De Nederlandse verkiezingsfavoriet Rob Jetten is de droom van de EU

De verkiezingen van woensdag in Nederland zullen zeker de boeken ingaan als een van de beste dagen die de Europese centristen in jaren hebben gehad.

Geert Wilders, de populist van rechts die het verlaten van de EU propageerde op weg naar een verrassende overwinning bij de verkiezingen van 2023, verloor bijna een derde van zijn kiezers na elf chaotische maanden voor zijn Partij voor de Vrijheid (PVV) in de coalitie, schrijft Tim Ross.

Tegelijkertijd maakte de fervent pro-Europese liberaal Rob Jetten een opmars in de laatste dagen van de campagne en maakt hij een goede kans om premier te worden. Met zijn 38 jaar zou hij de jongste persoon zijn die deze functie bekleedt sinds de Tweede Wereldoorlog en de eerste openlijk homoseksuele kandidaat ooit.

“Velen in de Brusselse bubbel zullen de opkomst van een mainstream, regeringsgezinde en hervormingsgerichte partij toejuichen”, aldus een EU-diplomaat, die anoniem wil blijven omdat het onderwerp politiek gevoelig ligt. “De Nederlanders hebben veel bij te dragen aan de EU.”

Maar zelfs nu ze opgelucht ademhalen na het einde van het Wilders-intermezzo, doen de inwoners van het dominante liberale centrum van Europa – de Brusselse ambtenaren, diplomaten en ministers die de EU besturen – er goed aan om niet te hard te juichen.

Als we afgaan op voorgaande jaren, zal de definitieve samenstelling van de volgende regering en haar beleidsplannen pas over enkele maanden duidelijk worden.

Wie weet wat er in die tijd zal zijn gebeurd in Oekraïne, het Midden-Oosten of in de handelsoorlog van Donald Trump met China? “Gezien de huidige geopolitieke uitdagingen waarmee Europa wordt geconfronteerd, is het voor de Europese samenwerking van essentieel belang dat een nieuwe regering stabiel is en in staat is om moedige beslissingen te nemen”, aldus dezelfde diplomaat.

Zelfs wanneer de nieuwe coalitie eindelijk aan de slag gaat, zou deze verkiezing de liberale centristen in Europa bijna evenveel zorgen moeten baren als dat ze hen verheugt.

Jetten naar Europa

Jetten’s partij Democratie 66 heeft nog nooit zo goed gepresteerd bij Nederlandse verkiezingen: als hij de baan krijgt die hij wil, wordt hij de eerste premier van de partij. Deze week vertelde hij POLITICO dat hij Nederland dichter bij de EU wil brengen.

Gisteravond verwelkomden ambtenaren in Brussel in besloten kring het vooruitzicht dat Nederland en zijn hoog aangeschreven diplomaten hun historische plaats in het centrum van de EU-aangelegenheden zouden terugkrijgen, na twee jaar waarin ze enige invloed hadden verloren.

Het zou altijd moeilijk worden voor de vertrekkende premier Dick Schoof, een 68-jarige technocraat, om de langdurig zittende Mark Rutte op te volgen, een EU-ster die nu de NAVO leidt. Binnenlandse verdeeldheid maakte zijn taak nog moeilijker.

Maar de pro-Europese stemming nam ook toe omdat de ontwrichtende Wilders de EU op afstand had willen houden. Het standpunt van Jetten kan nauwelijks meer verschillen. Hij klinkt zelfs als de droom van een EU-federalist.

“We willen stoppen met standaard ‘nee’ te zeggen en ‘ja’ gaan zeggen tegen meer samenwerking”, vertelde Jetten deze week aan POLITICO. “Ik kan niet genoeg benadrukken hoe ernstig de situatie in Europa zal zijn als we niet verder integreren.”

Nederlands blijven

In Brussel verwachten ambtenaren dat de volgende Nederlandse regering dezelfde brede visie op het kernbeleid zal handhaven: terughoudendheid met betrekking tot de langetermijnbegroting van de EU, hard optreden tegen migratie, stimulering van handel en concurrentievermogen, en steun aan Oekraïne, naast een sterkere gemeenschappelijke defensie.

Een gebied waar het ingewikkeld kan worden, is het klimaatbeleid. Jetten zet zich in voor klimaatmaatregelen en zou wel eens een machtsdelingsakkoord kunnen sluiten met GroenLinks-PvdA, dat bij deze verkiezingen werd geleid door Frans Timmermans, voormalig hoofd van de Europese Commissie voor de Green Deal.

Hoe een door Jetten geleide regering een evenwicht vindt tussen klimaatmaatregelen en het verbeteren van de economische groei, zal een belangrijk punt zijn in de beleidsdiscussies in Brussel.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, heeft de klimaatmaatregelen teruggeschroefd naar aanleiding van klachten van centrumrechtse partijen dat deze maatregelen duur zijn voor consumenten en bedrijven. Maar ze wil steun verkrijgen voor nieuwe doelstellingen om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2040 te verminderen.

Elders waren huisvesting en migratie – twee onderwerpen die vaak door rechtse politici met elkaar in verband worden gebracht – centrale thema’s in de Nederlandse verkiezingscampagne. Beide onderwerpen zullen ook op de agenda van de EU blijven staan.

Voor velen die de uitslag in Brussel volgen, zijn de grootste zorgen van praktische aard: zal de volgende Nederlandse regering stabieler zijn dan de vorige? En hoe lang duurt het voordat de coalitie gevormd is? Er verstreken zeven maanden tussen de laatste verkiezingen in november 2023 en de ambtsaanvaarding van Schoof als premier in juli 2024.

“Dit is een historische verkiezingsuitslag, omdat we niet alleen aan Nederland, maar ook aan de wereld hebben laten zien dat het mogelijk is om populistische en extreemrechtse bewegingen te verslaan”, zei Jetten tegen zijn aanhangers. “Ik kijk er erg naar uit om samen te werken met andere partijen om zo snel mogelijk een ambitieuze coalitie te vormen.”

Wilders

Achter het zeldzame goede nieuws van een pro-Europese overwinning en een nederlaag voor extreemrechts gaan zorgwekkendere trends schuil voor de EU-centristen.

Allereerst is er de enorme volatiliteit van de uitslag. De meeste kiezers hebben blijkbaar op het laatste moment een besluit genomen.

Wilders ging van het winnen van de populaire stemming en het behalen van 37 van de 150 zetels in de Nederlandse Tweede Kamer in 2023 naar een verwachte 26 zetels deze keer. De partij D66 van Jetten ging ondertussen van slechts negen zetels twee jaar geleden naar een verwachte 26, volgens een voorlopige prognose van het Nederlandse persbureau ANP.

De centrumrechtse Christen Democratisch Appèl behaalde in 2023 slechts vijf zetels, maar zal volgens de prognose nu 18 zetels winnen. Met zulke wilde schommelingen kan er de volgende keer van alles gebeuren.

De meeste grote partijen zeggen dat ze nu niet met Wilders in een coalitie zullen werken, waardoor Jetten de meest waarschijnlijke nieuwe premier wordt als de prognoses kloppen. Maar Wilders zegt dat hij nog lang niet klaar is. “Jullie zullen pas van me af zijn als ik 80 ben”, zei de 62-jarige tegen zijn aanhangers.

In feite zou Wilders een periode in de oppositie – vrij van de beperkingen en compromissen die een regering met zich meebrengt – wel eens de perfecte plek kunnen vinden om zijn opruiende campagnes tegen de islam, immigratie en de EU te hervatten.

Donald Trump, Marine Le Pen en Nigel Farage waren allemaal afgeschreven voordat ze terugkwamen in de politieke frontlinie.

“De kiezer heeft gesproken. We hadden op een andere uitslag gehoopt maar onze rug rechtgehouden. We zijn strijdvaardiger dan ooit en nog steeds de tweede en misschien wel grootste partij van Nederland”, schreef Wilders op X.

Timmermans is klaar

De andere wolk aan de pro-Europese horizon is het lot van Timmermans.

Zijn centrumlinkse ticket zou het naar verwachting goed doen en stond in de maanden voor de verkiezingen op de tweede plaats achter de Vrijheidspartij van Wilders.

Maar volgens de voorlopige prognose zal GroenLinks-PvdA van 25 naar 20 zetels dalen. Timmermans – die ook in 2023 kandidaat was – trad af als partijleider.

Het was niet alleen een nederlaag voor de partij, maar in zekere zin ook voor Brussel. Timmermans was tijdens de eerste ambtstermijn van Von der Leyen uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie geweest en werd door sommigen, vooral zijn tegenstanders, gezien als een product van de EU-bubbel.

Anderen wijzen op het feit dat centrumlinks in heel Europa het moeilijk heeft.

“Het is duidelijk dat ik, om welke reden dan ook, de mensen niet heb kunnen overtuigen om op ons te stemmen”, zei Timmermans. ” Het is tijd dat ik een stap terug doe en het leiderschap van onze beweging overdraag aan de volgende generatie.”

Het pro-Europese standpunt van Jetten zou hem bij de volgende verkiezingen ook wel eens kunnen opbreken. Als hij er niet in slaagt om wonderen te verrichten om zijn optimistische beloften aan de kiezers waar te maken, hebben zijn eurosceptische tegenstanders een kant-en-klaar argument voor wat er mis is gegaan.

De recente geschiedenis in Nederland en elders wijst erop dat zij niet zullen aarzelen om dat argument te gebruiken.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

D66-leider Rob Jetten viert eenheid en optimisme; dankzij verkiezingsoverwinning kan hij premier van Nederland worden

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: