Is dit het einde voor het nationale populisme?

Is dit het einde aan de weg voor het nationale populisme? Viktor Orbán, de Hongaarse premier en sinds zijn verkiezing in 2010 de schrik van de europrogressieven, is uit zijn ambt gezet, verslagen in een verpletterende verkiezingsnederlaag. Op symbolisch niveau voelt dit als het einde van een politiek hoofdstuk: een hoofdstuk dat in 2016 met de dubbele “aardbeving” van de Brexit en Trump met veel bombarie in het publieke bewustzijn doordrong en dat, voor een tijdje, een bijna geologische onvermijdelijkheid leek te hebben.

In de nasleep van de Brexit en Trump voorspelde een golf van opiniemakers (waaronder ikzelf) het einde van het liberalisme, een terugtrekking van de globalisering en een opstandige, heroplevende rechtse beweging. Met populistische partijen die in heel Europa en de VS steeds sterker werden, en Orbán die in Hongarije schijnbaar niet te stoppen was, samen met (op dat moment) de conservatieve PiS-regering in Polen, borrelde alle culturele energie op vanuit deze hoek. Het voelde alsof de slinger zo ver mogelijk naar links was doorgeslagen en aan zijn onverbiddelijke “RETVRN” begon, schrijft Mary Harrington.

Nu is Orbán echter uitgespeeld. Trump heeft ondertussen zijn campagnebelofte om een einde te maken aan het Amerikaanse interventionisme in het Midden-Oosten laten varen. De eeuwige oorlogen zijn terug; Hongarije is bezig de betrekkingen met de EU te “normaliseren”. Is het dan voorbij? Zijn we terug bij het Einde van de Geschiedenis? Waar blijft de beweging waarin Orbán en Trump zulke symbolische hoekstenen leken? En waar blijft daarmee de Britse opkomende nationale populistische opstand?

Het einde van Orbáns bewind suggereert dat er niets onvermijdelijks is aan de ideologische Rechtervleugel zoals die door zowel voor- als tegenstanders na Trump 1.0 werd voorgesteld. Maar hoewel Hillary Clinton nu al triomfeert, is dit wellicht voorbarig. Ik denk niet dat uit Orbáns nederlaag volgt dat het nu alleen nog maar progressivisme is. De Hongaarse ommekeer tegen Orbán onderstreept veeleer het feit dat de structurele factoren die het zogenaamde “nationaal-populisme” aansturen, niet zijn verdwenen. En het onderstreept het feit dat iedereen die belooft die grieven aan te pakken, en daar niet in slaagt, op termijn met dezelfde woede te maken zal krijgen. Deze zaken blijven onveranderd; wat echter is veranderd, is iets dat geen leedvermaak zou mogen uitlokken bij mensen als Hillary. We zien een verschuiving in de Europese populistische politiek: maar minder weg van rechts, dan weg van Amerika.

Het beeld was heel anders binnen het Nieuwe Rechts dat na 2016 opkwam. Daar diende het Orbánisme als een Rorschach-test. Zijn programma was gebaseerd op het afwijzen van massamigratie en LGBT-activisme, ondanks de druk van Brussel en de internationale NGO-klasse, terwijl hij tegelijkertijd probeerde de pro-christelijke Hongaarse cultuur en gezinsvorming te stimuleren. De doeltreffendheid van het programma zelf was wisselend, maar alleen al door het 16 jaar lang na te streven, kwam Hongarije een dubbele rol te vervullen: zowel als een echte plek, met een eigen geschiedenis, taal en lokale politiek, als een denkbeeldige “plek” in het (sterk door Amerika beïnvloede) online politieke discours.

In termen van memes symboliseerde het Orbánistische Hongarije voor Engelstalige progressieven en hun Eurocratische vrienden de dreiging van autoritair nationalistisch terugvallen.

Voor hun tegenstanders was het een bolwerk van verzet tegen het ‘woke’-totalitarisme, als het rechtse equivalent van het dorp van Asterix dat standhoudt tegen de Romeinen. In de praktijk cultiveerde Orbán dit laatste beeld als een bron van soft power, vaak in het Engels, via een netwerk van publicaties, denktanks en andere instellingen gefinancierd door de Fidesz-partij, waardoor Hongarije in intellectuele kringen van Nieuw Rechts boven zijn gewicht kon boksen.

De visie die werd geboden was die van een soort nationalistische Internationale, voorgesteld als een wereld van wederzijds respect tussen centrumrechtse soevereine naties, met sterke grenzen en meer ruimte voor ideologisch pluralisme: een “Europa van naties”, zoals collega-national-populiste Marine Le Pen het uitdrukte. Tegelijkertijd werd het geografische Boedapest, vooral tijdens de jaren van Biden, een soort Casablanca voor ontevreden rechtse intellectuelen. Deze Engelstalige gemeenschap van conservatieve expats vormde in zekere zin de real-world manifestatie van de rechtse meme Hongarije, gesuperponeerd op en slechts licht ingebed in het Magyar-sprekende Boedapest en zijn binnenlandse politiek.

Het eerste teken dat de memes misschien niet met de kracht van historische onvermijdelijkheid zouden worden gerealiseerd, kwam in 2023, met de electorale ondergang van het ‘based’ Visegrad-regime in Polen, door toedoen van een coalitie onder leiding van de onverslaanbare eurocrat Donald Tusk. Maar toen kwam de herverkiezing van Trump in het Witte Huis in 2024, gevierd tijdens een inauguratie die werd bijgewoond door talrijke internationale rechtse leiders, waaronder Giorgia Meloni, Marion Maréchal en Javier Milei.

JD Vance hekelde de Europese staten afgelopen februari in München vanwege te veel immigratie en te weinig defensie-uitgaven: met andere woorden, omdat ze niet soeverein genoeg waren. In november verklaarde een nieuwe Amerikaanse Nationale Veiligheidsstrategie (NSS) dat het Amerika van Trump een visie op Europa zou ondersteunen als “een groep op één lijn staande soevereine naties”: precies de visie die wordt gepromoot door Europopulisten zoals het Franse Rassemblement National en de Duitse AfD. Was het uur van de nationalistische Internationale eindelijk aangebroken?

Als Trumps vrienden in het buitenland hoopten op een minder globaliserend Amerika en een Amerikaans buitenlands beleid dat een Europa van naties wilde bevorderen, dan kregen ze de ‘monkey’s paw’ die zich om hun vinger krulde. Trump 2.0 bestaat tot nu toe uit verwarrende stappen zoals strafheffingen die – volgens hem – bedoeld zijn om de relatieve positie van Amerika te verbeteren, maar die in alle richtingen worden opgelegd, ook aan vermeende bondgenoten. Daarbij horen eisen om Groenland te annexeren van mede-NAVO-lid Denemarken, vergezeld van verbazingwekkend scherpe retoriek. De laatste tijd hoort daar ook het bombarderen van Iran bij, in een gezamenlijke operatie met Israël, een stap die de energiekosten in Europa heeft opgedreven en veroordeeld is door talrijke Europese staten, om nog maar te zwijgen van het Vaticaan.

Alles bij elkaar genomen is de indruk zeker die van een minder multilateraal georiënteerde VS. Maar hoewel dit het Europese enthousiasme voor meer defensie-uitgaven en soevereiniteit heeft vergroot, heeft het ook de gezellige visie van een nationalistische Internationale de grond in geboord — vooral een die wordt geleid door een Trumpistisch VS. Trumps acties tot nu toe hebben hem inderdaad zo enorm impopulair gemaakt in heel Europa dat de zekerste manier voor de VS om nu steun te verlenen aan een Europese populistische partij waarschijnlijk zou zijn om King Don aan te moedigen om grove dingen over hen te zeggen op Truth Social.

Deze partijen lijken dit zelf ook te hebben ingezien en nemen maatregelen om elke electorale associatie met Trump, die schadelijk is voor hun imago, te ontkennen. Zowel RN als AfD hebben zich onlangs tegen hem uitgesproken. Zelfs Nigel Farage, die in 2016 grijnzend werd gefotografeerd in de vergulde lift van de Trump Tower, begint afstand te nemen, net als andere voorstanders van de Brexit.

Maar dit alles zegt niets over de structurele kwesties die deze populistische bewegingen in de eerste plaats hebben aangezwengeld: immigratie, levensstandaard en energiebeleid. Deze drie hardnekkige problemen zijn zo met elkaar verweven dat het lijkt alsof het oplossen van het ene probleem het andere alleen maar erger maakt.

Een of andere variant van deze driepotige stoel van populistische ontevredenheid is in heel Europa te zien, en geen van deze uitdagingen is verdwenen alleen maar omdat Viktor Orbán in de hoofden van de Hongaarse kiezers te sterk werd geassocieerd met vriendjeskapitalisme en het verdoezelen van pedofilie.

Orbáns opvolger, Péter Magyar, is inderdaad bepaald geen zachtaardige progressief.

Zelf een voormalig Fidesz-lid, waren zijn campagnebeloften inzake immigratie nog restrictiever dan die van Orbán. Ondertussen lijkt Europa in het algemeen steeds meer een Hongaars standpunt over grenzen in te nemen: onlangs bleek dat Brussel een “Rwanda-achtige” offshore-afhandeling van asielaanvragen overweegt. Het zou dus uiteindelijk kunnen blijken dat het Orbánisme niet zozeer door de EU is verslagen als wel in haar programma is opgenomen.

Wat misschien wel aan het veranderen is, is de perceptie onder Europese rechtse politici van de rol van Amerika in deze drama’s. Er bestaat al lang een traditie van vijandigheid jegens de VS binnen de Europese harde rechtse beweging. In The American Malady schildert de ‘nouvelle droite’-theoreticus Alain de Benoist Amerika niet af als de redder van de Europese beschaving, zoals de NSS het zou willen, maar eerder als de kracht die deze met uitsterven bedreigt. In de roerige dagen van Trump 1.0 leken argumenten zoals die van de Benoist waanzinnig. Nu is de trans-Atlantische relatie echter – zo niet bepaald vijandig – zeker wel wantrouwiger.

Kort voor de verkiezingen in Hongarije reisde Vance naar Boedapest om daar een toespraak te houden ter ondersteuning van Orbáns herverkiezing. Maar het is verre van duidelijk of een Amerikaanse steunbetuiging op dat moment überhaupt enig nut zou hebben gehad.

Wat kunnen de opstandige rechtse krachten in Groot-Brittannië, als er al iets is, leren van deze ontwikkelingen? Nou, allereerst dat de nationalistische Internationale misschien altijd al een contradictio in terminis was. De grillige tweede ambtstermijn van Trump heeft het resterende internationale vertrouwen in het Amerikaanse mondiale leiderschap volledig en (naar ik vermoed) definitief aan diggelen geslagen. Dit geldt weliswaar voor de versie van Hillary/USAID, maar strekt zich ook uit tot de versie van Nieuw Rechts, die zich voorstelde dat de VS “de vrijheid en veiligheid van Europa zouden behouden, terwijl ze het zelfvertrouwen van de Europese beschaving en de westerse identiteit zouden herstellen om internationaal gelijkgestemde conservatieve regimes te bevorderen”.

Ik heb het gevoel dat dit is waar Péter Magyar in Hongarije op inspeelt: een nuchtere constatering dat Hongarije, van oudsher een kleine staat die klem zat tussen rivaliserende rijken, zijn koers moet bijstellen. Of hij dit uiteindelijk ook waarmaakt of niet, wat hij de kiezers aanbood was in grote lijnen hetzelfde conservatieve programma als Orbán, maar dan met minder vriendjespolitiek. En, belangrijker nog, een bewustere afstand tot de VS, die elke ambitie om als moreel voorbeeld te dienen lijkt te hebben opgegeven en nu, net als China, gewoon een supermacht is die haar eigen belangen nastreeft.

Elke nationaal-populistische regering die in Groot-Brittannië aan de macht komt, zal een soortgelijke afweging moeten maken: nuchter de balans opmaken van de werkelijke invloed en belangen van ons land, en de kunst van het staatsmanschap opnieuw leren op basis van deze factoren, in plaats van op sentiment of ideologie. Maar elke regering die oplossingen aanbiedt, zal ook openhartig moeten zijn over de afwegingen.

Iedereen die alles belooft maar niet waarmaakt, of alleen maar meer van hetzelfde plus wat flauwe memes levert, zal uiteindelijk te maken krijgen met het soort electorale woede dat zich uiteindelijk tegen Orbán keerde, en zich wellicht tegen Trump zal keren.

Zoals het er nu voorstaat, is het voor ons al laat. Groot-Brittannië balanceert steeds ongemakkelijker tussen de EU, de VS en het Gemenebest, die nu allemaal tegenstrijdige eisen aan ons stellen. Onze ambities op het gebied van duurzame energie zijn ondertussen verontrustend afhankelijk van China. Onze energieprijzen behoren tot de hoogste in de ontwikkelde wereld. De kosten van levensonderhoud stijgen opnieuw de pan uit, dankzij Trumps oorlog met Iran. Onze uitgaven voor sociale voorzieningen zijn onhoudbaar, ons leger is belachelijk, en ondanks dit alles schrijft Labour aanbestedingen uit voor asielzoekershuisvesting die reiken tot in de jaren 2030.

Sorry, Hillary: het populisme verdwijnt niet, omdat de problemen die eraan ten grondslag liggen niet verdwijnen. Wat wel zou kunnen verdwijnen, is de kortstondige droom van een door Amerika geleide oplossing.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2026 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Hongarije en de vloek van Trump

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: