Propaganda wordt vaak verward met leugens, misleiding en desinformatie. Dit is een fundamenteel misverstand over wat propaganda werkelijk doet. Propaganda draait niet in de eerste plaats om het verstrekken van valse informatie, maar om het omzeilen van de rede door de onbewuste groepspsychologie van het publiek te manipuleren. Zelfs waarheidsgetrouwe informatie kan propaganda zijn als deze wordt gepresenteerd op een manier die een beroep doet op emoties en instincten in plaats van op rationele reflectie.
Het grootste succes van westerse propaganda is wellicht dat zij het publiek ervan heeft overtuigd dat propaganda iets is wat alleen autoritaire staten doen. Westerse democratieën daarentegen zouden zogenaamd slechts informatie verstrekken, democratische waarden bevorderen en hun bevolking voorlichten. Dit onderscheid is zelf een product van propaganda, die minder effectief wordt zodra mensen beseffen dat ze worden gemanipuleerd, schrijft prof. Glenn Diesen.
De wetenschap van het vervaardigen van instemming
De Eerste Wereldoorlog was een keerpunt in de ontwikkeling van propaganda als wetenschap. Miljoenen mensen werden gemobiliseerd voor oorlogsvoering op industriële schaal, vaak met buitengewoon enthousiasme, door een beroep te doen op patriottisme, angst, nationale identiteit en morele rechtvaardigheid. De ervaring toonde aan dat de publieke opinie kon worden georganiseerd en gemanipuleerd op manieren die niet afhankelijk waren van rationele argumenten.
Edward Bernays, een van de grondleggers van de moderne propaganda, baseerde zich sterk op het werk van zijn oom, Sigmund Freud. Freud had onderzocht hoe onbewuste instincten en groepspsychologie het menselijk gedrag beïnvloeden, waarbij ze vaak het rationele denkvermogen van het individu overheersen. Bernays onderkende de politieke implicaties: als de onbewuste drijfveren van groepen konden worden begrepen, kon ook de publieke opinie worden gemanipuleerd zonder dat mensen zich daarvan bewust waren.
Nadat Bernays tijdens de Eerste Wereldoorlog had meegewerkt aan Amerikaanse propaganda-inspanningen, paste hij deze methoden vervolgens toe op commerciële reclame. Zijn campagne om sigaretten onder vrouwen te promoten, associeerde roken met vrouwenemancipatie en presenteerde sigaretten als “fakkels van vrijheid”. De campagne probeerde vrouwen er niet van te overtuigen dat roken heilzaam was. In plaats daarvan werden sigaretten gekoppeld aan het verlangen naar vrijheid en sociale status.
Dezelfde principes worden toegepast op de politiek. Auto’s worden op de markt gebracht door ze te associëren met status en seksuele aantrekkelijkheid, terwijl oorlogen worden verkocht als strijd voor vrijheid, democratie en beschaving. De propagandist hoeft deze idealen niet uit te vinden. In plaats daarvan worden oprechte waarden uitgebuit om steun te mobiliseren voor beleid dat anders moeilijk een rationele toetsing zou doorstaan.
Buitenlandse aangelegenheden zijn bijzonder vatbaar voor propaganda, omdat de meeste mensen weinig directe ervaring hebben met de landen en conflicten waarover van hen wordt verwacht dat ze uitgesproken meningen hebben. De complexiteit van de internationale politiek wordt teruggebracht tot bekende stereotypen, die mentale snelkoppelingen bieden om gebeurtenissen te interpreteren. De meest effectieve snelkoppeling is de wereld verdelen in “Wij” en “Zij”.
De psychologie van goed versus kwaad
Mensen hebben krachtige instincten om zich met groepen te identificeren. Nationaliteit, religie, ideologie en beschaving bieden een gevoel van verbondenheid en veiligheid, terwijl externe bedreigingen de interne solidariteit versterken. De propagandist buit deze instincten uit door de eigen groep deugdzame eigenschappen toe te schrijven en de andere groep kwaadaardige bedoelingen. “Wij” vertegenwoordigen vrijheid, democratie, mensenrechten en beschaving. “Zij” vertegenwoordigen autoritarisme, agressie, onderdrukking en barbarij.
Deze tweedeling creëert een morele hiërarchie waarin onze belangen universele waarden worden, terwijl de belangen van tegenstanders als onrechtmatig worden afgedaan. Onze militaire interventies zijn humanitaire operaties, terwijl die van tegenstanders niet-uitgelokte agressieoorlogen zijn. Onze pogingen om buitenlandse regeringen te beïnvloeden zijn het bevorderen van democratie, terwijl soortgelijke activiteiten van tegenstanders inmenging vormen. Onze informatie is journalistiek, terwijl hun informatie propaganda is.
Naarmate stereotypen dieper geworteld raken, wordt tegenstrijdig bewijsmateriaal zo geïnterpreteerd dat het gevestigde narratief behouden blijft. Conformisme wordt beloond als morele deugd, terwijl afwijkende meningen worden gezien als bewijs van sympathie voor de vijand.
Waarom democratieën afhankelijk zijn van propaganda
Democratie berust op het principe dat de soevereiniteit bij het volk ligt. Bernays en veel van de andere vroege wetenschappers die propaganda bestudeerden, erkenden daarom dat regeringen die afhankelijk zijn van publieke instemming sterke prikkels hebben om die instemming te vervaardigen. Autoritaire regeringen kunnen in grotere mate vertrouwen op dwang, terwijl democratische regeringen de bevolking ervan moeten overtuigen hun beleid te steunen.
Bernays erkende dat het manipuleren van georganiseerde gewoonten en meningen een belangrijk onderdeel van de democratische samenleving was. De uitbreiding van de democratie maakte daarom geen einde aan propaganda. Ze vergrootte het politieke belang van het beïnvloeden van de publieke opinie.
Na de twee wereldoorlogen kreeg propaganda echter een negatieve bijklank. Bernays gaf zijn beroep een nieuwe naam, “public relations”, terwijl regeringen steeds vaker termen gingen gebruiken als publieke diplomatie, strategische communicatie en informatiebeheer. De methoden bleven hetzelfde, hoewel het taalgebruik veranderde.
Het begrip propaganda werd zelf aan propaganda onderworpen. Propaganda werd iets wat met de tegenstander werd geassocieerd, terwijl onze pogingen om de publieke opinie vorm te geven werden gepresenteerd als voorlichting en objectieve informatie. Hoe meer een bevolking ervan overtuigd raakt dat propaganda uitsluitend een probleem is in andere samenlevingen, hoe minder zij in staat wordt om manipulatie binnen haar eigen politieke systeem te herkennen.
Wanneer propaganda de nationale veiligheid ondermijnt
Propaganda kan een effectief instrument van staatsmacht zijn. Ze mobiliseert middelen, versterkt de nationale eenheid en moedigt offers aan bij het nastreven van collectieve doelstellingen. De effectiviteit ervan bij het mobiliseren van confrontatie veroorzaakt echter problemen wanneer de omstandigheden veranderen en diplomatie noodzakelijk wordt. Het afschilderen van de tegenstander als kwaadaardig helpt om het publiek voor oorlog te mobiliseren, maar een werkbare vrede door middel van diplomatie wordt problematisch, omdat het publiek zich zal verzetten tegen elk wederzijds begrip en compromis met het “kwaad”.
Tijdens de Koude Oorlog hielp anti-Sovjetpropaganda om westerse samenlevingen te mobiliseren tegen een machtige geopolitieke rivaal. Toch bemoeilijkten dezelfde stereotypen de pogingen om ontspanning en onderhandelde overeenkomsten na te streven. Wanneer de tegenstander wordt voorgesteld als inherent kwaadaardig, wordt een compromis gelijkgesteld aan verzoeningspolitiek. Diplomatie wordt geïnterpreteerd als zwakte, terwijl het erkennen van de veiligheidszorgen van tegenstanders moreel verdacht wordt.
Het voortbestaan van anti-Russische stereotypen na de Koude Oorlog heeft bijgedragen aan een politiek klimaat waarin de betrekkingen met Rusland worden geïnterpreteerd vanuit morele categorieën in plaats van vanuit de veranderende machtsverhoudingen. Het instrument dat bedoeld was om de nationale veiligheid te versterken, kan daardoor een obstakel worden voor een rationeel buitenlands beleid.
De rede herstellen in de internationale politiek
Het gevaarlijkste kenmerk van propaganda is niet dat zij mensen leugens laat geloven. Het is dat propaganda mensen minder goed in staat stelt de grenzen van hun eigen begrip te herkennen.
Een bevolking die overtuigd is van haar morele superioriteit, wordt steeds minder bereid om de belangen en motieven van tegenstanders te onderzoeken. Politieke meningsverschillen worden loyaliteitstests, terwijl het zoeken naar compromissen wordt vervangen door ideologisch conformisme.
Een rationeel buitenlands beleid vereist de erkenning dat alle staten belangen hebben, dat concurrerende veiligheidszorgen moeten worden begrepen en dat morele superioriteit de noodzaak van diplomatie niet wegneemt.
Het begrijpen van een tegenstander vereist niet dat men zijn daden rechtvaardigt. Het is noodzakelijk om beleid te ontwikkelen dat meer veiligheid kan opleveren. Het grootste obstakel voor vrede is daarom misschien wel de geruststellende overtuiging dat wij ons laten leiden door de rede en universele waarden, terwijl onze tegenstanders worden gedreven door propaganda en irrationele ambities.
Onafhankelijke journalistiek is niet vanzelfsprekend. Zeker niet in een wereld waarin grote belangen steeds meer bepalen wat u wel en niet te horen krijgt. Frontnieuws weigert zich daaraan te onderwerpen. Geen adverteerders, geen sponsors, geen verborgen agenda’s. Alleen onze lezers maken het mogelijk dat wij onafhankelijk kunnen blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.
Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram














Niets erger dan propaganda en censuur.
Het “uitverkoren volk” vond het uit : HASBARA.
Zou niet bestaan als we niet zo stom waren. Dus ga er maar vanuit dat propaganda en censuur nog veel meer wordt gebruikt om de massa te manipuleren, totdat we echt compleet gek zijn. Daar zitten we niet ver vanaf.
Ja, net zoals de duivel de mensheid kon overtuigen “dat hij niet bestond” !
En nu hebben de duivel aanbidders de macht in handen, en ze liegen en bedriegen en bestelen ons naar hartelust !
Totdat we het zat zijn. 10% is genoeg, en die vrezen ze.
Mooi artikel waar ik een passende youtube bij heb waar je een paar uur dit artikel ook kunt zíén en hóren. Oh, zouden alle mensen dit maar begrijpen, en de wereld zou al mooier worden. Veelmensen zijn keihard onder hypnose, kijk maar eens naar de blikken in de ogen van de mensen. Ze praten wel normaal, maar dat gezicht . . .
The Century of the Self (Full Documentary)
https://www.youtube.com/watch?v=EoMi95tfgP4
if only you knew how bad things really are.
“Als je eens wist hoe slecht de situatie er werkelijk voorstaat.
Introductie: “Dit is het verhaal van de relatie tussen Sigmund Freud en zijn Amerikaanse neef, Edward Bernays. Bernays vond in de jaren twintig het vakgebied ‘public relations’ uit en was de eerste die de ideeën van Freud inzette om de massa te manipuleren.”.
Alleen schaapjes volk gaat daar in mee.