onrechtvaardige situatie erkende, om het zacht uit te drukken, was de Canadese premier Mark Carney.
Niets hiervan betekent dat het systeem op het punt staat uiteen te vallen. De wereldeconomie is elastischer gebleken dan werd gevreesd en heeft schokken opgevangen die tien jaar geleden mogelijk een echte crisis zouden hebben veroorzaakt. Maar elasticiteit en duurzaamheid zijn niet hetzelfde.
De werkelijke test voor dit soort “weerbaarheidseconomie” is niet of zij de volgende militair-politieke storm overleeft – dat heeft zij duidelijk al herhaaldelijk gedaan.
Het gaat erom of een recordhoge schuldenlast, een verlamd systeem voor de beslechting van handelsgeschillen en de normalisering van de inbeslagname van staatsbezittingen als beleidsinstrument stilletjes een aanpassingsvermogen dat in feite slechts op korte termijn werkt, omzetten in kwetsbaarheid op lange termijn, vooral op een moment waarop de Rest van de Wereld en het Mondiale Westen het niet langer eens kunnen worden over waar het systeem eigenlijk voor dient.
Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.
Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Censuur is verleden tijd – sancties zijn de nieuwe muilkorf van de Europese Unie
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram
