Merz erkent: Duitsland verkeert in een crisis door het wegvallen van Russisch gas

De grootste economie van Europa staat voor een van de moeilijkste periodes in decennia. Een nieuwe prognose wijst op zeer zwakke groeivooruitzichten tot 2045, terwijl de regering op zoek is naar nieuwe manieren om het concurrentievermogen van het land te herstellen. Centraal in het debat staat een verandering die bondskanselier Friedrich Merz zelf benadrukt in een nieuw interview met ZDF. Het Duitse industriële model heeft de toegang verloren tot de goedkope Russische energie die lange tijd een van de belangrijkste voorwaarden was.

Lange tijd werd Duitsland gezien als het toonbeeld van Europese economische kracht. Het industriële model van het land was gebaseerd op een combinatie van hoge technische expertise, een sterk exportvermogen en een uitgebreide productiesector, waardoor Duitse bedrijven wereldleiders werden op gebieden als chemie, machinebouw, automobielindustrie en geavanceerde industriële productie, schrijft Simon Kristoffersson.

Achter dit succes schuilde tegelijkertijd een economische voorwaarde die jarenlang een vanzelfsprekend onderdeel was van het Duitse model, namelijk de toegang tot goedkope energie.

Voor de energie-intensieve industrie was Russisch aardgas een cruciaal onderdeel. Bedrijven in de chemische, metaal- en verwerkende industrie konden lange tijd profiteren van energiekosten die hen een sterk concurrentievoordeel op de wereldmarkt opleverden.

Toen de Russische gasleveringen wegvielen na de Russische invasie van Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis die door de sancties ontstond, veranderde het speelveld voor de Duitse industrie.

De gevolgen worden nu steeds duidelijker in de economie. Een van de meest sprekende voorbeelden is de auto-industrie, waar verschillende van de grootste autofabrikanten van het land omvangrijke bezuinigingen hebben aangekondigd.

Tegelijkertijd had Duitsland al vóór de energiecrisis besloten om uit kernenergie te stappen. De laatste reactoren werden in het voorjaar van 2023 gesloten na een langdurig politiek proces.

Dit besluit betekende dat een belangrijke bron van stabiele elektriciteitsproductie wegviel. Tegelijkertijd stopten de Russische gasleveringen – een energiebron die niet alleen van groot belang was voor de elektriciteitsproductie, maar ook voor verwarming en energie-intensieve industrie. Duitsland stond daarmee tegelijkertijd voor twee parallelle energietransities.

Een toekomst met historisch zwakke groei

Volgens een nieuwe studie van het onderzoeksinstituut Prognos, gepubliceerd door de Duitse krant Süddeutsche Zeitung, zal de Duitse economie tot 2045 naar verwachting slechts met gemiddeld 0,9 procent per jaar groeien.

Voor een land dat decennialang als de economische motor van Europa heeft gefungeerd, is dat een opmerkelijk lage groeiprognose.

De onderzoekers achter het rapport zijn van mening dat Duitsland een periode tegemoet gaat waarin traditionele groeimotoren niet langer toereikend zijn.

In het rapport wordt vastgesteld dat de Duitse economie zonder technologische vooruitgang het risico loopt de komende decennia te krimpen.

Dat betekent een ingrijpende verandering voor een land dat zijn economische model lange tijd heeft gebaseerd op industriële expansie, export en concurrerende productiekosten.

Merz wijst op cruciale factor

Vooral de energie-intensieve sectoren van de economie zijn in een moeilijke situatie terechtgekomen.

De Süddeutsche Zeitung noemt de chemische industrie, de metaalindustrie en de cementindustrie als sectoren waar kostenstijgingen en de industriële transitie voor grote uitdagingen zorgen.

Ook de auto-industrie ondergaat een ingrijpende verandering nu de groene transitie van de EU en de daarmee gepaard gaande elektrificatie het speelveld veranderen.

In een zomerinterview met de Duitse publieke omroep ZDF wees Friedrich Merz erop dat Duitsland zich nu in een situatie bevindt die sterk verschilt van die toen het vroegere economische model op zijn best functioneerde.

Merz constateerde dat het wegvallen van de goedkope Russische gasvoorziening een belangrijke oorzaak is geweest van de energiecrisis waarmee het land nog steeds te kampen heeft.

Volgens hem blijven de problemen bestaan omdat de Russische gasvoorziening nog steeds ontbreekt.

De Noorse hoogleraar internationale betrekkingen en geopolitiekcommentator Glenn Diesen heeft aandacht besteed aan het deel van het interview dat over de gaskwestie gaat en heeft het fragment op sociale media gedeeld.

In zijn commentaar stelt Diesen dat Duitse bedrijven hun toevlucht zoeken tot China om weer toegang te krijgen tot goedkope energie, nu Duitsland het vroegere model met goedkope Russisch gas heeft verlaten. Hij is ook van mening dat de rol van Europa in een meer multipolaire wereld is veranderd en dat Europese leiders de betrekkingen met de VS, Rusland en China moeten herzien.

Het volledige interview met Friedrich Merz, waarin hij zijn redenering over de huidige uitdagingen verder uitwerkt, is in zijn geheel te bekijken hier.

Vandaag de dag vijf keer zo duur

Dit is een ongewoon duidelijke erkenning vanuit de hoogste politieke leiding van het land. Jarenlang was Russisch gas een vanzelfsprekend onderdeel van de Duitse energievoorziening en een belangrijke factor achter het concurrentievermogen van de industrie.

Toen die aanvoer wegviel, moest Duitsland snel nieuwe oplossingen vinden door de invoer van aardgas uit onder meer Noorwegen en Nederland te verhogen, evenals die van vloeibaar aardgas (LNG) uit de VS, Qatar en andere leveranciers.

Het vloeibare aardgas wordt vervoerd met tankschepen in plaats van via de Russische gasleidingen die voorheen grote hoeveelheden rechtstreeks naar Duitsland leverden. In tegenstelling tot pijpleidinggas kan LNG op een wereldwijde markt worden aangekocht, maar het moet worden gekoeld, vervoerd met speciale schepen en opnieuw worden omgezet in gas voordat het kan worden gebruikt.

De nieuwe bevoorrading heeft daarom geleid tot hogere energiekosten voor de Duitse industrie. De kwestie ging daarmee over veel meer dan alleen energievoorziening. Het raakt het concurrentievermogen van de gehele Duitse industrie.

Volgens de Berliner Zeitung is het prijsverschil ten opzichte van de periode vóór de stopzetting van de Russische gasleveringen dramatisch. Toen Rusland nog de grootste gasleverancier van Duitsland was, kostte geïmporteerd aardgas ongeveer 12 euro per megawattuur. Tegenwoordig ligt de prijs boven de 60 euro per megawattuur, wat betekent dat Duitsland vandaag de dag ongeveer vijf keer zoveel betaalt voor zijn gas.

Dit is het gevolg van het feit dat Duitsland de goedkope Russische langetermijncontracten heeft ingeruild voor een wereldwijde markt waar de gasprijs snel wordt beïnvloed door internationale conflicten, onder meer in het Midden-Oosten.

Tegelijkertijd gaan de problemen niet alleen over energie. De Duitse industrie krijgt ook te maken met steeds heviger wordende concurrentie uit China, met name in de automobielsector, waar Chinese fabrikanten van elektrische auto’s snel marktaandeel hebben veroverd.

Het vroegere model, waarbij Duitsland geavanceerde industriële producten exporteerde naar een groeiende Chinese markt, is daardoor aanzienlijk moeilijker te handhaven geworden.

Duitsland zoekt naar nieuwe wegen terug

De benarde situatie heeft ertoe geleid dat de Duitse regering nu een brede hervormingsagenda nastreeft. Friedrich Merz wil nieuwe manieren vinden om de economie weer op gang te brengen door middel van hervormingen die belemmeringen voor bedrijven moeten verminderen en de economische activiteit moeten vergroten.

De regering wijst ook op de noodzaak van grotere investeringen in kunstmatige intelligentie, digitalisering, halfgeleidertechnologie en cyberveiligheid.

Tegelijkertijd staat Duitsland voor verschillende uitdagingen op de lange termijn. Een vergrijzende bevolking, toenemende eisen op het gebied van industriële transitie, hogere kosten en een wereldwijde concurrentie die steeds heviger is geworden.

Maar het verlies van de goedkope Russische energie heeft het speelveld veranderd voor een industrie die lange tijd een groot deel van haar concurrentievermogen baseerde op lage energiekosten.

De economische ontwikkeling van Duitsland is bovendien van groot belang tot ver buiten de eigen landsgrenzen. Als grootste economie van de EU heeft het land lange tijd gefungeerd als motor voor de gehele Europese industrie. Wanneer die motor vaart mindert, heeft dat ook gevolgen voor de rest van Europa – en de effecten zijn nu al merkbaar in Zweden.

Peter Bryntesson, directeur van de brancheorganisatie FKG, die Zweedse toeleveranciers aan de automobielindustrie vertegenwoordigt, schat dat ongeveer 20.000 Zweedse banen in het gedrang kunnen komen als deze ontwikkeling zich voortzet.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Von der Leyen geeft toe dat hoge energieprijzen tot verliezen leiden, maar wil Russisch gas toch verbieden

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: