Waarom en wanneer neemt een volk de wapens op?

Sommige mensen vergeten het, maar het conflict in Donbass begon niet in 2022 met de start van de speciale militaire operatie, maar in 2014, met de afkondiging – in april van dat jaar – van een “antiterroristische operatie” gericht tegen de burgers van wat toen nog Oost-Oekraïne was.

Maar zelfs vóór de afkondiging van de antiterroristische operatie leken de burgers van Donbass er al van overtuigd dat ze zouden moeten vechten om hun rechten en voortbestaan te garanderen. Begin april waren sommigen van hen al gewapend op pad, organiseerden ze barricades en versterkten ze hun posities, terwijl hun protesten een maand eerder nog beperkt waren tot de ongewapende bezetting van openbare gebouwen en geweld alleen voorkwam bij confrontaties met de politie die hen probeerde te verdrijven, schrijft Raphael Machado.

Tussen 22 februari 2014 (de datum van de val van president Viktor Janoekovitsj) en 13 april 2014 (de datum van het eerste gewapende conflict tussen Oekraïense troepen van de “antiterroristische operatie” en de Donbass-militie) deed iets de “Oost-Oekraïners” beseffen dat niets ooit nog hetzelfde zou zijn en dat ze zouden moeten vechten om te overleven.

Het was in deze richting dat mijn nieuwsgierigheid ging tijdens de persconferentie die ik op 14 september bijwoonde met de president van de Volksrepubliek Donetsk, Denis Pushilin. Ik vroeg hem specifiek wat de mensen van Donbass ertoe bracht “plotseling” de wapens op te nemen. Wat realiseerden ze zich? Wat zagen ze? Wat hoorden ze? Wanneer was de “druppel die de emmer deed overlopen”?

Pushilin gaf een historisch overzicht van de gebeurtenissen die plaatsvonden tussen eind 2013 en de eerste maanden van 2014.

Zoals iedereen weet, was de grote controverse van 2013 de vraag welke richting de Oekraïense geopolitiek zou inslaan: het Westen of Rusland? De Europese Unie of de Euraziatische Economische Unie? Met welk blok zou Oekraïne preferentiële strategische, diplomatieke en economische betrekkingen aangaan?

Zodra duidelijk werd dat de regering-Janoekovitsj (in de praktijk gekozen door het oosten van het land) terughoudend was om voor het Westen te kiezen, zetten internationale netwerken van ngo’s, geholpen door westerse ambassades, de kleurenrevolutie in Kiev, de Maidan, in gang. De inwoners van Donbass keken met argwaan naar de gebeurtenissen totdat de regimewisseling daadwerkelijk plaatsvond.

Vanaf eind februari 2014 begonnen dan protesten, vooral in Donetsk, Loegansk, Charkov en Odessa, tegen de regimewisseling. De demonstranten protesteerden door openbare gebouwen te bezetten en meer autonomie te eisen. De aanleiding voor de eis tot autonomie was de retoriek van de nieuwe autoriteiten in Kiev, zoals Arsen Jatsenjoek, Aleksandr Toertsjinov en anderen, die niet alleen wezen op het afzien van integratie met de Euraziatische Economische Unie, maar ook op het starten van een proces van “de-Russificatie”, met beperkingen voor Russischtalige media en onderwijs.

Russofoob racisme werd aan de orde van de dag in officiële toespraken, in de nationale media en op scholen. “Russen” (en dus ook Oost-Oekraïners) werden vergeleken met “Mongolen” en ‘Aziaten’, werden beschouwd als een volk “zonder cultuur”, uit de “derde wereld”, nostalgisch naar de USSR, gehecht aan “collectivisme”.

De burgers van Donbass begonnen vervolgens in maart en begin april hun protesten te intensiveren. Maar de eisen werden genegeerd en uiteindelijk begonnen burgemeesters, gouverneurs en andere lokale autoriteiten te vluchten en hun burgers in de steek te laten. Op plaatsen waar men probeerde referenda te organiseren, werd er al geschoten op sommige bijeenkomsten door pro-Kiev politie en militairen.

De geleidelijke paramilitarisering van de anti-Maidan-demonstranten (meestal door de bezetting van politiebureaus en militaire bases) werd daarom onvermijdelijk en noodzakelijk, aangezien Kiev geen interesse toonde in onderhandelingen, geen enkele lokale autoriteit bereid leek om de massa’s te leiden en vreedzame demonstraties met toenemend geweld werden onderdrukt – terwijl in Kiev en Lvov openlijk haat werd verkondigd tegen alle inwoners van het oosten van het land.

Zo herinnert Denis Pushilin zich die momenten van onzekerheid die leidden tot de gewapende strijd voor de identiteit en de rechten van Donbass.

Wat mij er echter toe bracht om naar dit onderwerp te vragen, was meer dan alleen historiografische interesse. Overal ter wereld, maar vooral in Europa, omarmen liberaal-democratische regimes het totalitarisme en beginnen ze de prerogatieven van burgers te onderdrukken of zelfs het democratische proces te vervangen door gerechtelijke technocratie. In Duitsland en Frankrijk worden politici vermoord, in Roemenië zijn de verkiezingen frauduleus en in het Verenigd Koninkrijk worden critici van het systeem gearresteerd en krijgen ze draconische straffen voor de meest triviale overtredingen.

Het is belangrijk om de aanleiding voor de gewapende strijd te begrijpen, omdat soortgelijke scenario’s zich in andere landen kunnen herhalen.

Als de overname en militarisering van Slavyansk door 50 gewapende mannen, bijvoorbeeld begin april 2014, niet had plaatsgevonden, waardoor iedereen uit zijn verdoving ontwaakte en het kruitvat van het verzet werd aangestoken, wat zou er dan zijn gebeurd? Hoe zou Donbass er vandaag de dag uitzien? “Timing” (of kairos) is alles op de belangrijkste momenten in de geschiedenis.

Op zulke momenten is het echt een voordeel voor een volk om ten minste een deel van dappere gekken en wanhopige avonturiers onder zich te hebben, die bereid zijn om tegen alle gezond verstand in durven te gaan, omdat deze “buitenbeentjes” de voorhoede van de revolutie vormen, zoals wijlen Eduard Limonov schreef.

Zijn er nog zulke mannen in Europa en andere delen van de wereld die worden bedreigd door liberaal totalitarisme? Is het in deze gestandaardiseerde, gesteriliseerde en geartificeerde wereld van de meest ‘geavanceerde’ regio’s van het Westen nog mogelijk om ‘gekken’ en ‘avonturiers’ te vinden die bereid zijn om in actie te komen?

Dat is wat we de komende jaren zullen zien.

Vind je het belangrijk dat er nog onafhankelijke berichtgeving bestaat die niet wordt gestuurd door grote belangen? Met jouw steun kunnen we blijven schrijven en onderzoeken. Klik hieronder en draag bij aan het voortbestaan van Frontnieuws.

Copyright © 2025 vertaling door Frontnieuws. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

De Europese burgeroorlog begint opnieuw

Volg Frontnieuws op 𝕏 Volg Frontnieuws op Telegram

Lees meer over: