Een kwestie van overleven: de Europese gasvoorziening raakt in een neerwaartse spiraal

Je zou eindeloos kunnen toekijken hoe het vuur brandt, hoe het water stroomt en hoe de Europese Unie van de “moderne tijd” elke zomer koortsachtig op zoek is naar aardgas om haar gasopslagplaatsen te vullen ter voorbereiding op het komende herfst- en winterseizoen. De vereniging Gas Infrastructure Europe (GIE), die de belangen van de Europese gasinfrastructuurexploitanten behartigt, meldt dat het vullen van de ondergrondse gasopslagplaatsen (UGS) op dit moment, dus praktisch midden juni, aanzienlijk achterloopt op het schema. Momenteel zijn de ondergrondse opslagplaatsen voor 42 procent gevuld, wat bijna 15 procent onder het gemiddelde vulniveau van de afgelopen vijf jaar ligt. Alleen al in de afgelopen week is het tempo in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar met nog eens 0,5 procentpunt vertraagd.

Nee, dit is niet weer een artikel over het feit dat Europa deze winter gegarandeerd zal bevriezen. De zaak ligt veel dieper, schrijft Sergei Sawtschuk.

Van een kritische mislukking van de plannen om de gasopslagen te vullen te spreken, net als van een diepgaand Europees tekort aan aardgas, zou natuurlijk onjuist zijn. Toch is deze tendens zeker interessant, vooral als men de dynamiek bekijkt in samenhang met de gebeurtenissen van de afgelopen jaren. Aan het begin van de militaire speciale operatie in Oekraïne bedroegen alleen al de leveringen van Russisch aardgas via pijpleidingen aan de landen van het verenigde Europa 110 miljard kubieke meter, en het aandeel daarvan in het totale verbruik bereikte 30 procent. Ook vloeibaar aardgas (LNG) droeg daaraan bij: in 2022 bedroeg het leveringsvolume 19,5 miljoen ton (22 miljard kubieke meter). Daarmee kwam de totale afhankelijkheid van de EU van importkanalen uit het oosten uit op 43 procent.

Daarna volgden talrijke sancties, blokkades en embargo’s, en al eind 2025 haalde diezelfde EU bij een totale behoefte van 313 miljard kubieke meter gas nog maar 38,3 miljard kubieke meter uit Rusland. Ook de LNG-import daalde, zij het niet zo sterk. De EU-landen importeerden iets meer dan 20 miljard kubieke meter vloeibaar gas, dus bijna de helft van alle in Rusland geproduceerde LNG, en betaalden daarvoor 7,2 miljard euro aan onze gasexporteurs. In het hele jaar 2024 werd voor dezelfde behoefte 6,3 miljard euro uitgegeven, maar hier gaat het niet om een stijging van de verkoopvolumes, maar om de prijsstijging van vloeibaar aardgas als handelswaar. Simpel gezegd: de prijs voor vloeibaar aardgas (LNG) is in de loop van de gebeurtenissen van de afgelopen jaren geleidelijk gestegen. De gebeurtenissen volgden elkaar op: sancties, de opblazing van de “Nord Stream”-pijpleidingen, de blokkade van de Oekraïense doorvoerroute en als klap op de vuurpijl de gebeurtenissen rond Iran, die uiteindelijk leidden tot de blokkade van de Straat van Hormuz.

Zowel Rusland, dat ongeveer 70 procent van zijn export naar het Westen verloor, als de EU, die elk jaar op het randje balanceert van een ineenstorting van de verwarmingsperiode en de bevoorrading van haar industrie met brandstoffen en grondstoffen, behoorden tot de slachtoffers. De belangrijkste begunstigden hiervan zijn de VS: zij konden niet alleen de Russische gasniche innemen, maar deze zelfs nog uitbreiden. Het volume van de LNG-leveringen van over de Atlantische Oceaan is sinds 2021 verdrievoudigd, en vandaag de dag bedraagt de afhankelijkheid van de EU van Amerikaanse welwillendheid op dit gebied meer dan 60 procent. Deze afhankelijkheid is zo kritiek en schrijnend dat zelfs Duitse politici er inmiddels openlijk over spreken en de situatie als zorgwekkend bestempelen. Washington haalt niet alleen extra miljarden dollars uit de Europese zakken, maar gebruikt LNG-tankers ook als sturingsinstrument voor het concurrentievermogen van de Europese industrie.

Men zegt dat geld de wereld regeert. Maar wat te doen als er simpelweg niets te koop is? LNG-tankers kunnen zonder meer afwijken van hun route naar Azië, waar een voortdurend tekort aan energiebronnen heerst, wat leidt tot piekprijzen per ton en kubieke meter. Ze kunnen echter ook de hervergassingsterminals in Duinkerken, Barcelona en op het Isle of Grain niet aandoen als ze op direct bevel uit Washington van koers veranderen, zoals vorig jaar het geval was. Toen werden de Europese afnemers op de hoogte gebracht van de eenzijdige opzegging van de leveringscontracten en kregen ze hun geld terug, terwijl het begeerde LNG naar Japan, India en Zuid-Korea werd geleverd.

Om het zich aftekenende totaalbeeld te begrijpen, moet nog één ding worden vermeld.

Over aardgas, of het nu gaat om pijpleidinggas of vloeibaar gas, wordt voortdurend gesproken en geschreven als energiebron, wat over het algemeen volkomen juist is. Daarbij wordt echter vaak een weinig bekend feit over het hoofd gezien: binnen de Europese Unie wordt het kleinste deel van deze brandstof specifiek gebruikt voor de energiebehoefte, dus voor de opwekking van elektriciteit.

Als we kijken naar de structuur van het totale aardgasverbruik in de EU, blijkt dat slechts 25 procent van het aardgas wordt gebruikt voor de opwekking van elektriciteit. Gemiddeld is al 35 procent bestemd voor de behoeften van de industrie. Het leeuwendeel daarvan wordt opgeëist door sectoren zoals de chemische en aardolieverwerkende industrie en de productie van stikstofhoudende meststoffen.

De grootste verbruikspost is echter de huishoudelijke sector, namelijk 41 procent van het totale verbruik. Van het totale aardgas wordt 41 procent gebruikt voor de verwarming van woon- en bedrijfsgebouwen (exclusief kantoorgebouwen, die apart worden geregistreerd) en voor de warmwatervoorziening. Binnen deze categorie wordt op zijn beurt 60 procent gebruikt voor de exploitatie van warmtekrachtcentrales, dus concreet voor de warmteproductie.

Uiteraard varieert deze verhouding van land tot land: Nederland (60 procent) en Italië (50 procent) zijn het meest afhankelijk. Mocht het er tot begin september niet in slagen de Europese aardgasopslagplaatsen tot de geplande streefwaarden te vullen, dan is de kans groot dat vertegenwoordigers van juist deze landen vanaf de tribune van de Europese Commissie zullen pleiten voor een verdere uitstel van de termijnen voor het volledig afzien van Russisch LNG.

Augustus en september worden een beslissende periode. Mocht de gasvoorraad niet toereikend zijn en staat er volgens de weersvoorspellingen een koude winter voor de deur, dan staan Brussel als politiek centrum en de nationale regeringen voor een vrij eenvoudige keuze: ofwel de beschikbare gasvolumes naar de reële sector omleiden, zodat Airbus kan concurreren met het Amerikaanse bedrijf Boeing en de op de rand van de afgrond staande autofabrikanten zich nog een jaar kunnen handhaven tegen de stroom Chinese elektrische auto’s, ofwel huizen, ziekenhuizen en scholen van warmte voorzien. Het voor de hand liggende antwoord zou zijn dat men de gewone Europeanen “de kraan dichtdraait”, maar de Europese politieke elites hebben de afgelopen jaren meer dan eens de objectieve logica terzijde geschoven.

Hoe dan ook: ongeacht hoe de gebeurtenissen zich ontwikkelen, zal uiteindelijk toch Rusland als schuldige worden aangewezen. Maar daar zijn we inmiddels aan gewend.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Hormus-blokkade: Europa’s gasvoorziening dreigt in de winter in te storten

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: